در مورد HSE-MS
HSEMS[1]
در حقيقت سيستم مديريتي است كه براي اعمال HSE در سازمان به اجرا در مي آيد. دياگرام زير رابطه بين عناصر كليدي در HSE را نشان مي دهد.
شکل6-1: رابطه بین عناصر کلیدی سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست
خط مش؛ خط مش ها مؤثرترين جهت گيري هاي روشن در سازمان هستند كه براي تحقق اهداف عمليات به در اجرا در مي آيند و معمولاً باعث تداوم بهبود مي شوند. در اتخاذ خط مش ها موارد متعددي از جمله مسئوليت هاي مختلف، ضوابط قانوني، هدفمندي و حفظ جنبه هاي مختلف زيست محيطي مورد توجه قرار مي گيرد. انتظارات افراد ذينفع از كاركنان و يا نمايندگان آنها بوده و با رعايت اعمال روش هزينه -سود، جلوگيري از هرگونه ضرر و زيان و تضمين منافع اشخاص و طرف ثالث، به اجرا در مي آيند.
هدف واحد HSE در سازمان آن است كه كليه كاركنان در ايجاد شرايط ايمن و سالم فعاليت نمايند. در اين صورت امكان يك مشاركت مؤثر با مسئوليت و حسن رقابت بين كاركنان برقرار مي شود.
برنامه ريزي؛ برنامه ريزي طراحي سيستماتيك و نگرش منضبط در اجرا، براساس مديريت HSE است كه حاكميت تفكر عطف به آينده بر آن مترتب است. هدفمندي انتخاب اولويت ها كه همگي در HSEMS براي حذف و تقليل آسيب صورت مي گيرند، اساس برنامه ريزي را تشكيل مي دهند. لذا تا آنجا كه امكان دارد ريسك بايد از طريق انتخاب و طراحي صحيح تأسيسات، ابزار و مراحل، كاهش يابد. اگر نمي شود ريسك يا آسيب را حذف نمود بايد از طريق كنترل هاي مختلف آنرا به حداقل رسانيده و يا بهر شكل با تغيير در كاربرد و يا استفاده از وسايل حفاظتي فردي اين كار را انجام داد. در نهايت نيز براي بهبود اثربخشي دستاوردهاي برنامه ريزي آنرا با استانداردهاي وضع شده تطبيق مي دهند.
موارد زير در ايجاد خط مش و برنامه ريزي براساس اصول HSEMS در سازمان مؤثر هستند:
- انتخاب تجهيزات و وسايل/تكنولوژي مورد استفاده/ تجهيزات حمل و نقل بار/ بالابر.
- ساختار سيستم از جمله Structural integrity، منظور اين است كه سازمان طوري طراحي شود كه در يك نگرش جامع در تمام عمليات، اجراي HSE را مطمع نظر قرار دهد.
- ماندگاري و پايداري سازمان
- ميل به پيشرفت و تعالي.
- انرژي / نيروي الكتريكي/ توزيع جريان/ سيستم سوخت رساني/ تهويه.
- سيستم دفع مواد زايد/ فاضلاب، جريان هاي آبي.
- ارتباطات / تسهيلات و امكانات.
- واكنش در شرايط اضطراري/ حفاظت فعال/ سيستم هاي آشكارساز/ سيستم هاي تخليه/ فرار.
- طبقه بندي مواد آسيب رسان و خطرآفرين.
- ارزيابي پيامدهاي زيست محيطي
- شناسايي مواد آسيب رسان/ خطرات و ارزيابي ريسك
همانطور كه مي دانيم ريسك احتمال وقوع يك رويداد ناخواسته كه به علت شرايط آسيب رسان رخ مي دهد مي باشد. به عبارت ديگر:
Risk = Severity x Likelihood
يا
Risk = Severity of Harm x Likelihood Of Occurrence
در حاليكه خطر شرايطي است كه پتانسيل رسانيدن آسيب به انسان، محيط و مايملك را دارد.
از آنجائيكه ريسك حاصلضرب احتمال در شدت مي باشد براي افزايش دقت اين دو فاكتور را به طبقات مختلفي تقسيم مي كنند كه هر چه تعداد اين طبقات بيشتر باشد دقت ارزيابي نيز بيشتر مي شود. بعنوان مثال در يك تقسيم بندي پيامد و احتمال را به سه دسته به شرح زير مي توان تقسيم بندي نمود:
پيامد
وخيم؛ همراه با مرگ و يا آسيب خيلي شديد كه مي تواند موجب از كارافتادگي طولاني گردد.
متوسط؛ آسيب و يا بيماري شديد كه مي تواند در كوتاه مدت ناتواني را سبب شود.
جزئي؛ ساير موارد مصدوميت و بيماري
احتمال:
زياد؛ وقتي كه به طور مطمئن اتفاق رخ خواهد داد.
متوسط؛ غالباً ممكن است آسيب رخ دهد.
كم؛ آسيب به ندرت رخ مي دهد.
در نتيجه با يك محاسبه ساده سطح ريسك بين 1 تا 9 خواهد بود كه در اين حالت مي توان به راحتي ريسك را مقايسه نمود و البته اولويت بايد به مواردي داده شود كه بالاترين سطح ريسك را به همراه دارند. براي اينكه ريسك ارزيابي گردد، درجه ريسك بايد محاسبه شود. از آنجا كه ريسك احتمال وقوع حادثه بوده و متردافاً با نرخ آسيب همراه مي گردد، در اين صورت قضاوت در رابطه با اين دو موضوع بايد صورت گيرد كه توسط اجماع گروه ارزيابي كننده مي توان اينكار را انجام داد.
لازم به يادآوري است كه ارزيابي ريسك به دو صورت ارزيابي كمي ريسك [2] و ارزيابي كيفي ريسك[3] صورت مي پذيرد كه ارزيابي كمي ريسك در صنايع با تكنولوژي بالا كه اعتبار و دامنه احتمالات در دسترس بوده و داده هاي قابل اعتمادي وجود دارند کاربرد دارد. QRA از احتمال وقوع اندك رويدادها با پيامدهاي جدي در واحد توليدي در سازمان بحث مي نمايد.
شرايطي كه ريسك از آنها به وقوع مي پيوندد با استانداردهاي صنعتي مقايسه شده تا مشخص گردد كه شاخص هاي قابل قبولي وجود دارند يا خير. ارزيابي كيفي ريسك مستلزم برقراري يك قضاوت رسمي روي پيامدها و احتمال در غياب داده هاي كمي در جزئيات مي باشد. در اين روش ارزش شدت و احتمال تعيين گرديده و بر طبق رابطه زير سطح ريسك مشخص مي شود:
Risk = Severity x Likelihood
خطوط راهنماي متعددي توسط صنايع مختلف و مراكز تجاري تهيه شده كه به ارزيابي ريسك كمك مي نمايند كه در قبل تحت مثالي شدت و احتمال، هر كدام به سه دسته تقسيم شدند و براساس آن سطح ريسك مشخص مي شد.