پساب یا فاضلاب

پساب یا فاضلاب به بازمانده‌ها و دورریزی‌های عمدتاً مایع محلی، شهری یا صنعتی گفته می‌شود. شیوه گردآوری و دورریزی آن در هر منطقه، بسته به آگاهی محلی نسبت به محیط زیست فرق می‌کند. سیستم‌های فاضلاب برای جمع‌آوری آب‌های سطحی و یا فاضلاب‌های صنعتی در مجتمع‌های بزرگ صنعتی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، چون نفوذ سیالات به عمق خاک می‌تواند ضربه جبران ناپذیری را به پایه‌ها و تاسسیات زیر زمینی وارد نماید. فاضلاب شهری معمولاً فاضلاب ترکیبی یا فاضلاب بهداشتی را حمل کرده و آن را در یک تصفیه خانه، تصفیه می‌کند. فاضلاب تصفیه شده از طریق نهرهای فاضلاب تخلیه می‌شود. فاضلاب تولید شده در مناطقی که به سیستم‌های فاضلاب متمرکز دسترسی ندارند بر سیستم‌های فاضلاب در محل تکیه می‌کنند. این فاضلاب‌ها به طور معمول یک گندانبار، زه‌کشی تخلیهٔ فاضلاب و یک بخش اختیاری تصفیه در محل دارند.

پساب یا گندآب زیر مجموعه‌ای از فاضلاب است که از مدفوع و ادرار تشکیل شده است اما اغلب به معنی هر نوع فاضلابی استفاده می‌شود. فاضلاب، شامل محصولات خانگی، شهری یا زباله‌های مایع صنعتی است که معمولاً از طریق یک لوله یا فاضلاب (بهداشتی یا ترکیبی) و گاهی اوقات در یک مخزن فاضلاب دفع می‌شود.

خوردگی، زنگ زدگی و آلودگی خاک از مهمترین دلایل جمع‌آوری آب و فاضلابهای صنعتی است. لوله و اتصالات پلی اتیلن با خواص ضدخوردگی و مقاومت در برابر انواع مواد شیمیائی راه حل مناسبی برای جمع‌آوری و انتقال سیالات فاضلابی است. سیستم فاضلاب یک زیر ساخت شامل لوله‌ها، پمپ‌ها، غربال و کانال‌ها و... می‌باشد، که برای انتقال فاضلاب از منشأ خود به نقطه‌ای برای تصفیه یا دفع نهایی استفاده می‌شود. به غیر از گندانبار که تصفیه را در محل انجام می‌دهند، انواع دیگری از تصفیه فاضلاب نیز وجود دارد.

اثرات محیط زیستی تاسیسات آب شیرین کن ( قسمت اول )

شیرین سازی آب شور و لب شور، یکی از روشهای رو به گسترش برای تأمین آب شرب می باشد که استفاده از روشهای متعدد آن به سرعت در دنیا در حال افزایش است.

زیست بوم/رضا گلشنی*: شیرین سازی آب شور و لب شور، یکی از روشهای رو به گسترش برای تأمین آب شرب می باشد که استفاده از روشهای متعدد آن به سرعت در دنیا در حال افزایش است. در طی این فرآیند، نمک و سایر موادمعدنی از آب جدا شده و آب شیرین بدست می آید که در بخش کشاورزی، صنعت و شرب مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از تکنولوژی های نمک زدایی، جریان تولید پساب را در پی دارد که بایستی به طریق مناسب محیطی دفع گردد. علاوه بر این حجم زیاد پساب تولیدی راندمان استفاده از منابع آبی را کاهش می دهد. 

نمایی باز از یک سیستم آب شیرین کن در حاشی جنوبی خلیج فارس

 

بیش از 11 هزار واحد آب شیرین کن در سرتاسر جهان روزانه حدود 20 میلیون متر مکعب آب شیرین تولید می کنند. 65 درصد این ظرفیت در غرب آسیا و خاورمیانه وجود دارد. آمریکای شمالی در حدود 11 درصد و آفرقای شمالی و اروپا نیز هر یک دارای 7 درصد می باشند. اندازه و ظرفیت این واحدها بین 20 تا بیش از 500 هزار متر مکعب در روز است. 

بیشترین تعداد تاسیسات آب شیرین کن در منطقه خلیج فارس می باشد و تا سال 2008 میلادی بیش از 199 واحد آب شیرین کن در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در حال فعالیت بوده  که ظرفیت شیرین سازی آب توسط آنها حدود 5000 میلیون متر مکعب در سال است. لازم به توضیح است که در این میان سهم کشور ایران از تعدا کل آب شیرین کن های واقع در منطقه خلیج فارس کمتر از 2 درصد( تا سال 2008 میلادی ) بوده است. البته امروزه به نظر می رسد که زیرساختها و ظرفیتهای مطالعاتی به منظور راه اندازی و بهره برداری از واحدهای آب شیرین کن در سواحل شمالی و جنوبی کشور تا حدودی فراهم شده و با کسب مجوزهای لازم از مراجع ذیصلاح و ارائه گزارشات ارزیابی می توان توان تولید آب شیرین را در در سواحل کشور افزایش داد.

 

 به هر حال با گذشت زمان و به دلیل جدی تر شدن معضل کم آبی در  سطح کره زمین که مرجع پیدایش آن را در مجامع علمی با پدیده گرمایش زمین مرتبط می دانند، بهره برداری از منابع آبی دریاها و اقیانوس ها و شیرین سازی آنها جهت مصارف شرب و غیره، چاره ای ناگریز می باشد.

اما آب شیرین که شاید مهم ترین محصول تولیدی این تاسیسات باشد، بدون تردید تنها محصول آنها نیست! بلکه تلخاب، محصول بجای مانده ای دیگر از تولیدات آب شیرین که داغ، بدمزه و بد منظره است، آبی است بسیار گرم تر از آب معمول دریا که میزان املاح آن ( نمک طعام و دیگر نمک های معدنی) نیز بسیار بالاتر از میزان شوری دریا می باشد.

نمایی از تخلیه پساب های ناشی از تاسیسات آب شیرین کن به دریا

 

و این مشکلی است که در نگاه اول پرسشی چنین در ذهن ایجاد می کند: 

 

با این تلخاب ها چه باید کرد؟ و متاسفانه اغلب در کشورهای جهان سوم و حتی در حال توسعه، ساده ترین پاسخ این است که آنها را راهی مبدا یعنی دریا کنیم!

 

.... ( ادامه دارد)

 

*مدرس دانشگاه

 

مخاطب کیست مردم یا آلودگی هوا؟

سخنان رئیس‌جمهور در جلسه دیروز (چهارشنبه) هیات دولت بیش از آن که به دستورات اکید و راهگشای یک مقام ارشد برای خروج از بحران شبیه باشد، به ابراز نگرانی یک علاقه‌مند محیط زیست در واکنش به آلودگی هوا شباهت داشت.

زیست بوم/اصغر محمدی فاضل*: سخنان رئیس‌جمهور در جلسه دیروز (چهارشنبه) هیات دولت بیش از آن که به دستورات اکید و راهگشای یک مقام ارشد برای خروج از بحران شبیه باشد، به ابراز نگرانی یک علاقه‌مند محیط زیست در واکنش به آلودگی هوا شباهت داشت.

 

در متن سخنان دکتر روحانی بارها واژه «باید» تکرار شده است: «باید به طور فوری برای رفع آلودگی هوا اقدامات لازم انجام شود»، «باید برای برج‌ها و ساختمان‌های بلندمرتبه، به‌خصوص آنهایی که در کریدور جابه‌جایی هوا قرار دارد، چاره‌اندیشی شود»، «پلیس باید در این زمینه و نیز موضوع معاینه فنی خودروها، تمام اهتمام خود را به کار ببرد»، «باید در طول سال برای رفع آلودگی هوا برنامه‌ریزی و اقدام شود»، «موتورسیکلت‌ها آلودگی زیادی ایجاد می‌کنند و باید حداقل برای روزهایی که هوا ناسالم است برای یکی دو روز تردد آنها محدود شده» و ...!

 

این ایام که هوای کلانشهرها از مرز هشدار گذشته و نفس کشیدن نه «مفرح ذات» است و نه «ممد حیات»، سخنانی از این دست ـ گرچه همدلانه با مردم تعریف می‌شود و نشان از نگرانی جدی رئیس‌جمهور دارد ـ فقط به یک «سخنرانی درمانی» می‌ماند که نه امیدوارکننده است، نه درمان‌بخش.

 

در چنین فضای دودآلودی که محیط زیست کم‌رمق در تنگنا گرفتار آمده، از ما کارشناسان متخصص کاری جز صدور توصیه‌های تکراری و چشم دوختن به آسمان و از استانداران و فرمانداران هم جز تشکیل کارگروه در واپسین ساعات روز تعطیلی و غافلگیری صبحگاهی مردم با پدیده زوج و فرد از در منزل و تعطیلی بعضی مدارس در برخی مناطق، برنمی آید.

 

لذا از رئیس‌جمهور محترم انتظار می‌رود از اهرم‌های اجرایی‌اش قاطعانه استفاده کند. حرف‌های دیروز روحانی در جلسه هیات دولت مخاطبی جز وزرای حاضر ندارد. کاش می‌شد در این وانفسا به جای «باید» گفتن و تذکرهای پدرانه در خصوص مضرات آلودگی هوا، دستورات صریح، مستقیم و لازم‌الاجرا صادر کرد و برای عملی شدن آن مهلت محدود به مسئولان مربوط داد.

 

رویکرد کم‌نظیر دکتر روحانی در توجه به مقوله محیط زیست بارها در همین ستون و به همین قلم ستوده شده است، اما شهروندان نفس بند آمده، الان انتظارشان از مقامات ارشد این است که «یک کاری» انجام دهند. از رئیس‌جمهور منتخبی که «عملگرا بودن» را بیش از «ایده پردازی» می‌پسندد انتظار می‌رود در قامت یک رئیس مقتدر ظاهر شود و دست به اقدامی عاجل و قاطع بزند و اجازه دهد این بحث‌ها را ما دانشگاهیان خارج از «هیات دولت» تولید و تکرار کنیم.

 

* رئیس دانشکده محیط زیست

 

روزنامه جام جم

 

کوتاه درباره آب

آب مایه حیات و فراوان‌ ترین مادهٔ مرکب بر روی سطح کره زمینو بستر اولیه حیات به شکلی که امروزه می‌شناسیم. بیش از ۷۵٪ جرم یک انساناز آب تشکیل شده‌است و نیز بیش از ۷۰٪ سطح کره زمین را آب پوشانده‌ است (نزدیک به ۳۶۰ میلیون از ۵۱۰ میلیون کیلومتر مربع) (3).

آب ماده ای است که حیات بدون آن میسر نیست. بشر در دوره نو سنگی سعی در مهار آب داشته است و بر روی الواحی که از ۴ هزار سال قبل از میلاد از سومری ها باقی مانده است سنگ نوشته هائی با این مضمون موجود است (4).

آب نوعی ماده مرکب است که از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن ساخته شده است. آب را جزو دسته مخلوط‌ها طبقه‌بندی نمی‌کنند، چون خواص آب نه به خواص هیدروژن شبیه است و نه به خواص اکسیژن. از ترکیب دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن، یک مولکول آب بوجود می‌آید. یک قطره آب دارای تعداد بی ماری مولکول آب می‌باشد (4).

امروزه آب، به طور مستقیم و غیر مستقیم در تمام صنایع  بیشتر از هر ماده اولیه صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد . همچنین می بایست توجه داشت که قسمت اعظم مشکلات صنایع تا حدودی به املاح محلول در آب مصرفی بستگی دارد. از این رو با آماده کردن و تصفیه نمودن آب مورد نیاز صنایع مختلف میتوان بهروری را افزایش و از صرف مخارج اضافه جلوگیری نمود.تکنولوژی روز دنیا به منظور استحصال آب شرب و صنعتی از منابع آب نامناسب و حتی غیر قابل استفاده ، از روشهای فرافیلتراسیون استفاده نموده است. میکروفیلتراسیون، الترافیلتراسیون، نانوفیلتراسیون و غشاهای نیمه تراوای اسمز معکوس از جمله این فیلترها می باشند.

وجود یک منبع آب آشامیدنی پاک و قابل اطمینان در هر واحد صنعتی بایسته است. در صورت امکان واحدهای صنعتی می بایست برای آشامیدن از شبکه آبرسانی شهری استفاده کنند، در غیر اینصورت بایستی خود مستقیما با توجه به وضعیت کار، شمار افراد شاغل و وضع اقتصادی، منبع آبی که از نظر کیفیت و کمیت پذیرفتنی باشد فراهم کنند (5).

آب آشامیدنی آبی با کیفیت مناسب است که بتوان بدون اثر منفی کوتاه‌مدت یا بلندمدت، می توان آن را آشامید. در بسیاری از کشورهای توسعه‌ یافته و برخی کشورهای در حال توسعه، آب آشامیدنی از راه سامانه لوله‌ کشی به خانه‌ها رسانده می‌شود. کمتر از ۵٪ این آب به مصرف آشامیدن می‌رسد.

روند افزایش جمعیت و گسترش منابع و نیاز به آب برای تامین غذای بشری سبب شده است که آب به عنوان یک عامل حیاتی و بوجود آورنده بحران تلقی شود. کافی است برای پی بردن به ارزش آب و نقش آن در ایجاد تنش های سیاسی به جدالهای سران کشورها بر سر تقسیم آبها و مرزهای آبی توجه شود.

آب بیش از سه‌چهارم سطح کره زمین را پوشانده‌است. ۹۷٫۲ درصد از آب‌های موجود در این سیاره در اقیانوس‌ ها و دریا ها انباشته شده‌اند، لیکن تنها حدود ۸/۲ درصد از آب‌های موجود قابل شرب می‌باشد. مقدار قابل توجهی از کل آب‌های سطح کره زمین به‌صورت مناطق قطبی، یخچال‌های طبیعی، رطوبت هوا و خاک می‌باشد که عملاً غیرقابل دسترسی است و تنها ۰٫۶۲ درصد از آن در رودخانه‌ها جاری بوده و یا به‌صورت دریاچه‌های آب شیرین و منابع زیرزمینی قرار گرفته‌اند و انسان‌ها آب آشامیدنی خود را از این منابع تأمین می‌نمایند (6).

تامین آب سالم یکی از بزرگترین چالش های اصلی در زمان وقوع حوادث غیر مترقبه است. آب سالم کلید اصلی حفظ سلامت انسان بویژه در شرایط اضطراری است و آب براحتی ممکن است در محل منبع اصلی و یا بعد از تصفیه و حین ذخیره سازی در محل مصرف و یا بین آن ها به روش های مختلف آلوده شود. آب در حالی که براحتی آلوده می شود، تصفیه و سالم سازی آن برای شرب مشکل است. تامین آب کافی و تصفیه آب در شرایط اضطراری و کنترل و نظارت بر کیفیت آب، به عنوان یکی از مهمترین شاخص های سنجش خدمات رسانی به موقع به آسیب دیدگان مورد ارزیابی قرار می گیرد و از اهمیت خاصی برخوردار است.  سازمان ملل توصیه می نماید که به ازای هر نفر 50-20 لیتر آب سالم شیرین در روز برای تامین نیازهای اساسی انسان مثل نوشیدن، پخت غذا و نظافت لازم است که 4-2 لیتر در روز آن برای شرب کافی است و باید از منابع آب با بهترین کیفیت تامین شود. منابعی که در هر زمان از جهت کمیت تامین کننده نیازهای ضروری، از جهت کیفیت مطلوب و مطابق استانداردهای آب شرب و از جهت هزینه های تصفیه و انتقال حداقل باشد و كمتر در معرض آلودگي بوده و علاوه بر آن ها از حفاظت و امنیت لازم نیز برخوردار باشد. با همین رویکردها در این مقاله روش های ساده تامین آب شرب در شرایط مختلف آب و هوائی و در زمان حوادث غیر مترقبه و ماموریت های نظامی معرفی خواهد شد (7).

آب در اشکال متفاوتی بر روی زمین یافت می‌شود. تنها ماده ای است که در طبیعت به هر سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارد. ابرها در آسمان، موج دریا، کوه یخی، توده های یخی در دل کوه ها و منابع آب های زیر زمینی تنها چند شکل از آب می‌باشند. طی اعمال تبخیر، میعان، انجماد و ذوب، آب مرتباً از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شود. این پدیده تبدیل آب را چرخه بزرگ آب می‌نامند.

آب در گویش های محلی به نامهای مختلف یاد می شود. مثلا در گویش دزفولی با تلفظ O انگلیسی یا “او” از آب یاد می شود (3).

با توجه به قرار گرفتن ایران و به خصوص شهر سمنان در نواحی خشک و بیابان ، مقدار بارندگی و حجم آبهای ایران کافی نیست. و ریزش های جوی نیز بطور یکنواخت صورت نمی گیرد.

آب یکی از نخستین نیازهای زندگی انسان است یکی از مهمترین مواد طبیعت است که برای زندگی انسان و تمدن او حیاتی است . آب را از قدیمی ترین زمانها منشأ و مبدأ همه چیز می دانستند و آنرا مقدس می شمردند و برای نظافت و پاکیزگی و بهداشت آب و جلوگیری از بیماریهای ناشی از آن دستورات و مقررات خاص وضع کرده بودند (6).

امروزه تأمین آب آشامیدنی بهداشتی سالم و رضایت بخش به عنوان یکی از عوامل اصلی در حفظ سلامت و پیشرفت اقتصاد اجتماعات مطرح بوده و اهمیت این مایع حیاتی در زندگی بشر به اندازه ای است که بیان و توجیه کامل آن گاهی به دشواری میسر می گردد . هرگاه سخن از آب آلوده به میان میاید انسان به یاد بیماری می افتد . آلودگی آب چه بصورت میکروبی یا شیمیایی و چه بصورتهای دیگر سبب ایجاد بیماریها و اختلالات متعددی در انسان میگردد . آب در انتقال و انتشار بسیاری از بیماریهای مهم میکروبی نقش عمده دارد (3).

لوازم معمولی آزمایشگاه

لوازم معمولی آزمایشگاه

لوازم معمولی آزمایشگاه بر اساس جنس به چند دسته‌ی کلی تقسیم می‌شود: 

وسایل شیشه‌ای یا پلاستیکی

 
آبفشان یا پیسِت ( Wash bottle ) 
ارلن مایر ( Conic Flask - Erlenmeyer ) 
استوانه مدرج یا مزور ( Graduated Cylinder ) 
بالن ( Flask ) 
بالن ژوژه ( Graduated Flask ) 
بشر (Beaker ) 
بورت ( Burrete ) 
پیپت ( Pipette ) 
دسیکاتور( ( Desicator 
شیشه ساعت ( Watch Glass ) 
قطره چکان ( Dropper ) 
قیف ( Funnel ) 
لوله آزمایش ( Test Tube ) 
مبرد ( Condenser ) 

وسایل چینی

 
بوته چینی ( Crucible Procelain ) 
قیف بوخنر ( Buchner Funnel ) 
کپسول چینی ( Evaporating Dish ) 

وسایل فلزی

 
اسپاتول - قاشقک ( Spatula ) 
پایه ( Support Stand ) 
جای لوله آزمایش ( Test Tube Support ) 
چراغ بونسن ( Bunsen Burner ) 
سه پایه ( Clamp ) 
گیره ( Clamp Holder )

 

بوته چینی (کروزه چینی)

 

بوته آزمایشگاهی ظرف مخروطی (مخروط ناقص) شبیه انگشتانه است که لبه های آن کاملاً صاف و جداره های داخلی و خارجی آن صاف و صیقلی است. اگرچه بوته آزمایشگاهی را از جنس فلز (بویژه از نیکل)، گرافیت و سفال (بوته گلی یا سفالی) نیز می سازند اما این بوته ها عمدتاً از جنس چینی تهیه می شود و معمولاً دارای سرپوش است.

کاربرد: چون بوته چینی در برابر گرما (تا حدودْ1200) مقاوم است، از آن در آزمایشگاه های شیمی تجزیه برای خشک کردن رسوب کردن رسوب و پختن رسوب در کوره الکتریکی استفاده می شود.

چند نکته درباره بوته چینی

-          اسیدها بر بوته اثر ندارند اما بازها سبب خوردگی بوته می شوند. برای پاک کردن بوته تا حد امکان نباید از اسیدها هم استفاده کرد.

-          هنگامی که از بوته برای سنجش های وزنی استفاده می شود نخست باید بوته خالی را چندین بار در کوره الکتریکی در دمای معین (دمای لازم برای پختن رسوب) قرار داد و پس از سرد کردن، وزن کرد تا به وزن ثابت رسید. این کارها، یعنی: گرم کردن، سرد کردن و وزن کردن بوته تا رسیدن به وزن ثابت پیش از پختن هر رسوب الزامی است.

 

 

شیشه ساعت

 

شیشه ساعت همان طور که از نامش پیداست شبیه شیشه ساعت است و در اندازه های مختلف ساخته می شود

کاربرد: از شیشه ساعت برای تبخیر سریع مایع ها و محلول ها استفاده می شود.

طرز استفاده: شیشه ساعت را مانند ابزار شیشه ای دیگر، باید شست و شو داد و در صورت لزوم آن را با دستمال خشک کرد.

گاهی برای سرعت بخشیدن به عمل تبخیر، شیشه ساعت را در دهانه بشر قرار می دهند تا با جوشاندن آب درون بشر و گرم شدن شیشه ساعت با بخار آب جوش، عمل تبخیر و تبلور سریعتر انجام گیرد.

 

 

 

 قیف شیشه ای

 

ابزار مخروطی شکل است که در قسمت پایین آن لوله باریک و بلندی قرار دارد. نوک این لوله مورب است. شیشه بدنه قیف معمولاً 60 درجه است.

کاربرد: از قیف برای انتقال محلول از ظرفی به ظرف دیگر استفاده می شود (به عنوان مثال برای انتقال محلول از ظرفی به بورت، استوانه مدرج، بالن پیمانه ای، قیف شیردار، ارلن و… از قیف استفاده می شود) برای این کار، محلول موردنظر را نخست در بشـر ریخته سپس به کمک قیف تمـیز به ظرف دلخواه منتقل می شود.

از قیف برای جدا کردن مایع از جامد نیز می توان استفاده کرد. این کار در شیمی تجزیه وزنی برای صاف کردن رسوبها از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

طرزکار: برای این کار نخست باید قیف را شسته و خشک کرد سپس کاغذ صافی متناسب با قیف و با ذره های رسوب برگزید (کاغذ صافی با قیف مناسب است که پس از قرار دادن در قیف حدود 5/0تا 5/1 سانتی متر از لبه قیف پایینتر باشد ) و زمانی متناسب با ذره های رسوب است که آب زیر صافی کاملاً زلال باشد.

برای گذاشتن کاغذ صافی در قیف ابتدا باید آن را چندین با تا کرد، به شکل قیف درآورد و در آن گذاشت. برای این که کاغذ به قیف بچسبد باید آن را خیس کرد و با انگشت تمیز کاغذ صافی را کاملاً به جداره قیف چسباند. اگر کاغذ صافی کاملاً به قیف نچسبد و حبابهای هوا بین کاغذ و جداره داخلی قیف بماند عمل صاف کردن کند می شود.

 

 

 

انواع بالن

 

1. بالن ته گرد که توانایی حرارت های بسیار بالا رادارد .

2.  بالن ته صاف که توانایی حرارت های بسیار بالا را ندارد اما قابل ایستادن است

3. بالن حجمی: ظرفی شیشه ای با گردن باریک و دراز است که بر روی آن خطّ نشانه حلقوی وجود دارد. گنجایش بالن حجمی با عددی که بر روی آن نوشته شده است مشخص می شود که حدّ آن همان خط نشانهاست.

 

بالن حجمی

کاربرد:

بالن حجمی برای 2 منظور به کار می رود: یکی برای رقیق کردن محلول با غلظت معین، دیگری برای تهیه محلول های سنجیده یا استاندارد.

درمورد بالن ته صاف نه تنها توانایی حرارت ها ی بسیار بالا را ندارد بلکه اصلا به هیچ وجه نباید انها را حرارت داد و فقط برای نگه داری محلول(بعد از تهیه انها در بالن ژوژه)استفاده می شوند ...درمورد استفاده از بالن های ژوژه باید دمای محلول را هم در نظر گرفت مخصوصا وقتی که محلول سازی با تغییر دما همراه باشد (مثل رقیق کردن اسیدها یا انحلال سود در اب و..) بالن های ژوژه معمولا در دمای 25 درجه حجم درست را(مطابق با عددی که رویشان درج شده )نشان می دهند.

طرز استفاده:  بالن حجمـی را معمولاً با قیفـی که در دهانه آن قـرار می گیرد، باید پر کرد. نخست می توان مایع یا محلول را با سرعت تا رسیدن سطح آن به نزدیک خط نشانه در بالن حجمی ریخت برای پر کردن بالن تا خط نشانه، بهتر است از قطره چکان کمک گرفت و با ریختن قطره قطره‌ محلول موردنظر آن را به طور دقیق به خط نشانه رسانید (این عمل را اصطلاحاً به حجم رسانیدن می نامند). برای دقت بیشتر باید انحنای سـطح مایع یا محلول بر خطِ نشانه مماس باشـد. در این حالت باید چشم را طوری نگاهداشت که نیم دایره خط نشانه سمت آزمایش کننده، نیمه دیگر خط نشانه پشتی را کاملاً بپوشاند. چون از بالن حجمی برای سنجش های دقیق استفاده می شود، رعایت این نکته بسیار ضروری است.

 

 

 

استوانه مدرج (مزور)

 

لوله شیشه ای استوانه ای شکل، مشابه لوله آزمایش است که در پایه ای از جنس پلاستیک جای می گیرد و یا عموماً دارای پایه پهن شیشه ای است که می تواند آن را روی میز به طور قائم نگهدارد. لبه آن مانند بشر، برگشتگی شیارمانندی برای خالی کردن محلول دارد. تفاوت درجه بندی آن با بورت و پیپت در این است که درجه های کوچکتر آن در پایین قرار دارد.

کاربرد:  ابزاری است که در اندازه گیری حجم مایع ها به کار می رود

طرز استفاده:  استوانه مدرج را باید در جای کاملاً صاف و مسطح قرار داد و هنگام ریختن یا برداشتن محلول، پایه آن را با دو انگشت محکم نگهداشت تا از افتادن و شکستن آن جلوگیری شود

 چون استوانه مدرج، برخلاف لوله آزمایش جای خاصی ندارد. از این رو باید بی درنگ پس از انجام کار، آن را دور از دسترس، در جای امنی قرار داد.

 

 

 

بشر (Beaker)

 

بشر یا لیوان آزمایشگاهی وسیله استوانه ای شکل است که در اندازه های مختلف از شیشه و یا پلاستیک ساخته می شود.

کاربرد:  بشـر ممکن است ساده یا مدرج باشـد. از بشر مدرج اغلب برای برداشتن حجم معینی از مایع ها هم استفاده می شود. از بشر مدرج یا ساده، برای برداشتن مایع ها، گرم کردن محلول ها، تهیه‌ محلول ها، حل کردن مواد، انتقال محلول، رسوب گیری، تهیه مواد و غیره استفاده می شود.

طرز کار:  پیش از هر کاری باید بشر را شست. برای شستن بشر باید با لوله شوی جداره داخلی و خارجی بشـر را سایید تا مواد چسبیده به آن جدا شود، سپس آن را با آب معمولی شست. بسته به نوع کار می توان بشر را مانند بورت یا پیپت شست و شو داد (یعنی شستن، آب کشیدن با آب معمولی، کُر دادن با آب مقطر، کر دادن با محلول موردنظر که باید در بشر ریخته شود.) بیرون بشـر را پس از شست و شـو باید با دسـتمال تمیز خشک کرد، برای خشک کردن داخل آن می توان از این روش استفاده کرد:

بشر را روی سه پایه و توری نسوز گذاشته و شعله چراغ گاز را دور تا دور گرداند (شعله را نباید داخل بشر برد زیرا این عمل سبب شکستگی آن می شود) تا کاملاً داخل آن خشک شود. سپس بشر را تا مدتی به همان حال باقی گذاشت تا سرد شود.

 

 

 

اسپاتول (قاشقک)

ابزار چینی یا فلزی است که دارای 2 قسمت می باشد، یکی دسته و دیگری تیغه. که کمی پهنتر است. از اسپاتول برای نرم کردن مواد جامد و برداشتن آن استفاده می شود. لازم است یادآوری گردد که مواد شیمیایی را نباید با دست برداشت. برای برداشتن مواد ابزاری مانند: اسپاتول، انواع قاشق های چینی و پلاستیکی و یا فلزی را باید به کار برد.

تهیه محلولهای مولار

تهیه محلولهای مولار

مولاریته یا غلظت مولار که با (M) نشان داده می‌شود، عبارت است از تعداد وزن مولکول گرم (یا تعداد مول) از یک جسم حل شده در یک لیتر محلول. مول کمیت اساسی است که یک شیمیدان تجزیه با آن سر و کار زیادی دارند. یک مول برابر با 6.023X10²³ مولکول از یک جسم است. اصطلاح مول در یک مفهوم وسیع برای توصیف مقادیر ترکیبات مولکولی ، عناصر آزاد و یونها بکار می‌رود. به بیان دیگر وزن تعداد 6.023X10²³ عدد مولکول ، یون یا عنصربرابر با 1 مول مولکول ، یون یا عنصر است که به صورت مولکول گرم ، یون گرم یا عنصر گرم نامیده می‌شود.

تهیه محلولهای مولار

برای تهیه یک محلول مولار از یک ترکیب باید یک مول از آن را وزن کرده و به مقدار کافی به آن آب اضافه کنیم تا دقیقا یک لیتر محلول بدست آید. به عنوان مثال برای تهیه یک محلول 2M از اسید سولفوریک باید گرم 196.16=98.08×2 از اسید سولفوریک را در مقدار کافی آب حل کنیم تا یک لیتر محلول 2M اسید سولفوریک بدست آید. وقتی یک محلول مایع تهیه می‌کنیم، حجم محلول به ندرت مساوی مجموع حجمهای اجزا خالص سازنده آن است. معمولا حجم نهایی محلول بیشتر یا کمتر از مجموع حجمهای اجزا سازنده آن است.

از این رو برای تهیه یک محلول معین عملا نمی‌توانیم مقدار حلال لازم را پیش‌بینی کنیم. برای تهیه محلولهای مولار و سایر محلولهایی که بر اساس حجم کل است، معمولا از بالنهای حجم‌سنجی استفاده می‌شود. در این صورت برای تهیه یک محلول مقدار دقیق ماده حل شونده را در بالن جای می‌هیم و با دقت آن قدر آب می‌افزائیم و بطور مداوم و با احتیاط هم می‌زنیم تا سطح محلول به خط نشانه‌ای که روی گردن بالن مشخص شده برسد.

محاسبه غلظت یک محلول بر حسب مولاریته

برای محاسبه غلظت یک محلول بر حسب مولاریته ابتدا باید تعداد مولهای جسم حل شده را بدست آوریم. تعداد مولهای جسم حل شده از تقسیم کردن وزن آن (برحسب گرم) به وزن فرمولی بدست می‌آید.

1. اگر ماده حل شده به صورت مولکولی باشد، در آن صورت تعداد مول از فرمول وزن مولکولی/گرمهای ماده حل شده=تعداد مولها (مولکول حل شده) محاسبه می‌شود.
2. اگر بخواهیم تعداد مولهای یک یون را محاسبه کنیم، باید بجای وزن مولکولی وزن یون مربوطه را در فرمول قرار دهیم. یعنی وزن یونی/گرمهای ماده حل شده=تعداد مول‌ها (یون حل شده).
3. اگر ماده حل شده به صورت اتمی باشد، مثلا نقره فلزی در آن صورت تعداد مولها از فرمول وزن اتمی/گرمهای ماده حل شده = تعداد مولها (اتم حل شده) بدست می‌آید. بعد از بدست آوردن تعداد مولهای ماده حل شده با قرار دادن آن در فرمول غلظت مولار ، مولاریته محلول بدست می‌آید. یعنی داریم

لیتر محلول/میلی مولهای ماده حل شده= M

یا

لیتر محلول/تعداد مول‌های حل شده=M

وقتی غلظت محلول بر حسب مولاریته بیان می‌شود، محاسبه مقدار ماده حل شده موجود در یک نمونه معین از محلول آسان است. به عنوان مثال یک لیتر محلول 2 مولار دارای 2 مول ماده حل شده است. 500ml آن دارای یک مول ماده حل شده ، 100ml آن دارای 0.2 مول ماده حل شده است.

نکته مهم

تنها اشکال تعیین غلظتها بر اساس حجم محلول این است که چنین غلظتهایی با تغییر دما اندکی تغییر می‌کنند، زیرا تغییر دما موجب انقباض یا انبساط محلول می‌شود. بنابراین برای اینکه غلظت محلول تهیه شده دقیق‌تر باشد، باید محلول در دمایی که قرار است استفاده شود، تهیه شده و از بالن حجم ‌سنجی که در این دما مدرج شده است استفاده شود

 

1-11- روش های انجام آزمایشات کنترل کیفی

 

1-11- روش های انجام آزمایشات کنترل کیفی

شمارش احتمالی کلیفرم ها (most probable number)(M.P.N)

اندیس M.P.N با استفاده از روش چند لوله ای : گروه کلیفرمها باکتریهای هوازی و بیهوازی اختیاری، گرم منفی، بدون اسپور و میله ای شکل هستند که قادرند لاکتوز را در فاصله 48 ساعت در حرارت 5/+ - 35 درجه سانتی گراد تخمیر نموده و ایجاد گاز نمایند. آزمایش کلی فرم ها را به دو روش لوله های تخمیری شامل آزمایش های احتمالی، تائیدی، تکمیلی انجام داد و یا با روش ممبران فیلتر که در این صورت کلی باکتری های هوازی و بیهوازی اختیاری گرم منفی بدون اسپور - میله ای شکل که قادرند کلنی های تیره رنگ در فاصله 24 ساعت روی محیط کشت  Endo agarکه لاکتوز اضافه شده تولید نماید (29).

آزمایش استاندارد M.P.N

1. 1.    تست احتمالی Persumptivetest : محیط کشت مورد استفاده لاکتوز براث می باشدکه پودر حاضر بصورت تجارتی در بازار وجود دارد آن را برابر دستورالعمل کارخانه سازنده تهیه نموده در لوله های آزمایش تقسیم کرده و در هر لوله یک لوله دورهام بصورت وارونه داخل آن قرار می دهیم و آن را استریل کرده و در یخچال نگهداری می کنند.

روش آزمایش : انجام آزمایش با روش 9 لوله ای می باشد.

ابتدا سه لوله از محیط های کشت لاکتوز براث قوی (26/gr/lit) که حاوی 10 میلی لیتر محیط کشت لاکتوزبراث در سمت چپ جا لوله آزمایش قرار می گیرد پس از آن شش لوله دیگر از محیط کشت لاکتوز براث ضعیف (13/gr/lit) هر لوله محتوی 10 میلی لیتر محیط کشت در کنار آنها قرار دارده و از نمونه مورد آزمایش که به صورت استریل تهیه شده و آن را به خوبی مخلوط نموده ایم و به صورت یکنواخت در آمده است با پیپت استریل به ترتیب از چپ به راست در هر یک از سه لوله اول 10 میلی لیتر نمونه اضافه کرده و به هر یک از سه لوله بعدی یک میلی لیتر و به هر یک از سه لوله آخر 1/0 میلی لیتر نمونه مورد آزمایش اضافه کرده کلیه این عملیات باید در شرایط استریل و با دقت انجام شود که از آلودگی های ثانوی مبرا باشد. لوله ها کمی به آرامی حرکت داده تا نمونه و محیط مخلوط شود در لوله های دورهام نباید هیچگونه گاز یا حبابی از هوا وجود داشته باشد سپس آن را در اتو 5/0+ - 35 درجه سانتیگراد به مدت 24 ساعت قرار می دهیم

در صورتیکه در تمام لوله های دورهام گاز تولید شده باشد آن را مثبت تلقی کرده و اگر تعدادی یا همه آنها فاقد گاز بودند آن را برای مدت 24 ساعت دیگر در اتو باقی می گذاریم پس از انقضا مدت مجدداٌ لوله ها را بازدید کرده و موارد مثبت یا منفی را یادداشت می نمایند , وجود گاز پس از 48 ساعت دلیل بر مثبت بودن آزمایش است و اگر در هیچ یک گازی مشاهده نشد آزمایش احتمالی منفی است, در مورد تخمین تعداد کلیفرم در صورت مثبت بودن برای 100 میلی لیتر نمونه آب به جدول مربوطه مراجعه نموده و تعداد احتمالی کلیفرم را تعیین می نمائیم باید توجه داشت زمانی آزمایش مثبت از اطمینان بیشتر برخوردار است که در اکثر لوله ها گاز تولید شده باشد.

نحوه گزارش : پس از استخراج عدد M.P.N از جدول مراتب عیناٌ گزارش می گردد. بطور مثال اندیسM.P.N در نمونه مثلاٌ A برابر است با 11 که معنی و مفهوم آن این است که محتمل ترین تعداد در 100 میلی متر نمونه 11 باکتری می باشد. چنانچه جدول در اختیار نداشته باشیم و یا شمارش مثبت ها با جدول مطابقت نکند (در جدول نگنجد) می توان از این رابطه مقدار M.P.N را محاسبه نمود: تعداد لوله های مثبت ضربدر 100 تقسیم بر رادیکال مضروب میلی لیتر نمونه در لوله های منفی و میلی لیتر نمونه در تمامی لوله ها

1. 2.   روش آزمایش تاییدی : در این روش از محیط کشت Brilliant green bile broth استفاده می شود این محیط را نیز طبق دستور کارخانه سازنده در لوله های آزمایش حاوی دورهام و محیط کشت مزبور که قبلاٌ تهیه و استریل گردیده استفاده می شود . انجام آزمایش تاییدی منوط به مثبت بودن آزمایش M.P.N است که در مقابل هر لوله مثبت لاکتوز براث حاوی گاز در لوله دورهام آن یک لوله برلیان گرین در مقابل آن قرار داده و در شرایط استریل و با دقت یک تا دو قطره از محیط لاکتوز براث مثبت به محیط کشت برلیان گرین بیل براث اضافه نموده آن را در دمای 5/0 +-35 به مدت 48 ساعت در انکو باتور قرار داده در صورت ایجاد گاز در لوله های دور هام محیط کشت برلیان گرین آزمایش مثبت تلقی شده یعنی مراحل قبلی تا یید می گردد .
2. 3.  آزمایش تکمیلی Completedtest : این آزمایش نیز پس از مثبت بودن آزمایش تاییدی انجام می گیرد.  

 

روش آزمایش : از کلیه لوله های مثبت در آزمایش تاییدی به صورت روش خطی بر روی محیط کشت E.M.B کشت داده می شود پس از انجام کشت آن را برای مدت 2+ - 24 ساعت در اتو 5/0 + - 35 درجه سانتی گراد قرار داده کلو نی های رشد کرده روی این محیط شکل های

• مشخص
• غیر مشخص
• ·     منفی تقسیم می شود

کلنی های مشخص Typical به صورت هسته دار و جلای فلزی یا بدون جلای فلزی می باشد، کلنی های غیر مشخص بدون هسته با رنگ مات که بعد از 24 ساعت صورتی رنگ می شوند، سایر کلنی های موجود منفی تلقی می شود در بیان نتایج لا مشاهده کلنی های هسته دار با جلای فلزی گزارش اشیرشیا کلی ودیدن کلنی های صورتی رنگ روی این محیط کلبیسلا گزارش می شود برای اطمینان بیشتر  از هر جعبه پتری محتوی کشت یک یا چند کلنی مشخص انتخاب کرده در یک لوله محتوی محیط لاکتوز براث حاوی لوله دورهام کشت داده و قسمتی نیز روی محیط کشت Natural Agar پس از مدت 24 تا 48 ساعت در اتو 35 درجه سانتی گراد لوله های حاوی لاکتوز براث دارای گاز در لوله دورهام مثبت تلقی می شود واگر از محیط کشت نوترین آگار فروتی تهیه شود وآن را با رنگ گرم رنگ آمیزی نمائید وجود باسیل های گرم منفی بدون اسپور دلیل بر وجود کلی فرم ها می باشد در این صورت آزمایش تکمیلی مثبت است (29).

 

اعلام نتیجه آزمون میکروبی:در آزمایشگاه میکروبی آب و فاضلاب روستائی کلیفرم گرماپای با واحد ml100/MPN احتمالی و تاییدی بیشتر از 2/2 و نوع میکروب E.coli یا kellebsilla گزارش می شود و در صورت عدم تولید گاز و بون تغییر ماندن رنگ در مرحله احتمالی یا احتمالی عدم وجود کلی فرم ها گزارش می شود

همچنین در اعلام نتایج آزمون میکروبی تعداد جمعیت میکروبی (HPC) با واحد (cfu/ml) گزارش می گردد. که در صفحه بعد نوع محیط کشت و روش اجرائی بیان می گردد

 

آزمایش HPC (شمارش میکروارگانیسم های هتروتروف)

شمارش میکروارگانیسم های هتروتروف که پیش از این تحت عنوان شمارش پلیت استاندارد شناخته می شد، روشی است که توسط آن تعداد باکتری های هتروتروف زنده در آب اندازه گیری شده و جزء تغییرات کیفی به هنگام تصفیه و توزیع آب و یا کیفیت آب استخرهای شنا بررسی می گردد. کلنی های مورد مطالعه با این روش می توانند به صورت دوتایی، زنجیره ای، خوشه ای و یا منفرد تشکیل شوندکه همه انواع آن تحت عنوان واحد های تشکیل دهنده کلنی (CFU) نامیده می شوند. شمارش نهایی به مقدار موثر انتشار کلنی بستگی دارد از این رو روش کار و محیط کشت به گونه ای باید انتخاب شود که بتواند بیشترین تعداد کلنی را در مدت معینی از گرماگذاری تولید کند (30).

 

دفعات نمونه برداری بمنظور آزمایش باکتریولوژکی
دفعات نمونه برداری و آزمایش نمونه های آب باید کنترل صحیح کیفیت آب را امکان پذیر سازد

1-10- شناسائی باکتری های گروه کلیفرم

 

1-10- شناسائی باکتری های گروه کلیفرم

شناسایی باکتری هایی که شامل گروه کلیفرم هستند گاهی برای تعیین ماهیت آلودگی ضروری است. آزمایشهای افتراقی برای شناسایی باکتریهای فوق باید با این آگاهی انجام گیرد، که تمام سویه های طبقه بندی شده که به گروه کلیفرم نسبت داده شده ضرورتا نمی تواند با تعریف اعلام شده در این دستور کار کاملا مطابقت داشته باشد. زیرا برخی از باکتریها ممکن است لاکتوز را تخمیر نکنند و یا در صورت تخمیر گاز تولید نکنند. علاوه بر این باکتریهای گرم  منفی دیگر بجز کلیفرم ها، لاکتوز را تخمیر کرده و روی محیط کشت تولید درخشش می کنند(نظیر گونه های آئروموناس). اما تمام سویه های یک گونه واکنش یکسانی در محیط کشت نخواهند داشت. ارگانیسم ها جهش یافته، صدمه دیده و تغییر پذیر ممکن است به آزمایش ها پاسخ متفاوتی بدهند. هر چند آزمایش های متداول IMViC (یعنی ایندول، متیل رد، وگس پرسکوئر و معرف سیترات) برای تشخیص افتراقی کلیفرم ها مفید است اما شناسایی کاملی را فراهم نکرده و برای دستیابی به نتایج دقیق به آزمایش های بیوشیمیایی بیشتری نیاز است.

خالص سازی کشت میکروبی

دست یابی به یک کشت خالص هنگامی حاصل می شود که از مرکز یک پرگنه (کلنی) کاملا ایزوله شده نمونه ای برداشته و سپس روی پلیت های تریپتون سوی آگار یا نوترینت آگار بصورت خطی کشت داده شود. اگر یک بخش از کلنی برداشته شده ابتدا در پپتون مایع (براث) یا آب مقطر امولسیونه (تلقیح) شده باشد و سپس کشت خطی داده شود توزیع بهتری از کلنی هادر پلیت های دوم حاصل می گردد. هنگامی که برداشت یک کلنی از کشت اولیه صورت می گیرد باید توجه داشت برخی از میکرو ارگانیسم هایی که کلنی مجزا ایجاد نکرده اند ممکن است سلول های کلنی مورد نظر را احاطه کرده باشند. در این مواقع کشت های ثانویه را در 35 درجه سانتیگراد به مدت 24 ساعت گرماگذاری کرده و برای اطمینان از وجود تنها باسیل های گرم منفی بدون اسپور، بر روی یک کلنی منفردی که به خوبی ایزوله شده باشد آزمایش رنگ آمیزی گرم انجام می گیرد. همچنین می توان اکسیداز منفی بودن کشت میکروبی را تعیین نمود. باسیل های بدون اسپور گرم منفی، اکسیداز مثبت باکتریهای کلیفرم نیستند اما ممکن است آئروموناس باشند که به عنوان شاخص آلودگی مدفوعی محسوب نمی شوند.

گاهی تنوع و تغییر در ارگانیسم های گروه کلیفرم مشاهده می گردد و واکنشهای مخلوط در محیط کشت افتراقی می تواند بیانگر این تغییرات در کشت خالص باشد. واکنشهای مثبت - منفی پایدار در محیط های کشت افتراقی یک کشت مخلوط را نشان می دهد که حاصل خالص سازی نامناسب است.

 

روش آزمایش های تشخیص افتراقی (IMViC)

1. 1.    آزمایش ایندول : ایندول محصول متابولیسم تریپتوفان است. آنزیم تریپتوفاناز، تریپتوفان موجود در پپتون و سایر ترکیبات محیط کشت را به ایندول، اسکاتول و ایندول استیک اسیدتبدیل می کند.

مواد و وسایل موردنیاز:

1. محیط های کشت INM یا تریپتیکاز پپتون براث (تریپتوفان براث)
2. معرف کواکس (پارا دی متیل آمینو بنزآلدئید) که برای تهیه آن به روش زیر عمل می کنیم : 5 گرم پارا دی متیل آمینو بنزآلدئید را در 75 میلی لیتر الکل ایزو آمیل (یا نرمال آمیل) حل کرده و 25 سی سی HCL غلیظ به آن اضافه می کنیم. معرف باید زردرنگ بوده و PH  کمتر از 6 باشد.
3. لوله های آزمایش و جالوله ای و پلیت
4. چراغ الکلی، آنس یا لوپ، پیپت و پوآر

 

روش انجام آزمایش:

1. پس از برداشتن یک کلنی از محیط کشت EMB آن را در لوله های حاوی محیط کشت تریپتوفان براث وارد می کنیم.
2. به مدت 24 ساعت در انکوباتور 35 درجه سانتیگراد قرار می دهیم.
3. در پایان این مدت به هر لوله 0.2 تا 0.3 میلی لیتر محلول معرف (واکنش گر) اضافه نموده و تکان می دهیم، 10 دقیقه صبر کرده و سپس نتایج را مشاهده می کنیم.
4. تشکیل رنگ قرمز تیره در لایه سطحی آمیل الکل، نشاندهنده پاسخ مثبت به آزمایش ایندول است. در صورتی که رنگ اصلی محلول حفظ شده باشد نتیجه آزمایش ایندول منفی است. رنگ نارنجی احتمالا نشاندهنده حضور اسکاتول ناشی از تجزیه ایندول می باشد.

 

1. 2.   آزمایش متیل رد : تئوری آزمایش: این آزمایش PH نهایی را اندازه گیری می کند، یعنی به بررسی تولید اسید حاصل از تجزیه گلوکز به وسیله باکتریها می پردازد. واکنش های متابولیکی که به وسیله تولید گاز و آزمایش های متیل رد و وکس پرسکوئر مشخص می گردد، با یکدیگر بستگی داشته و در شناسایی افتراقی اعضای گروه کلیفرم مفیدند.

مواد و وسایل موردنیاز:

1. محیط کشت MRVP
2. معرف متیل رد (که به صورت آماده وجود دارد)
3. لوله های آزمایش و جالوله ای و پلیت
4. چراغ الکلی، آنس یا لوپ، پیپت و پوآر

 

روش انجام آزمایش:

1. ابتدا محیط MRVP را طبق دستورالعمل کارخانه سازنده آماده و استریل می نمائیم.
2. ابتدا یک آنس از باکتری را در لوله حاوی محیط کشت MRVP کشت داده و نمونه ها را در انکوباتور35 درجه سانتیگراد قرار می دهیم.
3. پس از 3 تا 5 روز گرماگذاری، به هر لوله 5 قطره محلول شناساگر قرمز متیل اضافه می کنیم.
4. مشاهده رنگ قرمز مشخص بیانگر پاسخ مثبت به آزمایش متیل رد و رنگ زرد واضح بیانگر پاسخ منفی برای آزمایش متیل رد است. سایه ی رنگی مبهم و نامشخص به عنوان نتیجه مشکوک و احتمالا عدم خالص سازی درست کشت میکروبی می باشد.
5. با بررسی روزانه کشت های میکروبی (در روزهای4،3،2 و یا 5) گاه می توان موارد مثبت را زودتر از موعد مشاهده نمود.

 

1. 3.  آزمایش وگس پرسکوئر : این آزمایش برای تعیین استوئین که به صورت متابولیکی به وسیله برخی از باکتریهای کلیفرم در محیط پپتون-گلوکز تولید می شود، پیشنهاد شده است.

مواد و وسایل موردنیاز:

1. محیط کشت MRVP
2. پتاس 40 درصد و آلفا نفتول  
3. لوله های آزمایش و جالوله ای و پلیت
4. چراغ الکلی، آنس یا لوپ، پیپت و پوآر

 

روش انجام آزمایش:

1. ابتدا محیط MRVP را طبق دستورالعمل کارخانه سازنده آماده و استریل می نمائیم.
2. از کلنی های باکتری در محیط EMB یک آنس برداشته و در محیط MRVP کشت می دهیم.
3. به مدت 48 یاعت در دمای 35 درجه سانتیگراد قرار داده در پایان مدت به یک میلی لیتر از محیط کشت میکروبی 0.6 میلی لیتر محلول آلفا نفتول و 0.2 میلی لیتر محلول پتاس 40 در صد اضافه می کنیم.
4. تشکیل رنگ صورتی تا قرمز لاکی ظرف 5 دقیقه بیانگر پاسخ مثبت به آزمایش است.
5. از خواندن رنگ بعد از مدت 5 دقیقه اجتناب می کنیم. همچنین لوله هایی که در آنها رنگ مسی تشکیل شده را کنار می گذاریم.

 

1. 4.   آزمایش سیترات سدیم : این آزمایش توانایی باکتریها در مصرف سیترات به عنوان تنها منبع کربن را بررسی می کند.

 

مواد و وسایل موردنیاز:

1. محیط کشت سیمون سیترات
2. لوله های آزمایش، جالوله ای و پلیت
3. چراغ الکلی، آنس یا لوپ، پیپت و پوآر

 

روش انجام آزمایش:

1. ابتدا محیط  سیمون سیترات  آگار را طبق دستورالعمل کارخانه سازنده آماده و استریل می نمائیم.
2. از کلنی های  مشخص در محیط EMB توسط آنس سوزنی برداشته و در محیط کشت شیبدار سیمون سیترات به صورت عمقی و سطحی کشت داده و به مدت 24 تا 48 ساعت در انکوباتور در دمای 35 درجه سانتیگراد قرار می دهیم.
3. رشد روی محیط که معمولا به رنگ آبی است(یا کدر شدن محیط کشت) به عنوان پاسخ مثبت و عدم رشد را به عنوان پاسخ منفی در نظر میگیریم.

 

1. 5.   آزمایش حرکت : بررسی حرکت باکتریها در محیط هایی مثل SIM یا موتیلیتی مدیوم انجام می گیرد. به علت اینکه این محیط دارای آگار حدود 2.5 تا 3.5 در هزار می باشد، باکتری هایی که دارای تاژک هستند قادر به نفوذ در بین مواد این محیط خواهند بود. بنابراین  اگر با آنس سوزنی باکتری را بطور عمودی در این محیط ها فرو ببریم و کشت بدهیم، چون این دو محیط بصورت آگار تال تهیه می شوند، اگر باکتری تاژه داشته باشد در رد آنس چیزی مشاهده نمی گردد و تمامی محیط کدر می شود که این کدورت بستگی به نوع باکتری از نظر تعداد تاژه دارد.

مواد و وسایل موردنیاز:

1. محیط های کشت SIM یا موتیلیتی مدیوم
2. لوله های آزمایش، جالوله ای و پلیت
3. چراغ الکلی، آنس ، پیپت و پوآر

 

روش انجام آزمایش:

1. ابتدا محیط  SIM را طبق دستورالعمل کارخانه سازنده آماده و استریل می نمائیم.
2. یک آنس از محیط کشت باکتری در محیط EMB برداشته و در سطح بالایی محلول کشت تا عمق 5 میلیمتر تلقیح را انجام می دهیم.  سپس لوله ها را به مدت 1 تا 2 روز در 35 درجه سانتیگراد گرماگذاری می نماییم، اگر پس از این مدت پاسخ منفی بود، 5 روز دیگر در دمای 22 تا 25 درجه سانتیگراد گرماگذاری را ادامه میدهیم.
3. مشاهده رشد انتشار یافته در محیط کشت از نقطه فرو بردن آنس سوزنی بیانگر پاسخ مثبت است.
4. به جای این کار می توانیم محیط کشتی بدون آگار تهیه کرده و آزمایش را با کشت میکروبی تازه و جوان با استفاده از روش قطره معلق روی لام برای ارگانیزم های متحرک انجام دهیم (.(Hanging Drop Slide Technique

 

تست حضور و غیاب کلیفرم ها

جهت تست احتمالی می توان از یک تست دیگر استفاده نمود که در محیطی به نام present absent می باشد. این تست، تست حضور وغیاب (P/A) جهت تشخیص کلیفرم ها در آب نیز نامیده می شود. روش (P/A)، روش ساده اصلاح شده تخمیر چند لوله ای استاین روش وجود یا عدم وجود کلیفرم ها در آب می باشد. از مزایای آن می توان به انجام آزمایش روی تعداد زیاد نمونه در واحد زمان و نیز سهولت انجام آزمایش اشاره کرد.

برای این منظور از محیط کشت (P/A) که به شرح زیر آماده می گردد استفاده می کنیم :

مواد مورد نیاز:

1. لاکتوز براث (هیدراته) : 13 گرم
2. لوریل تریپتوز براث (هیدراته) : 17.5 گرم
3. بروموکروزول ارغوانی : 0.0085 گرم
4. آب مقطر : 1 لیتر

نکته : به علت اینکه مقدار نمونه مورد آزمایش، 100 میلی لیتر می باشد ، همچنین مقدار محیط کشت 50 میلی لیتر می باشد، در نتیجه غلظت محیط کشت باید سه برابر باشد پس اعداد  فوق ضربدر سه خواهد شد.

 

روش آزمایش

1. در ابتدا لاکتوز براث و لوریل تریپتوز براث را بدون استفاده از گرما در آب حل مینماییم.
2. برومو کروزول ارغوانی را در 10 میلی لیتر سود 0.1 نرمال حل کرده و به محلول آبگوشت اضافه می کنیم .
3. میلی لیتر از محیط کشت آماده شده را در داخل بطری 250 سی سی درب دار می ریزیم.
4. بطری حاوی محیط کشت رابه مدت 12 تا 15 دقیقه در دمای 121 درجه سانتیگراد در اتوکلاو استریل می کنیم.(PH=6.8)
5. از نمونه مورد نظر پس از 25 بار به هم زدن، 100 میلی لیتر برداشته و داخل بطری حاوی محیط کشت می ریزیم،بطری را آنقدر تکان میدهیم تا در داخل آن نمونه و محیط کشت به طور یکنواخت مخلوط گردند.
6. بطری حاوی نمونه و محیط کشت را در انکوباتور در دمای 35 درجه سانتیگراد به مدت 24 تا 48 ساعت قرار می دهیم.
7. تشکیل رنگ زرد در محیط نشان دهنده شرایط اسیدی در نتیجه تخمیر لاکتوز است.اگر گاز نیز تولید شود با تکان دادن بطری به آرامی و ایجاد کف در محیط می توان به وجود آن پی برد.
8. برای تست تاییدی تمام محیط های کشتی که واکنش اسیدی (زردرنگ)یا گازی داده اند را به محیط BGB منتقل کرده و در دمای 35 درجه سانتیگراد به مدت 48 ساعت قرار می دهیم وجود گاز در محیط BGB نشاندهنده(+) بودن واکنش است

بهداشت محیط در اسلام

بهداشت محیط در اسلام

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) :

1) زباله را در خانه جای ندهید و آن را خارج کنید زیرا جایگاه شیطان (پلیدی و میکروب) است . {طب النبی} 
2) خاکروبه را شب در خانه نگذارید و روز بیرون برید که آن جای نشستن شیطان(پلیدی و میکروب) است . {حلیة المتقین} 
3) چهار چیز را در خاک پنهان کنید : مو ، ناخن ، دندان و خون . {حلیة‌المتقین} 
4) هفت چیز است که از آدمی جدا می شود و باید آنها را دفن کرد : مو ، ناخن ، خون ، خون حیض ، بچه دان ، دندان و نطفه که پاره خون شده باشد . {حلیة‌المتقین} 
5) شومی خانه در تنگی ساحت و بدی همسایگان و بسیاری عیبهای آن است . {حلیة‌المتقین} 
6) شستن ظرفها و پاکیزگی حیاط مایة غناست .{نهج الفصاحة} 
7) حق تعالی لعنت کرده است کسی را که غائط کند در سایه ای که قافله در آنجا منزل کند و کسی که منع کند مردم را از آب مباحی که در چاهها و چشمه ها مردم به نوبت بر آن وارد می شوند یا آبی که ملک جماعتی باشد و روز یا هر شب نوبت شخصی باشد صاحب نوبت را منع کنند و … . {حلیة المتقین} 
حضرت علی (علیه السلام ) : 
8) خانه های خود را از تار عنکبوت پاک کنید که گذاشتن آن در خانه باعث فقر و پریشانی می شود . {حلیة المتقین} 
9) جارو کردن آشغال ها باعث زیادی روزی می شود {روضة الواعظین }{کنزالآمال} 
10) حیاط خود را تمیز کنید .{جامع الصغیر جلد 2} 
11) تنیدن عنکبوت و گذاشتن خاکروبه در خانه باعث پریشانی می شود .‌{حلیة المتقین} 
12) آب جوشیده برای همة دردها نافع است و به هیچ وجه ضرر ندارد . {حلیة المتقین} 
13) کراهت دارد که آدمی در خانه شب را به روز آورد که دری و پرده ای نداشته باشد . {حلیة‌المتقین}

امام باقر (علیه السلام) : 
14) جارو کردن خانه پریشانی را برطرف می کند . {حلیة المتقین} 
15) خانة‌تنگ (کوچک) از مشقت (سختی) زندگانی است . {حلیة‌المتقین}

 
امام صادق (علیه السلام) : 
16) چراغ روشن کردن پیش از غروب آفتاب پریشانی را برطرف می کند و روزی را زیاد می کند .{حلیة‌المتقین} 
17) ساحتهای خانه های خود را جارو کنید و شبیه به یهودیان نشوید که ایشان جاروب نمی کنند . {حلیة المتقین} 
18) دهان(درب) ظرفهای آب و طعام را ببندید و در خانه ها را ببندید که شیطان (پلیدی و میکروب) در بسته را نمی گشاید ، و چراغ را خاموش کنید که موش آتش در خانه شما نیاندازد . شستن ظرفها و جارو کردن خانه ها و ساحت اندرون و بیرون خانه ها روزی را زید می کند . {حلیة المتقین} 
19) از عادت آدمی آن است که خانة اوگشاده باشد . {حلیة‌المتقین} 
20) هرکه عمارت کند بیشتر از آنچه در آن سکنی نماید در قیامت او را تکلیف می‌کنندکه آن را بردارد . (کسی که برای فخر و مباهات و .. این عمل را بکند ) {حلیة‌المتقین}

امام کاظم (علیه السلام) : 
21) آب و جارو کردن خانه فقر را از بین می برد . {حلیة‌المتقین} 
22) دود چوب درخت خرما حشرات و گزندگان زمین را برمی‌اندازد . {حلیة المتقین} 
23) زیادتی لذت دنیا در فراخی خانه و بسیاری دوستان است . {حلیة‌المتقین} 
24) (زراره و محمد بن مسلم و ابی بصیر ) به حضرت (امام صادق علیه السلام)گفتیم : چاهی است که از آن وضو می گیرند و در کنار آن بول جریان دارد آیا آن چاه را نجس می کند؟ حضرت فرمودند : اگر چاه آب در جایی بالا باشد و محل جریان بول در پائین باشد و بین آنها سه یا چهار ذراع (5/1 الی 2 متر) باشد چاه آب نجس نمی گردد و اگر کمتر از این مقدار باشد چاه نجس می گردد. {وسائل الشیعه} 
25) اگر چاه آب در پائین باشد و محل جریان آب نیز به آن سمت است و بین چاه و آب نه ذراع فاصله است آن بئل چاه را نجس نمی کند و اگر کمتر است وضو از آن جایز نیست. قال زراره :به حضرت گفتن : اگر مجاری بول به چاه چشبیده باشد اما بول بروی زمین نمی ماند. قال : اگر بول قراری نداشه باشد اشکالی ندارد هر چند که مقدار کمی استقرار داشته باشد . در این حالت زمین را سوراخ نمی کند و فرو نمی رود تا به چاه برسد لذا در این مورد ضرر به چاه نمیزند میشود وضو گرفت . البته نجس شدن آب منوط به تغییر تمام آب است . {وسائل الشیعه} 
26) (سؤال شد از حضرت که بین چاه آب و چاه فاضلاب چقدر فاصله باید باشد ؟) اگر دشت است هفت ذراع اگر کوهستانی است پنج ذراع. سپس فرمودند (اگر)آب جریان دارد. {وسائل الشیعه} 
27) (سوال شد از چاه فاضلابی که بالای چاه آب است ؛ حضرت فرمودند: ) اگر بالای چاه است هفت ذراع فاصله و اگر پائین است پنج ذراع از هر طرف(فاصله داشته باشد) {وسائل الشیعه} 
28) اگر بین چاه آب و چاه فاصلاب ، یک زراع فاصله باشد اشکالی ندارد هر چند که جریان نیز داشته باشد و این در حالتی است که چاه آب در قسمت بالا باشد. {وسائل الشیعه} 
29) (از حضرت سؤال شد از چاهی که کنارش مستراح (چاه فاضلاب) قرار داده شده است که فرمودند :) مجاری چشمه‌ها از شمال است اگر چاه آب بالاتر از شمال باشد و چاه مستراح پائین تر باشد ، ضرری پیش نمی آید (چنانچه ) بین آن دو بیش از سه ذراع فاصله باشد . اگر چاه مستراح بالاتر است نباید کمتر از دوازده ذراع (حدود شش متر) باشد ، اگر هر دو در موازات قبله هستند و هر دو در جهت شمال مساوی هستند هفت ذراع فاصله لازم است. {وسائل الشیعه} 
30) (سوال شد که چاهی که مردم از آن وضو می گیرند و نزدیکش چاه فاضلاب است ؟ ) اگر بین آنها (چاه آب و فاصلاب) ده ذراع فاصله وبالاتر باشد اشکالی ندارد. {وسائل الشیعه} 
** (اختلاف در فواصل بین چاه آب و فاضلاب مربوط به نوع زمین ، شیب و .. است )** 
31) (راوی می گوید به حضرت گفتم که مردی در آب بول می کند حضرت فرمود :) بله (اشکال ندارد) ولیکن از شیطان (پلیدی و میکروب) بر او می ترسم . {وسائل الشیعه} 
32) امیرالمومنین (ع) نهی می‌کردنداز بول در آب جاری مگر در حالت ضرورت . {وسائل الشیعه}

امام رضا (علیه السلام) : 
33) آب جوشیده از همه جهت سودمند است و به هیچ رو زیان بخش نیست . {صحیفة الرضا} 
34) (بین دو چاه پنج زراع یا کمتر یا بیشتر فاصله است آیا می توان وضو گرفت ؟) با قرب و بعد (دوری و نزدیکی) کراهت ایجاد نمی شود از آن وضو بگیرد و غسل کن مادامی که آب آن تغییر نکرده است. {وسائل الشیعه} 
35) از غساله حمام غسل نکنید. {وسائل الشیعه}

روز جهانی ایمنی و بهداشت

سازمان بین المللی کار (ILO) از سال 2003 با هدف پیشگیری از حوادث وبیماریهای شغلی مراسمی را در این روز که در ایران مصادف با 8 اردیبهشت ماه است برگزار می کند .روز جهانی ایمنی وسلامت شغلی در واقع یک فعالیت سالیانه بین المللی برای نهادینه کردن کار سالم و ایمن در سرتاسر جهان است که در 28اوریل هر سال این  مراسم برگزار می شود .برگزاری این مراسم یک بخش مهم از استراتژیهای جهانی سازمان بین المللی کار برای ارتقای ایمنی وسلامت شغلی در همه محیط های کاری است .که باعث ارتقای آگاهیهای مردم وهمچنین افزایش امنیت وسلامت در محیط کار می شود .
سازمان بین المللی کار ILO    از برگزاری این مراسم توسط کلیه دولتها ،سازمانها وبخش های خصوصی وکارفرمایان وکارخانجات حمایت وپشتیبانی می کند .

سطوح بهداشت

سطوح بهداشت

طبق سازمان جهانی بهداشت، بهداشت به بر سه سطح استوار است: پیشگیری سطح اول، سطح دوم و سطح سوم.

پیشگیری سطح اول

این مرحله عبارت است از مجموعهٔ اقداماتی که برای جلوگیری از بروز بیماری انجام می‌شود. این اقدامات موجب بالا رفتن میزان قدرت جسمی و روانی افراد جامعه و سالم‌تر شدن محیط زندگی می‌شود؛ و خود به دو مرحله تقسیم می‌شود:

ارتقای بهداشت

آموزش شیوهٔ صحیح مسواک کردن دندان در عراق.

شامل آموزش همگانی بهداشت، بهبود رژیم غذایی بر اساس گروه‌های سنی، فراهم آوردن شرایط مناسب مسکن، کار، و تأمین تفریحات سالم می‌شود.

حفاظت ویژه در مقابل وقایع بهداشتی و بیماری‌ها

شامل روش‌هایی اختصاصی است که از بروز برخی بیماری‌ها جلوگیری می‌کند؛ همچون تزریق واکسن برای پیشگیری از ابتلا به سرخک، کزاز، سیاه‌سرفه، فلج اطفال و...، سمپاشی برای مبارزه با پشهٔ مالاریا، استفاده از کپسول ویتامین A برای جلوگیری از ابتلا به شبکوری، کم کردن گردوغبار در معادن برای پیشگیری از بیماری‌های ریوی نزد کارگران، و مبارزه با آلودگی هوا و استعمال دخانیات برای پیشگیری از سرطان ریه.

پیشگیری سطح دوم

این مرحله شامل تشخیص به موقع بیماری و درمان مناسب و به سرعت است. این اقدامات برای جلوگیری از سیر بیماری به طرف مراحل پیشرفته، به وجود آمدن نقص و ناتوانی و سرایت بیماری به افراد سالم ضرورت دارد.

پیشگیری سطح سوم

در این مرحله، هدف متوقف کردن سیر بیماری و جلوگیری از ناتوانی کامل یا مرگ است. فیزیوتراپی برای برگرداندن حرکت به یک عضو عارضه‌دیده، نمونه‌ای از این اعمال است. عمل‌های جراحی، استفاده از عینک، سمعک و ورزش‌های مخصوص، مثال‌هایی دیگر از اقداماتی هستند که برای بازگرداندن قسمتی از توانایی‌های از دست رفته یا جلوگیری از ناتوانایی بیش‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بهداشت فردی

شستن دست‌ها یکی از مهم‌ترین شیوه‌های رعایت بهداشت فردی و جلوگیری از انتقال بیماری‌های واگیردار است.

بهداشت فردی متشکل از روش‌ها و اصولی جهت پیشگیری از بروز انواع بیماری‌ها و پاکیزه نگه‌داشتن اعضای بدن است. ساده‌ترین کارها مانند شستشوی دست‌ها یا کل بدن، پاکیزگی مو و ناخن و رعایت اصول پاکیزگی لباس و پوشش‌های فردی می‌تواند سلامت یک فرد را تا حدود بسیار زیادی تأمین کند.

بهداشت فردی پایهٔ اصلی سلامت فرد و در نهایت یک جامعه را تشکیل می‌دهد. با رعایت چندین نکتهٔ ساده و روزمره در زندگی فرد، امنیت بالایی برای وی حاصل می‌شود که نتیجهٔ آن پیشگیری بهتر از درمان خواهد بود.

بهداشت غذایی

هدف بهداشت غذایی پیشگیری از آلودگی غذایی، گسترش بیماری‌ها، و جلوگیری از مسمومیت غذایی است. قوانین بهداشتی غذایی راه‌های امنی را برای آماده کردن و نگهداری مناسب مواد غذایی، و خوردن درست غذا ذکر می‌کنند

پوسچري در زمينه ايمني

راهنماي ايمني و بهداشت براي کارکنان و کارفرمايان

راهنماي ايمني و بهداشت براي کارکنان و کارفرمايان

 

مقدمه

براساس قانون ايمني و بهداشت محيط کار مصوب سال [1]1974 کليه کارفرمايان يا خويش کارفرما و کارکنان وظايف ويژه اي در زمينه ارائه خطوط راهنمای ایمنی و بهداشت دارند. در چنين شرايطي کارفرما موظف است سلامت و ايمني کارکنان را تأمين و برقرار نمايد. قوانين و مقررات ديگري هم در اين مورد وجود دارند كه از آن جمله مي توان موارد زير را نام برد:

- قانون مديريت ايمني و بهداشت در كار[2]

- قانون الزامات Display Screen[3]

- قانون فعاليت هايي كه با دست انجام مي گيرد[4]

- قانون استفاده و تدارك تجهيزات كاري[5]

- قانون كنترل مواد خطرناك براي سلامتي[6]

براساس قانون مديريت ايمني و بهداشت، کارفرما موظف به انجام ارزيابي ريسك مي باشد. انجام ارزيابي ريسك مستلزم شناسايي خطرات مرتبط با فعاليت هاي کاري و تصميم به اتخاذ اقداماتي است که موجب پيشگيري از صدمه و زيان به افراد مي گردد. در اين صورت ريسك يک شانس کوچک يا بزرگ است که هر کس ممکن است از يک ماده آسيب رسان به صورت صدمه و ضرر دريافت نمايد. خطر[7] شرايطي است که پتانسيل ايجاد رسانيدن آسيب به افراد و مايملك را داشته باشد. همانگونه در فصل های گذشته گفته شد ارزيابي ريسك در طي يك فرايند 5 مرحله ای صورت مي پذيرد كه اين مراحل عبارتند از:

- شناسايي خطرات

- چه کسي و چگونه آسيب مي بيند.

- ارزيابي ريسك و اتخاذ اقدامات اساسي براي برگشت دادن و کاهش آن تا آنجا که امکان دارد.

- ثبت سوابق و يافته ها.

- بازنگري ارزيابي انجام شده و در صورت نياز انجام دوباره ارزيابي

 

 1- شناسايي خطرات

کارفرما موظف است که ببيند چه چيزي باعث صدمه روي کارکنان مي شود. ممکن است ضرورت داشته باشد که از محل کار بازديد به عمل آيد. همواره بايد به خاطر داشت که آسيب هاي کوچک نبايد ناديده انگاشته شوند. به عنوان مثال دسترسي مواد سمي براي بچه ها.

 

2- چه کسي و چگونه آسيب مي بيند

    کار فرما بايد بداند چه کسي ممکن است از کار آسيب ببيند و چگونه ممکن است اين تاثير اتفاق بيفتد. اتفاق ممکن است خانواده کارگر را هم در برگيرد.

 

3- ارزيابي ريسك

وقتي کارفرما متوجه شد که امکان بروز آسيب و صدمه در محيط کار وجود دارد، مي بايست تصميم بگيرد که چگونه مي تواند اين آسيب را حذف نمايد يا آن را کاهش دهد. انجام اين کار به عوامل مختلفي از جمله نوع پيامد حادثه و يا کم و زياد بودن آن مرتبط است. به عنوان مثال قطع سيستم هاي يک کشنده مي تواند خيلي خطرناک باشد و اين کارفرما است که مي تواند به     روش هاي مختلف از شدت آسيب ناشي از قطع سيستم هاي كشنده بکاهد. براي دريافت و آگاهي از وجود آسيب و ريسك در محيط کار آشنايي به ضوابط و استانداردهاي محيط کار ضرورت دارد.

 

4- ثبت سوابق و يافته ها

کارفرماياني که 5 نفر يا بيشتر کارمند دارند موظف هستند در جهت ارزيابي ريسك، اطلاعات و داده هاي مهم را جمع آوري، نگهداري و ثبت نمايند. همچنين كارفرما موظف است اقدامات انجام شده و اثرات آن روي كاركنان را مشخص نموده و تمام  آنها را ثبت و نگهداري نمايد.

 

5- بازنگري

کارفرما بايد در زمان هاي مختلف به ارزيابي ريسك بپردازد، بويژه اگر تغييراتي در روش هاي کار و تجهيزات صورت گرفته است. اين امر در هنگام ورود مواد آسيب رسان جديد به محيط کار كه ممکن است صدمات شديدي را به کارگران وارد نمايند مهمتر بوده و البته در بسياري از موارد نياز به تغيير شرايط کار دارد.

 به ارزيابي ريسك مجدداً بنگريد، چه تغييراتي صورت گرفته است؟ آيا بهبودهايي ضرورت دارد که شما انجام نداده ايد؟ آيا کارگران با مشکل خاصي روبرو هستند؟ چه چيزهايي از رويدادها ياد گرفته ايد؟ مطمئن گرديد که ارزيابي ريسك شما به روز است.

متأسفانه در بسياري از موارد از بازنگري ريسك غافل مانده و آن را رها مي کنيم، پس از آن که اتفاق بدي رخ داد و آن وقت ديگر خيلي دير است. همواره تغييرات مهم بايد همراه با ارزيابي ريسك باشد و در صورت امکان فرآيند ها را اصلاح نمود.  

يكي از فعاليت هايي كه در اكثر صنايع و كارخانجات وجود دارد جابجايي و حمل و نقل دستي بار مي باشد. اين کار ممکن است موجب آسيب هاي شديد به بدن به ويژه در قسمت كمر مي شود. موارد زير از جمله فاكتورهايي است كه در جابجايي كالاها و مواد مي تواند باعث افزايش آسيب و صدمه روي كاركنان ود:

-کالايي که سنگين، حجيم، ناپايدار بوده و به سختي مي توان آن را در دست گرفت و کنترل نمود.

- بلند كردن و زمين گذاشتن نامناسب بارها توسط افراد

- کشيدن، فشار و يا هل دادن بار.

- انجام مكرر جابجايي بارها و عدم وجود زمان كافي استراحت بين فعاليت ها

- و ...

تا آنجا که امکان دارد کارفرما مي بايست از آسيب در جابجايي بار و کالا روي کارکنان جلوگيري نمايد. بايد توجه داشت که در جابجايي و حمل بار، انتخاب تکنيک هاي مناسب پيشرفته به کاهش ريسك منتهي مي شود كه از آن جمله مي توان موارد زير را ذكر نمود:

- تا آنجا که امکان دارد پاهاي خود را از کالا به دور نگه داريد، از دولا شدن، خم شدن زانو جلوگيري کرده و تا آنجا که امکان دارد بصورت مستقيم بايستيد.

- تا آنجا که امکان دارد در جابجايي بارهاي خطرناک از استفاده مستقيم با دست و تماس آن خودداري نماييد.

- سعي کنيد کالا ها را در مقادير کوچک بلند کرده و جابجا نماييد.

-کالاهاي كوچك را محکم به هم ببنديد و بسته بندي نماييد. براي جابجايي کالا هاي داراي لبه تيز از دستکش استفاده کنيد. مي توان از يک ميز يا نيمکت براي استراحت موقت بهره گيري نماييد. توجه کنيد از هر وسيله اي  براي کاري که اختصاص به آن دارد استفاده شود . افرادي که از وسايل استفاده مي کنند بايد اطلاعات کامل در مورد آنها داشته، آموزش لازم را در مورد کار برد صحيح و تعميرات ضروري آن ديده باشند. فهرست زير قدم هاي ساده اي است که کارفرمايان براي پيشگيري از آسيب يا صدمه به ويژه وقتي که با وسايل الکتريکي سرو کار دارند مي بايست اتخاذ نمايند.

- مطمئن باشيد که قبل از هر نوع ارتباط، کاربرد و چک کردن، وسايل الکتريکي در وضعيت خاموش قرار دارند.

- چک کنيد دو شاخه ها، سرپيچ و مشابه آن سالم باشند.

- توجه کنيد که توان برق متناسب با سطح کار برد تجهيزات شماست.

- از صحيح بسته شدن سرپيچ ها اطمينان يابيد.

- همواره از سلامت پوشش خارجي سيم ها مطمئن گرديد.

- هميشه از مواد مرغوب، سالم و مطمئن استفاده کنيد.

ارزيابي ريسك ممکن است کامل نباشد ولي بايد مناسب و کافي بوده و نشان دهد که:

- رسيدگي هاي مناسب انجام شده است.

- چه کساني تحت تاثير ممکن است قرار گيرند.

در ارزيابي بايد به همه مواد آسيب رسان توجه شود و مشخص گردد چه تعداد از افراد در مواجهه با عوامل زيان آور هستند. همواره بايد پيشگيري مورد توجه باشد، زيرا سطح ريسك کاهش مي يابد و همه کارکنان و کار فرما را درگير موضوعي به نام پيشگيري مي كند که در مراحل مختلف ضرورت دارد.

 

يک برنامه كنترلي تركيبي از مواد زير است :

- برخي از اقدامات بهبود دهنده به آساني و با هزينه هاي اندک قابل تحقق مي باشند. گاهي اوقات به عنوان راه حل موقت تا زماني که اقدامات گسترده براي کنترل انجام پذيرد بايد به اجرا در آيند.

-براي مواردي که در دراز مدت موجب رويداد، حادثه و بيماري کارکنان مي شود تدابير لازم بايد اتخاذ شود.

- براي مواردي که داراي سطح ريسك بالايي مي باشند راه حل هاي دراز مدت الزامي است.

- ترتيبات لازم براي آموزش کارکنان روي ريسك هاي با سطح بالا و اين که چگونه مي توان آنها را به کنترل در آورد بايد برقرار شود.

- بازنگري هاي منظم براي اطمينان از اين که کنترل هاي لازم انجام شده اند.

مستندات ارائه شده از سوي اداره ايمني و بهداشت انگلستان شامل مدارکي است که در بردارنده اطلاعات مهم در زمينه بهداشت، ايمني و محيط زيست و نتايج اجراي آنها مي باشد. اين مستندات نشان دهنده اقدامات انجام شده در مورد  HSEو انعکاس فعاليت هاي انجام شده در اين زمينه مي باشد. يک سند معمولاً براساس روش هاي معتبر و برپايه استانداردها و راهنماها توسط مسئولين سازمان که درگير موضوعات مورد نظر هستند تهيه مي شود. هر گزارش شامل دو قسمت است.

بخش توصيف کيفي ؛ اين قسمت معمولاً به شرح حال و وضعيت عمومي HSE و پيشرفت هاي مربوطه مي پردازد.

بخش کمي؛ که در بردارنده داده هاي مختلف از جمله در رابطه با مصرف منابع انرژي و.... توليد ضايعات، ايجاد آسيب، صدمه و آمارهاي مربوطه مي باشد.

 

برنامه آموزش کمک هاي اوليه

تمام سازمان هايي که در آنها محيط هاي با پتانسيل ايجاد آسيب بالا وجود دارد و احتمالاً با محدوديت هاي پزشکي روبرو هستند مي بايست توجه کافي را به آموزش کمک هاي اوليه به کارکنان خود مبذول نمايند.

علاوه بر کمک هايي که در مورد عمليات نجات انجام مي شود، کوشش به نيازهاي اضطراري معطوف مي گردد که در درمان بيمارستاني مطرح اند تا حداقل قبل از اين که بيمار خدمات بيمارستاني را دريافت کند مداواي ممکن را دريافت نمايد. در هر صورت کارکنان پزشکي براي شرايطي که تعداد قربانيان بالا و وضعيت اضطراري جدي برقرار است بايد حضور داشته باشند. البته توجه بايد داشت که پرسنل پزشکي در بسياري از موارد دقيقاً در محل وقوع حادثه حضور نخواهند داشت. بهمين دليل کارکناني که به طور مناسب آموزش کمک هاي اوليه ديده اند در اولين لحظات بروز حادثه وارد کار مي شوند. لذا تمام سازمان ها يک برنامه کمک هاي اوليه را به شرح زير ارايه مي نمايند:

- براي تمام کساني که درگير پروژه هستند با تمرکز ويژه روي افرادي که علاقمند به يادگيري کمک هاي اوليه بوده و استعداد هاي لازم را در اين مورد نشان مي دهند، آموزش کمک هاي اوليه برقرار مي شود.

- برنامه پيشرفت و چگونگي اقدامات انجام شده در زمينه خدمات بهداشتي و سلامتي کارکنان براي ارزيابي افراد را بايد ثبت و نگهداري نمود.

هدف نهايي آموزش کمک هاي اوليه آن است که ضمن ارتقاء دانش سلامتي کارکنان، در شرايط اضطرار و ضرورت دار، افراد قادر باشند براي نجات و سلامت همکاران خود اقدامات لازم را انجام دهند. آموزش كمك هاي اوليه در سه سطح به شرح زير انجام مي گيرد:

عمومي[8]: براي تمام کارکنان مخصوصاً افراد جديد که به عنوان قسمتي از آموزش HSE مطرح    مي شود.

 پايه اي[9]: براي تمام کساني که در قسمت هاي مديريت و کنترل انجام وظيفه مي نمايند.

تخصصي[10]: براي کساني که مسئوليت انجام و اجراي کمک هاي اوليه را به عهده دارند

مطلب مهم اين است که کساني که گواهي نامه کمک هاي اوليه را مي بينند اين        گواهي نامه ها داراي زمان اعتبار مشخص بوده و فرد مي بايست براي تجديد گواهي نامه خود و بازنگري در آموزش و يادگيري در موعد مقرر، اقدام نمايد. البته اين نكته را نبايد فراموش نمود كه مهمترين موضوعاتي که در آموزش HSE مطرح مي شوند شامل موارد زيراند:

1- معرفي و شناخت HSE

2- مراقبت هاي ايمني

3- مديريت ايمني

4- ارتباطات

5- روشهاي عملياتي ايمني

6- مديريت ايمني راه ها

همچنين مهمترين موضوعات زيست محيطي که در مبحث HSE مطرح مي شوند:

-آموزش و آگاهي رساندن در مورد منشورهاي زيست محيطي، شناخت و تقويت افکار.

- تعيين پيامدها و اثرات فعاليت سازمان در مديريت محيط زيست با توجه به تنوع پروژه ها.

- قوانين و مقررات زيست محيطي و چگونگي اعمال آنها.

- توجه به استاندارد هاي زيست محيطي در ابعاد محلي، ملي و بين المللي و اصول پايه پذيرفته شده.

- بکارگيري و استفاده از تکنولوژي هاي مناسب با توجه به مصرف منابع و اثرات زيست محيطي آنها.

- دستيابي به راه کارهاي مناسب و درست مصرف منابع خام.

- چرخش منظم واحدهاي توليدي و ضرورت هاي کنترل بهبود و تعميرات در آنها.

- توجه به ارتباطات محلي در رابطه با تاثيرات اجتماعي پروژه، محدوديت هاي مربوطه و گسترش مهارت ها.

- تأمين منابع آب يک موضوع مهم در ارزيابي هاي زيست محيطي است. آب از منابع مختلف براي برطرف کردن نيازها به دست مي آيد. موضوع مهم مکانيسم آلودگي آب و تأثير آن در محيط زيست مي باشد. بنابراين نکته مهم در اينجا عوامل آلاينده آب هستند که به ماهيت فعاليت هاي شرکت و نوع مواد اوليه مصرفي و البته سطح و نوع تکنولوژي مورد استفاده مرتبط است.

- انتشار آلاينده هاي هوا، عوامل مختلف به شکل هاي گوناگون از منابع ثابت و متحرک نقش موثري در آلودگي هوا دارند.

چگونگي مصرف انرژي در فعاليت ها و اطمينان از کاربرد درست منابع طبيعي يكي از فعاليت هاي مهم و بنيادين در تمام فعاليت ها مي باشد. بعبارت ديگر مصرف انرژي در قسمت هاي مختلف و تأمين آن از منابع گوناگون موضوع مهمي است که بايد به آن توجه گردد. يکي از موضوعات مهم بکارگيري مکانيسم سوخت پاک است که مستلزم فراهم بودن سه شرط زير       مي باشد:

1-مديريت و سياست ها.

2-تکنولوژي / تجهيزات و مکانيسم توليد.

3-نوع سوخت مصرفي.

هزينه هاي زيست محيطي يك سازمان شامل تك تك هزينه هايي است به منظور کاهش بار آلودگي از منابع مختلف و به شکل هاي گوناگون به اجرا در مي آيد. قسمت هايي از اين هزينه ها شامل هزينه تصفيه فاضلاب، بازيافت و استفاده مجدد ضايعات، بکارگيري و استفاده از نوآوري هاي تکنولوژيک به ويژه دستگاه هاي کنترل آلاينده هوا، دفع مواد زايد، خدمات مشاوره اي، مميزي، تجزيه و تحليل و انجام خدمات آزمايشگاهي و ... مي باشد. فعاليت هاي اختصاصي براي حذف، کاهش، پيشگيري و پايش آلاينده هاي محيط زيست همراه با هزينه ها ناشي منابع و متلاشي شدن اکوسيستم ها در محيط زيست مطرح مي شود.

       منابع آلودگي هوا از  microclimate  که دامنه محدودي در محيط کار از رطوبت، فشار سرو صدا تا ابعاد  macro climate که مواد مخرب لايه ازن و گازهاي گلخانه اي را شامل مي گردد مطرح اند. به ويژه موضوع پروتکل کيوتو و گازهاي گلخانه اي مسئله مهمي است که بايد در مبحث مشکلات زيست محيطي، هزينه هاي اجتماعي و خسارتي که سازمان آلوده کننده محيط زيست بايد بپردازد، مورد نظر قرار گيرد.

 آثار باستاني، ميراث هاي فرهنگي، ملي، تاريخي و نواحي داراي ارزش هاي ويژه گردشگري به ويژه گردشگري طبيعي جاي بس مهمي را در ارزيابي زيست محيطي به خود اختصاص داده اند. اصولاً براي تشکيل يک پايگاه داده پردازي زيست محيطي و مطالعات HSE موارد زير بايد مشخص گردند:

1- كل فاضلاب توليدي[11]

2- فاضلاب هاي خطرناك[12]

3- فاضلاب هاي غير خطرناك[13]

4- مصرف آب[14]

5- انرژي مصرفي[15]

6- تركيبات با سولفور بالا در حين سوختن[16]

7- تركيبات با سولفور كم در حين سوختن[17]

8- گازوئيل[18]

9- بنزين[19]

10- CO,CO₂ NO_X , SO₂

---

[1] - Health and safety at work Act- (HSWA)

[2] - Management of Health and Safety at Work regulation (MHSWR -1999)

3- Display Screen Equipment Regulation -1992

4- Display Screen Equipment Regulation -1992

5- Provision and Use Of Work Equipment Regulation -1998 (PUWER)

6- Control of Substances Hazardous To Health Regulation (COSHHR-2002)

7-hazard

 

 

 

 

[8] - General

[9] - Basic

[10] - Specific

[11] - Total .W. Production

[12] - Hazardous .W

3- Non – Hazardous .W

4- Water Consumption

5- Energy Account

 

[16] - Fuel Oil HSE----High sulfur compound

[17] - Fuel Oil LSC----Low sulfur compound

3- Diesel

4- Gasoline

 

 

شیر دروازه ای

ییزومتر

پروانه ای

بشقابی

اوریفیس