اصول ایمنی در محیط کار

اصول ایمنی در محیط کار

 

ایمنی بعنوان حفاظت انسان و کارآیی او از صدمات و پیشگیری از صدمه دیدن انسان تعریف میشود.

اولین تلاش انسان در جهت بهبود ایمنی 2000 سال پیش در کتاب تاریخ طبیعی Pliny و Elder آمده است. بعنوان مثال در این کتاب گفته شده که برای جلوگیری از استنشاق مواد سمی کارگران باید از ماسکهای حفاظتی استفاده نمایند و از اولین وسایل ایمنی لامپهای ایمنی معادن را می توان نام برد.

هدف از اجرای مقررات ایمنی و دستورالعملهای مربوطه،امکان بوجود آمدن محیط سالم است بنحوی که کارگران بدون دغدغه خاطر و بدون ترس از خطرات صنعت بکار خود ادامه دهند. 

بدین ترتیب ترس از آینده نامعلوم که زائیده و معلول حوادث و سوانح در محیط کار می باشد در جامعه صنعتی ما رخت بر خواهد بست. بدون وجود مسئول ایمنی نه تنها قدمی در راه پیشرفت صنعتی برداشته نمی شود بلکه صنعت دچار هرج و مرج و از هم پاشیدگی شده و دیر یا زود به سوی زوال تدریجی سوق پیدا نموده و به قهقرا راه خواهد سپرد.


نظم و نظافت کارگاهی (House Keeping )

روزگاری فروش زیاد و یا تعداد کارکنان و بزرگی کارخانه موجبات افتخار یک شرکت را فراهم می آورد زیرا ظاهرا فروش بالا و تولید انبوه،کاهش هزینه تولید و سود بالاتر را تضمین می کرد.

در دیدگاه جدید مدیریتی مهارت کارگر خط تولید و نیز شرایط تولید و محیط کارخانه و کیفیت محصول است که تعیین کننده فروش و سود شرکت است. پاکیزگی در سیستم هفت سین مدیریتی ژاپن یعنی پاکیزگی انسان،ماشین آلات ،مواد و محیط می باشد.جهت دستیابی به صنعتی منضبط و کارگاهی تمییز با کارگران بهره ور و کاهش ریخت و پاش راهکارهای زیر توصیه می شود:

1- علامت گذاری و نوشتن مشخصات مواد و یا قطعاتی که در داخل قوطی ها و یا بشکه ها هستند و نوع آنها مشخص نیست.

2- لوازم ضروری از لوازم غیر ضروری تفکیک شده و وسائل غیر ضروری از محیط کار دور نگه داشته شوند.

3- ماشین آلات و تجهیزات مورد استفاده و کف سالنها و راهروها بعد از هر شیفت تمیز شوند.

4- اقلام پر مصرف در نزدیکی محل مصرف قرار داده شوند.

5- برای نظافت و بهداشت شخصی کارگران باید یک برنامه مدون وجود داشته باشد.

رنگ و کاربرد آن در صنعت

طبق استاندارد ANSI هر رنگ دارای کاربرد ویژه ای بوده و در موارد خاصی بکار می رود.قرمز : رنگ قرمز علامت توقف (کلیدهای توقف اضطراری) و تجهیزات پیشگیری و مبارزه با حریق مانند جعبه های هشدار دهنده،سطلهای شن و ... را نشان می دهد.نارنجی : این رنگ برای نشان دادن خطر بکار می رود. مثلابرای نشان دادن قسمتهای متحرک ماشین که می تواند ایجاد له شدگی،بریدگی و ... بکند و نیز اگر حفاظ ماشین برداشته شود با این رنگ نشان می دهند.سبز : برای نشان دادن راههای تخلیه،نجات،پستهای کمکهای اولیه،اجازه عبور وسایل نقلیه و بطور کلی معرف تاسیست حفاظتی است. رنگ سبز یعنی رنگ ایمنی.آبی : از آنجاییکه آبی رنگ اصلی هشدار دادن می باشد برای نشان دادن خطر بکار می رود. کاربرد آن شامل برچسب زدن برای هشدار دادن به منظور جلوگیری از شروع و به راه افتادن ماشین هایی که تحت تعمیر بوده و کارگر در آنها مشغول بکار می باشد.

زرشکی (ارغوانی ): برای مشخص کردن خطر تابش اشعه هایی نظیر ایکس،آلفا،بتا،گاما،پروتون و ... بکار می رود. این رنگ به همراه پره های شکسته شده در یک زمینه زرد برای نشان دادن اتاقها و محلهایی است که در آنجا مواد رادیواکتیو ذخیره یا جابجا می شود.زرد: برای نشان دادن احتیاط،مخاطرات فیزیکی نظیر برخورد،سر خوردن،افتادن و ماندن بین چیزی بکار میرود.سیاه و سفید : برای راهروهای رفت و آمد و خطوط جهت یابی بکار می رود.سیاه و زرد : برای نشان دادن مسیر حرکت وسایل نقلیه مثل لیفتراک بکار میرود.مهمترین کاربرد رنگ در صنعت نشان دادن هویت لوله ها است.

آموزش ایمنی

آموزش در راستای اهداف بهداشت حرفه ای از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است چرا که آموزش صحیح سطح آگاهی افراد را بالاتر برده و فرهنگ ایمنی و بهداشت را در بین کارگران باز می کند. طبیعی است که کارگر هر چه قدر نسبت به ایمنی و مسائل مربوط به آن آگاه تر باشد کمتر ارتکاب به اعمال غیر ایمن میکند و همچنین افراد دیگر را نیز از انجام آن منصرف می کند

چند نمونه پوستر

درباره HSE

تاریخچه نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست :

در تاریخ 29/11/1380 وزیر محترم نفت با استقرار نظام مدیریت HSE در صنعت نفت موافقت نمودند و مقرر گردید  که پس از بررسی منابع موجود در این خصوص، مدل و راهنمایی جهت استقرار نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست در دستور کار شورای مرکزی نظارت بر ایمنی و آتش نشانی قرار گیرد این در حالی بود که بیش از سه سال قبل مطالعات مذکور و انتخاب بهترین گزینه جهت استقرار سیستم کدیریت ایمن، اثربخش و کارا بطور غیر رسمی شروع شده بود. پس از مصوبه شوراء کمیتة کارشناسی و تخصصی ایمنی و آتش نشانی جهت انجام مطالعة گسترده در اسناد، سوابق و بررسی های دقیق نتایج تجربیات شرکت های نفتی بین المللی در زمینة استقرار نظام مدیریت HSE تشکیل گردید. نتایج بررسی مدلهای مختلف و مطالعات بعمل آمده توسط این کمیته منجر به انتخاب مدل انجمن بین المللی تولید کنندگان نفت و گاز (OGP) بعنوان مناسب ترین رویکرد شد. موضوع در سی و هفتمین جلسة شورای مرکزی نظارت بر ایمنی و آتش نشانی تصویب گردید. بدنبال آن موضوع طی نامه ای در تاریخ 24/12/1381 از سوی وزیر محترم وقت نفت جهت اجرای الزامات نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی سطوح صنعت نفت ابلاغ گردید. بررسی منابع و نیروی انسانی، ساختار سازمانی همچنین تسهیلات مورد نیاز از مواردی بود که به ترتیب در دستور کار قرار گرفت.

 اولین نمودار سازمانی HSE را، در ابتدای سال 1383 شرکت ملی نفت ایران ابلاغ نمود. در تاریخ 5/5/1383 وزارت نفت نمودار سازمانی HSE را به تمامی سطوح صنعت نفت، وزارت نفت، شرکت های اصلی نفت، گاز ، پتروشی، پالایش و پخش و هر یک از شرکت های زیرمجموعه به تفکیک ابلاغ نمود.

 از آن پس تاکنون تمامی شرکت های نفتی در راستای اهداف و خط و مشی تعیین شده حرکت نموده و با تلاش فراوان سعی بر انجام فعالیت ها و وظایف بر طبق روشهای اجرایی و دستورالعمل های کاری که در مرحلة طرح ریزی و با قبل از آن و بر اساس اصول HSE تهیه گردیده است، دارند.

مدیریت بهداشت ایمنی و محیط زیست شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، در ادامه سیاست های این شرکت برای رسیدن به استانداردهای جهانی صنایع نفتی معتبر، توسعة پایدار، تولید روزآمد و خدمت مطلوب و به منظور تغییر نگرش و اصلاح دیدگاه های سنتی نسبت به حادثه در مجموعة خود از نیمة دوم سال 1383 تشکیل شده است. این تشکیلات که جایگزین ادارات ایمنی و آتش نشانی شده، هر چند که بسیار جوان و نوپا است، لیکن در دورة فعالیت کوتاه خود کارنامه ای پربار و تأثیری قابل توجه در مجموعه های عملیاتی بر جا گذاشته است. با نگاهی مختصر به عملکرد این مدیریت می توان به ژرفای تأثیرات کمّی و کیفی آن در ارتقاء سطح سلامت، ایمنی و بهداشت شرایط زیست محیطی مجموعه پالایش و پخش پی برد. میلیون ها نفر ساعت کار عملیاتی با حداقل حادثه در شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، نتیجة تغییر نگرش در مدیریت ایمنی این شرکت است.

همزمان با ابلاغ ساختار HSE، تبیین شرح وظایف، شرایط احراز مشاغل و جذب نیروهای انسانی مرتبط در سطح صنعت نفت آغاز گردید. مجموعه این فعالیت ها بیش از یکسال بطول انجامید.

عدم وجود پیشینه از تخصص های مرتبت خصوصاً در زمینة مدیریت یکپارچه HSE استقرار نظام مدیریت را با چالش و کاهش سرعت در پیشرفت برنامه ها خصوصاً مباحث کنترلی حوادث اعم از فوت، بیماریهای شغلی و آلودگیهای زیست محیطی مواجه نمود.

این مهم ضرورت تسریع در طرحریزی و اجرای دوره های آموزشی و افزایش مهارت کارکنان HSE را در همان مراحل اولیه استقرار، الزامی می نمود.

تغییر نگرش سنتی در مباحث کنترل حوادث و تمهیدات پیشگیرانه در تمام طرحها و برنامه ها از برنامه های فرهنگی بود که بهدلیل ماهیت کار و تمرکز بر ایجاد رویکرد نوین در افراد، زمان بر بود اما برنامه ها در سالهای اولیه پایه ریزی شد.

پرواضح است که بهبود فرهنگ از برنامه های زمان بر می باشد و در هیچ زمانی ایستایی ندارد تا نتایج مطلوب از طریق اثربخشی برنامه ها و دستیابی به اهداف HSE MS نمایان گردد. نتایج حاصله نیز مستمراً می بایست بهبود یابند. لذا شرکت ملی پالایش و پخش نیز از سال 1387 با تمرکز بر فرهنگ HSE پایه های نظام مدیریت HSE را تقویت نمود.

تهیه دستورالعمل و روش های اجرایی تخصصی مورد نیاز، همچنین به روز نمودن مقررات، دستورالعمل ها و استانداردهای جاری از دیگر برنامه ها بود که در فاصلة زمانی کوتاهی می بایست در حد مطلوب طرحریزی و اجرا می شد. بنا به ضرورت کار از سال 1384 تاکنون بیش از 60 دستورالعمل و روش اجرایی تنها در وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش تهیه شده است. این در حالیست که در سال 1388 تهیه بیش از 300 دستورالعمل و روش اجرایی در دستور کار مدیریت HSE پالایش و پخش قرار گرفته است. بخش عمده از خدمات طرحریزی شده در شرکت ملی پالایش و پخش از سال 1388 بدلیل حجم زیاد، ضرورت تهیه در زمانی کوتاه و نیاز صنایع از طریق خدمات مشاوره های در دست اجرا قرار گرفته است.

دستیابی به شرایط موجود در زمینة مدیریت HSE، مقایسة آماری (Bench Marking)، تعیین فضاهای خالی (Gap Analysis)، تهیه طرح راهبردی و اثربخش (Road Map) از دیگر مواردی است که می بایست شرکت ها در کوتاه ترین زمان ئ بنحوی اثر بخش طرحریزی و ایجاد نمایند.

در حال حاضر با گذشت بیش از 4 سال از ابلاغیه های مذکور صنعت نفت با طرح و برنامه ریزیهای عمده برای سطوح مختلف کاری و با توجه به مشاغل موجود، درصدد تبیین شرح وظایف HSE برای کلیة سمت ها و تبیین نحوة درگیر شدن تمامی سطوح کاری می باشد. شناسایی فعالیت های بحرانی، تبیین نجوة دخالت کلیة واحدهای مستقر در شرکت ها جهت پیشگیری از وقوع حوادث و ساماندهی فعالیت ها با توجه به دخالت HSE در دیگر سازمانها از برنامه های دشوار و پیش روی مدیریت های HSE است که چنانچه بنحوی اثربخش اجرایی گردند می توان ادعا نمود تا حدودی در مباحث پیشگیرانه و کنترلی حوادث موفق بوده ایم.

- چراHSE MS  :

بدنبال پیشرفت صنعتی و ورود ماشین آلات به عرصة زندگی افراد و پررنگ تر شدن نقش تجهیزات و دستگاهها در فرآیندهای کاری و افزایش تعامل انسانها با اجزای محیط های صنعتی سازمانها ، با چالش های جدید و مستمری در رابطه با موضوعات سلامت، ایمنی و بهداشت مواجه شدند، بطوریکه تنها رعایت قوانین قدیمی موجود برای رهایی سازمانها کافی بنظر نمی رسد، لذا برای نجات واعتلای سازمانها، نیروی انسانی، بقای محیط زیست و جلوگیری از خسارت وارده به تجهیزات و تأسیسات، مدیریت یکپارچة HSE برای خاتمه دادن به تمامی دغدغه های موجود پا به عرصة صنعت نهاد.

سیستم مدیریت HSE یک ابزار مدیریتی برای کنترل و بهبود عملکرد بهداشت، ایمنی و محیط زیست در همة برنامه های توسعه و پروژه های صنعتی یا تشکیلات سازمانی بوده  است، با ایجاد بستر فرهنگی خلاق و نگرشی نو و سیستماتیک در راستای توسعة پایدار و کرامت انسان، بطور یکپارچه و با همگرایی و چیدمان هم افزای نیروهای انسانی و امکانات و تجهیزات و با استفاده از سیستم آموزش کارآمد، ممیزیهای دوره ای، ارزیابی، بهبود مستمر، موجب به حداقل رساندن اثرات نامطلوب صنعت بر محیط و افزایش اثرات مطلوب آن از طریق تأمین ایمنی همه جانبة کلیه کارکنان و همکاران سازمان، تجهیزات و تأسیسات و به صفر رساندن حوادث و آسیب های ناسی از کار از طریق کنترل یا حذف شرایط ناایمن و ارتقاء سطح سلامت افراد از طریق اعمال راهکارهای کنترلی مدیریتی، مهندسی و اجرایی در کلیة سطوح سازمان و همچنین صیانت از محیط زیست به عنوان سرمایة بشریت می گردد.

گسترش مواد و تکنولوژی نوین گرچه رفاه را افزایش می دهد اما به موازات خود مخاطرات جدیدی را نیز پیش روی بشر قرار می دهد که غلبه بر آن نیازمند احساس مسئولیت همگانی در اجرای برنامه های بهداشت، ایمنی و محیط زیست برای محافظت از جان انسانها، محیط زیست و سرمایه های ملی می باشد. تکرا حوادث مشابه و ضعف در اثربخشی تمهیدات کنترلی مسئولین را برآن داشت تا با تأمل در طرح و برنامه های کنترل حوادث شرکتهای نفتی معتبر دنیا به تحقیق پیرامون علل موفقیت هر یک بپردازند. تجارب شرکت های نفتی موفق و معتبر در دنیا بیانگر تغییر نگرش واکنشی به نگرش پیشگرانه در برنامه های کنترلی حوادث بوده است. این نگرش آنها را به سمت ایجاد یکپارچگی در مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست سوق داده است.

با چنین رویکردی که در آن مدیریت ریسک را منوط به بررسی جنبه ها و مخاطرات بهداشتی، ایمنی و زیست محیطی می دانستند قابلیت شرکت ها در مباحث مذکور افزایش یافت و نتایج رضایت بخش و مطلوبی را برای آنها فراهم آورد. در صنعت نفت نیز پس از بررسی عملکرد شرکت های موفقی نظیر Shell و Total همچنین نحوة مدیریت برنامه های مرتبط با کنترل حوادث، با این باور که ایجاد روندی سیستماتیک در وهلة اول و توسعه نگرش پیشگیرانه (Proactive) در مرحلة بعدی، صنایع ما را به طرح و برنامه های بهبود یافته و اثربخش با به کارگیری ابزارها و تکنولوژی نوین قادر خواهد ساخت به این عرصه وارد گردید.

الگو برداری از نظام مدیریت HSE شرکت های نفتی عضو OGP، بومی سازی مطالب با توجه به نوع صنعت و تسهیلات موجود با توجه به اصل همپایانی (Equifinality) صورت پذیرد. اصل همپایانی صراحتاً اعلام می نماید برای سرعت بخشیدن به برنامه ها و ایجاد جهش مؤثر در کارها می توان از تجارب موفق شرکت معتبر با عملکرد مشابه استفاده نمود.

 امروزه در صنعت نفت ایران بینش و آمادگی برای مدیریت برنامه های بهداشت، ایمنی و محیط زیست بصورت یکپارچه ایجاد شده است. صنعت نفت بعنوان صنعتی استراتژیک در کشور، همواره در استفاده از معیارها و استانداردهای معتبر جهانی و به روز نمودن نظامهای مدیریتی پیشگام بوده و بر این اساس از حداکثر توان خود برای ایجاد محیط های کاری سالم و توسعة پایدار بهره گیری می نماید. نظام مدیریت یکپارچه بهداشت، ایمنی و محیط زیست در صنعت نفت مسیر دستیابی به اهداف را که همانا ایجاد محیط های کاری بدون حادثه، بدون آسیب و بدون آلاینده زیست محیطی است، کوتاه می نماید.

HSE   ضمن کاهش هزینه ها و مخاطرات و افزایش ایمنی و فرصتها، امکان ممیزی یکپارچه و مطمئن را نیز فراهم می آورد. بدین ترتیب در کنار هم قرار گرفتن این سه مقوله تحت مدیریت یکپارچه، اثرات سینرژیک و هم افزایی قابل ملاحظه ای بر یکدیگر داشته و نتایج مثبت جمع جبری آن، به مراتب بیشتر از گذشته خواهد بود.

 در تاریخ 29/11/1380 وزیر محترم نفت با استقرار نظام مدیریت HSE در صنعت نفت موافقت نمودند و مقرر گردید که پس از بررسی منابع موجود در این خصوص، مدل و راهنمایی جهت استقرار نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست در دستور کار شورای مرکزی نظارت بر ایمنی و آتش نشانی قرار گیرد این در حالی بود که بیش از سه سال قبل مطالعات مذکور و انتخاب بهترین گزینه جهت استقرار سیستم کدیریت ایمن، اثربخش و کارا بطور غیر رسمی شروع شده بود. پس از مصوبه شوراء کمیتة کارشناسی و تخصصی ایمنی و آتش نشانی جهت انجام مطالعة گسترده در اسناد، سوابق و بررسی های دقیق نتایج تجربیات شرکت های نفتی بین المللی در زمینة استقرار نظام مدیریت HSE تشکیل گردید. نتایج بررسی مدلهای مختلف و مطالعات بعمل آمده توسط این کمیته منجر به انتخاب مدل انجمن بین المللی تولید کنندگان نفت و گاز (OGP) بعنوان مناسب ترین رویکرد شد. موضوع در سی و هفتمین جلسة شورای مرکزی نظارت بر ایمنی و آتش نشانی تصویب گردید. بدنبال آن موضوع طی نامه ای در تاریخ 24/12/1381 از سوی وزیر محترم وقت نفت جهت اجرای الزامات نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی سطوح صنعت نفت ابلاغ گردید. بررسی منابع و نیروی انسانی، ساختار سازمانی همچنین تسهیلات مورد نیاز از مواردی بود که به ترتیب در دستور کار قرار گرفت. اولین نمودار سازمانی HSE را، در ابتدای سال 1383 شرکت ملی نفت ایران ابلاغ نمود. در تاریخ 5/5/1383 وزارت نفت نمودار سازمانی HSE را به تمامی سطوح صنعت نفت، وزارت نفت، شرکت های اصلی نفت، گاز ، پتروشی، پالایش و پخش و هر یک از شرکت های زیرمجموعه به تفکیک ابلاغ نمود. از آن پس تاکنون تمامی شرکت های نفتی در راستای اهداف و خط و مشی تعیین شده حرکت نموده و با تلاش فراوان سعی بر انجام فعالیت ها و وظایف بر طبق روشهای اجرایی و دستورالعمل های کاری که در مرحلة طرح ریزی و با قبل از آن و بر اساس اصول HSE تهیه گردیده است، دارند. مدیریت بهداشت ایمنی و محیط زیست شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، در ادامه سیاست های این شرکت برای رسیدن به استانداردهای جهانی صنایع نفتی معتبر، توسعة پایدار، تولید روزآمد و خدمت مطلوب و به منظور تغییر نگرش و اصلاح دیدگاه های سنتی نسبت به حادثه در مجموعة خود از نیمة دوم سال 1383 تشکیل شده است. این تشکیلات که جایگزین ادارات ایمنی و آتش نشانی شده، هر چند که بسیار جوان و نوپا است، لیکن در دورة فعالیت کوتاه خود کارنامه ای پربار و تأثیری قابل توجه در مجموعه های عملیاتی بر جا گذاشته است. با نگاهی مختصر به عملکرد این مدیریت می توان به ژرفای تأثیرات کمّی و کیفی آن در ارتقاء سطح سلامت، ایمنی و بهداشت شرایط زیست محیطی مجموعه پالایش و پخش پی برد. میلیون ها نفر ساعت کار عملیاتی با حداقل حادثه در شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، نتیجة تغییر نگرش در مدیریت ایمنی این شرکت است. همزمان با ابلاغ ساختار HSE، تبیین شرح وظایف، شرایط احراز مشاغل و جذب نیروهای انسانی مرتبط در سطح صنعت نفت آغاز گردید. مجموعه این فعالیت ها بیش از یکسال بطول انجامید. عدم وجود پیشینه از تخصص های مرتبت خصوصاً در زمینة مدیریت یکپارچه HSE استقرار نظام مدیریت را با چالش و کاهش سرعت در پیشرفت برنامه ها خصوصاً مباحث کنترلی حوادث اعم از فوت، بیماریهای شغلی و آلودگیهای زیست محیطی مواجه نمود. این مهم ضرورت تسریع در طرحریزی و اجرای دوره های آموزشی و افزایش مهارت کارکنان HSE را در همان مراحل اولیه استقرار، الزامی می نمود. تغییر نگرش سنتی در مباحث کنترل حوادث و تمهیدات پیشگیرانه در تمام طرحها و برنامه ها از برنامه های فرهنگی بود که بهدلیل ماهیت کار و تمرکز بر ایجاد رویکرد نوین در افراد، زمان بر بود اما برنامه ها در سالهای اولیه پایه ریزی شد. پرواضح است که بهبود فرهنگ از برنامه های زمان بر می باشد و در هیچ زمانی ایستایی ندارد تا نتایج مطلوب از طریق اثربخشی برنامه ها و دستیابی به اهداف HSE MS نمایان گردد. نتایج حاصله نیز مستمراً می بایست بهبود یابند. لذا شرکت ملی پالایش و پخش نیز از سال 1387 با تمرکز بر فرهنگ HSE پایه های نظام مدیریت HSE را تقویت نمود. تهیه دستورالعمل و روش های اجرایی تخصصی مورد نیاز، همچنین به روز نمودن مقررات، دستورالعمل ها و استانداردهای جاری از دیگر برنامه ها بود که در فاصلة زمانی کوتاهی می بایست در حد مطلوب طرحریزی و اجرا می شد. بنا به ضرورت کار از سال 1384 تاکنون بیش از 60 دستورالعمل و روش اجرایی تنها در وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش تهیه شده است. این در حالیست که در سال 1388 تهیه بیش از 300 دستورالعمل و روش اجرایی در دستور کار مدیریت HSE پالایش و پخش قرار گرفته است. بخش عمده از خدمات طرحریزی شده در شرکت ملی پالایش و پخش از سال 1388 بدلیل حجم زیاد، ضرورت تهیه در زمانی کوتاه و نیاز صنایع از طریق خدمات مشاوره های در دست اجرا قرار گرفته است. دستیابی به شرایط موجود در زمینة مدیریت HSE، مقایسة آماری (Bench Marking)، تعیین فضاهای خالی (Gap Analysis)، تهیه طرح راهبردی و اثربخش (Road Map) از دیگر مواردی است که می بایست شرکت ها در کوتاه ترین زمان ئ بنحوی اثر بخش طرحریزی و ایجاد نمایند. در حال حاضر با گذشت بیش از 4 سال از ابلاغیه های مذکور صنعت نفت با طرح و برنامه ریزیهای عمده برای سطوح مختلف کاری و با توجه به مشاغل موجود، درصدد تبیین شرح وظایف HSE برای کلیة سمت ها و تبیین نحوة درگیر شدن تمامی سطوح کاری می باشد. شناسایی فعالیت های بحرانی، تبیین نجوة دخالت کلیة واحدهای مستقر در شرکت ها جهت پیشگیری از وقوع حوادث و ساماندهی فعالیت ها با توجه به دخالت HSE در دیگر سازمانها از برنامه های دشوار و پیش روی مدیریت های HSE است که چنانچه بنحوی اثربخش اجرایی گردند می توان ادعا نمود تا حدودی در مباحث پیشگیرانه و کنترلی حوادث موفق بوده ایم. 2- چراMS HSE : بدنبال پیشرفت صنعتی و ورود ماشین آلات به عرصة زندگی افراد و پررنگ تر شدن نقش تجهیزات و دستگاهها در فرآیندهای کاری و افزایش تعامل انسانها با اجزای محیط های صنعتی سازمانها ، با چالش های جدید و مستمری در رابطه با موضوعات سلامت، ایمنی و بهداشت مواجه شدند، بطوریکه تنها رعایت قوانین قدیمی موجود برای رهایی سازمانها کافی بنظر نمی رسد، لذا برای نجات واعتلای سازمانها، نیروی انسانی، بقای محیط زیست و جلوگیری از خسارت وارده به تجهیزات و تأسیسات، مدیریت یکپارچة HSE برای خاتمه دادن به تمامی دغدغه های موجود پا به عرصة صنعت نهاد. سیستم مدیریت HSE یک ابزار مدیریتی برای کنترل و بهبود عملکرد بهداشت، ایمنی و محیط زیست در همة برنامه های توسعه و پروژه های صنعتی یا تشکیلات سازمانی بوده است، با ایجاد بستر فرهنگی خلاق و نگرشی نو و سیستماتیک در راستای توسعة پایدار و کرامت انسان، بطور یکپارچه و با همگرایی و چیدمان هم افزای نیروهای انسانی و امکانات و تجهیزات و با استفاده از سیستم آموزش کارآمد، ممیزیهای دوره ای، ارزیابی، بهبود مستمر، موجب به حداقل رساندن اثرات نامطلوب صنعت بر محیط و افزایش اثرات مطلوب آن از طریق تأمین ایمنی همه جانبة کلیه کارکنان و همکاران سازمان، تجهیزات و تأسیسات و به صفر رساندن حوادث و آسیب های ناسی از کار از طریق کنترل یا حذف شرایط ناایمن و ارتقاء سطح سلامت افراد از طریق اعمال راهکارهای کنترلی مدیریتی، مهندسی و اجرایی در کلیة سطوح سازمان و همچنین صیانت از محیط زیست به عنوان سرمایة بشریت می گردد. گسترش مواد و تکنولوژی نوین گرچه رفاه را افزایش می دهد اما به موازات خود مخاطرات جدیدی را نیز پیش روی بشر قرار می دهد که غلبه بر آن نیازمند احساس مسئولیت همگانی در اجرای برنامه های بهداشت، ایمنی و محیط زیست برای محافظت از جان انسانها، محیط زیست و سرمایه های ملی می باشد. تکرا حوادث مشابه و ضعف در اثربخشی تمهیدات کنترلی مسئولین را برآن داشت تا با تأمل در طرح و برنامه های کنترل حوادث شرکتهای نفتی معتبر دنیا به تحقیق پیرامون علل موفقیت هر یک بپردازند. تجارب شرکت های نفتی موفق و معتبر در دنیا بیانگر تغییر نگرش واکنشی به نگرش پیشگرانه در برنامه های کنترلی حوادث بوده است. این نگرش آنها را به سمت ایجاد یکپارچگی در مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست سوق داده است. با چنین رویکردی که در آن مدیریت ریسک را منوط به بررسی جنبه ها و مخاطرات بهداشتی، ایمنی و زیست محیطی می دانستند قابلیت شرکت ها در مباحث مذکور افزایش یافت و نتایج رضایت بخش و مطلوبی را برای آنها فراهم آورد. در صنعت نفت نیز پس از بررسی عملکرد شرکت های موفقی نظیر Shell و Total همچنین نحوة مدیریت برنامه های مرتبط با کنترل حوادث، با این باور که ایجاد روندی سیستماتیک در وهلة اول و توسعه نگرش پیشگیرانه (Proactive) در مرحلة بعدی، صنایع ما را به طرح و برنامه های بهبود یافته و اثربخش با به کارگیری ابزارها و تکنولوژی نوین قادر خواهد ساخت به این عرصه وارد گردید. الگو برداری از نظام مدیریت HSE شرکت های نفتی عضو OGP، بومی سازی مطالب با توجه به نوع صنعت و تسهیلات موجود با توجه به اصل همپایانی (Equifinality) صورت پذیرد. اصل همپایانی صراحتاً اعلام می نماید برای سرعت بخشیدن به برنامه ها و ایجاد جهش مؤثر در کارها می توان از تجارب موفق شرکت معتبر با عملکرد مشابه استفاده نمود. امروزه در صنعت نفت ایران بینش و آمادگی برای مدیریت برنامه های بهداشت، ایمنی و محیط زیست بصورت یکپارچه ایجاد شده است. صنعت نفت بعنوان صنعتی استراتژیک در کشور، همواره در استفاده از معیارها و استانداردهای معتبر جهانی و به روز نمودن نظامهای مدیریتی پیشگام بوده و بر این اساس از حداکثر توان خود برای ایجاد محیط های کاری سالم و توسعة پایدار بهره گیری می نماید. نظام مدیریت یکپارچه بهداشت، ایمنی و محیط زیست در صنعت نفت مسیر دستیابی به اهداف را که همانا ایجاد محیط های کاری بدون حادثه، بدون آسیب و بدون آلاینده زیست محیطی است، کوتاه می نماید. HSE ضمن کاهش هزینه ها و مخاطرات و افزایش ایمنی و فرصتها، امکان ممیزی یکپارچه و مطمئن را نیز فراهم می آورد. بدین ترتیب در کنار هم قرار گرفتن این سه مقوله تحت مدیریت یکپارچه، اثرات سینرژیک و هم افزایی قابل ملاحظه ای بر یکدیگر داشته و نتایج مثبت جمع جبری آن، به مراتب بیشتر از گذشته خواهد بود

پوسچري در زمينه ايمني

افسر ایمنی و بهداشت

افسر ايمني و بهداشت

  شخص واجد شرايط براي احراز اين مـوقعيت بـايد داراي ويژگي هاي خاصي باشـد. ايـن فـرد از يك طرف مسئول تـوسعه و اجـراي برنامه هاي مديريت و از طرف ديگر حمايت از كاركنان و اهداف شركت مي باشد. فرد مورد نظر بايد داراي مدرك تحصيلي دربهداشت صنعتي يا موضوعات مرتبط با HSE باشد و شش سال يا بيشتر سوابق تجربي، آموزشي و مديريت پژوهشي ويا موقعيت هاي مشابه آن را داشته باشد.

 

 افسر ايمني

    معمولاً به عنوان سوپروايزر در برنامه توسعه، اجرا و اداره عمليات، هماهنگي و تدارك لازم را براي فراهم آوري استفاده از يك مركز مراقبت هاي بهداشتي مناسب صورت مي دهد تا علاوه برآن که زمان به موقع آگاهي از سطوح ريسك هاي ناشي از آسيب و تصادف را به حداقل رسانيده و محيط زيست مناسب را براي كار فراهم آورد، تمام جوانب امر از جمله تدارک تخصص هاي مربوط به كاركنان و نيروهاي پزشكي / درمـاني را در ايـن بـرنـامـه ملحوظ نمايد. بـراي اجـراي ايـن برنامه، هماهنگي درسياست هـاي ايمني و روش هـاي مربوطـه، الزامي است. تعيين مواد شيميايي آسيب رسان خطرناك و ظرفيت هاي ايجاد ريسك موردي است كه بايد آشكار و روشن گردد. براي اين كار برنامه هاي اجراي در ارتباط با مديريت ريسك به منظور كاهش آن و بهبود ظرفيت هاي ايمني انجام مي شود.

 

حد اقل شرايط افسر HSE

- داشتن درجه كارشناسي در رشته HSE، بهداشت، بهداشت صنعتي و يا رشته هاي مرتبط نزديك.

-       دانش كافي و عالي از بهداشت حرفه اي و مقررات و دستور العمل هاي ايمني.

- داشتن سه تا 5 سال تجربه در ايمني و بهداشت ‏

- داشتن قدرت تفسير و بيان قواعد و عمليات

  - آشنايي با سايت هاي تخصصي مانند    EPA , OSHA

 

 

شرح و توصيف موقعيت و وظايف افسر ايمني

 مسئوليت هاي افسر HSE مي تواند شامل موارد زير باشند :

 - توسعه و اجراي برنامه هاي ايمني در سطوح مختلف از جمله در دانشگاه ها و روش هاييكه منجر به اطمينان از موضوع ايمني كاركنان ، مردم ، دانشجويان وغيره مي شود.

- ترميم و بهبود برنامه ايمني واجراي چنين برنامه اي در دستگاه هاي مختلف از جمله دانشگاه ها.

-       كمك به دست اندركاران و كاركنان در بازرسي هاي متعدد و مميزين HSE براي اطمينان از اين که سازمان اين اصول را پذيرفته و خطوط راهبردي مشخصي در اين مورد وجود دارد.

-       جمع آوري مناسب ضايعات خطرناك شيميايي از منابع مختلف، انبار كردن مناسب آنها خصوصاً در زمينه انواع ضايعات خطرناك بيولوژيكي/ پزشكي، شيميايي / الكترونيك  و ضايعات خطرناك عمومي

-       كمك به مديران HSE در برنامه هاي توسعه، اجرا و اعمال برنامه هاي متعدد آموزشي كه زمينه هاي مختلفي را در برمي گيرد.

-       مشاوره با كاركنان در مورد الزامات كاربردي برنامه هاي ايمني، روش ها، خطوط راهنما ، نرم افزارها و كد ها

-       شناسايي مواد آسيب رساني كه در محل كار وجود دارند و ارايه توصيه ها و رهنمود هاي صحيح براي كنترل آنها

-       كمك به واحد HSE در تهيه گزارشات لازم مرتبط با دفع ضايعات خطرناك، بروز رويداد ها، انتشار مواد آلاينده در هوا و غيره.

-       پاسخ به منشورهاي زيست محيطي و ايمني

-       پاسخ به نشت مواد و ضايعات عفوني / شيميايي و پزشكي. 

-       ترفيع و ارتقا مديريت در رابطه با وظايف تعيين شده از جمله خريدها و تداركات

-       يكي ديگر از وظايف اصلي افسر ايمني شناسايي خطرات و ارزيابي ريسك هاي ايمني و بهداشت در محيط كار و همچنين ظرفيت انتشار مواد سمي در محيط زيست است. توصيه اقدامات صحيح دربروز حادثه، گزارش و مشاهده به شركت برپايه سياست هاي داخلي و مقررات خارجي و بالاخره اجراي پروژه هايي كه مستقيماً به بهبود محيط زيست منتهي مي گردد.

-       استفاده از تجربه همواره در HSE مطرح است. در اينجا استفاده از يك كارشناس و ترجيحاً كـارشناس ارشـد در رشته هـاي مـرتبط توصيه مي گردد. در پاره اي از موارد داشتن ده سال تجربه كه به طور مستقيم در موضوع درگير بوده است ضروري مي باشد. درك و دانستن مقررات در مورد HSE، آگاهي از بهداشت صنعتي، كنترل در معرض قرار گرفتن در محيط كار و اداره عمليات HSE همگي از الزامات تعيين شده هستند. برقراري ارتباطات نوشتاري و شفاهي، كه منجر به توانايي بالاي كار به صورت گروهي در محل كار مي شود و محيط كارآيي را فراهم مي سازد ضرورت دارد. فرد بايد توانايي اداره عمليات پروژه هاي چند منظوره را به طور هم زمان و براساس تفاوت ها و تغييرات در اولويت ها داشته باشد. اين توانايي به رسيدن به امنيت در تمام جهات كار منتهي مي شود.

-       ساير وظايف تعيين شده.

اهداف استراتژيک در HSE

اهداف استراتژيک

سرمايه گذاري به موقع در زمينه کيفيت، کارآيي و عوامل مؤثر ديگر، سبب مي شوند اهداف استراتژيک بر طبق يك جدول پيش بيني شده حاصل گردند. با به کار گيري روش هاي برقرار کننده کار آيي در عمليات، مي توان به ذخيره سرمايه هاي عظيم و استفاده بهتر از امکانات دست يافت. اداره ايمني و بهداشت انگلستان اهداف و خط مشي هايي را براي سازمان خود مشخص ساخته است كه در ادامه هر يك از اين اهداف شرح داده مي شوند.

 

1- استراتژي خريد در HSE[1]

استراتژي در اين جا به طور قطع به مفهوم ملحوظ داشتن نگرش HSE در فعاليت هاي تجاري و دستيافت به HSE است. هدف بلند مدت آن است که مديريت اهداف زير را مورد توجه قرار دهد:

-       برقراري همکاري هاي لازم در زمينه فعاليت هاي تجاري و اجرايي ايمني و بهداشت

-       برقراري پيوند بين اهداف تجاري و اجرايي ايمني و بهداشت و ارزش هاي آنها

-       پيوند بين استراتژي هاي وزارت بازرگاني و فعاليت هاي مربوط به اجرائيات ايمني و بهداشت

-       جلوه گر ساختن نواحي اصلي فعاليت ها در هر حوزه كه سبب مي شود اصول کليدي، ستاده ها و اهداف نگرش  HSEمشخص شده و از اين طريق، ارزش هاي تجاري، اصول عمومي و فعاليت هاي سازمان يافته را تحت 6 کليد زير پيگيري مي توان کرد:

• مشتريان

 

 

 

 

 

 

• مردم
• فرايند
• تهيه کنندگان
• ساختار
• تضمين تجاري

 

2- خط مش HSE

تعيين بالاترين ارزش براي اطمينان از دستيافت مالي و تأمين کالاها و خدمات در زمان مناسب و تعيين شده در اين مقوله قرار مي گيرد. در مناسب ترين روش و اعمال هزينه-سود[2]، مراقبت از جنبه هاي قانوني HSE و منافع مالي، ضرورت دارد. البته اين نكته را نبايد فراموش نمود كه هميشه در اعمال هزينه – سود نبايد روي قيمت پايين متمرکز شد. خط مش هاي خريد بايد به موارد زير کمک نمايند :

-       اطمينان به صحت و درستي تعميرات و استاندارد هايي که مشاهده مي شود.

-       ارتقاء آگاهي هاي خريد از طريق فراهم نمودن خدمات کارآ که براي واحد هاي خريد تدارک ديده مي شود.

-       برقراري ارتباط بين خط مش هاي خريد و خدمات پيشنهادي توسط واحدهاي خريد كه بر طبق ضوابط HSE باشد.

-       اطمينان به يک نگرش آگاهانه و حرفه اي در بخش خصوصي و بهبود فضاي رقابتي در ميان توليد کنندگان.

-       اطمينان به اينکه قدرت خريد برطبق اصول HSE منافع بي شماري ايجاد خواهد نمود.

-       اطمينان به اينکه رهنمودهاي آموزش هاي موجود، کارکنان را به ارتقاء ايمني و حفظ ارزش پول در خريدها سوق مي دهد.

 

3-شرکت هاي کوچک و متوسط

خط مش HSE بايد در همه جا و همه حال واحد هاي توليدي کوچک و متوسط را تحت پوشش قرار دهد. براي اهداف آماري وزارت بازرگاني و صنايع معمولاً از تعاريفي به شرح زير استفاده مي كنند:

شركت بسيار كوچك: 9 – 0 نيروي كار

شركت كوچك: 49 – 10 نيروي كار

شركت متوسط: 249 -50 نيروي كار

شركت بزرگ: بالا تر از 250 نيروي كار

اداره ايمني و بهداشت براين اساس فعاليت هاي خود را برنامه ريزي و اجرا مي سازد كه در آن برابر نژادي براي تمام كاركنان وجود داشته باشد و در موارد اختصاصي مي خواهد كه اقدامات ضروري براي برابري نژادي صورت پذيرد.

 

4- انتخاب و تعيين مشاوران مديريت

مشاوره بصورت پژوهش در مورد مسايل، انجام تجزيه و تحليل، تدبير و يا کمک به ايجاد سيستم ها و ساختارهاي جديد در سازمان تعريف مي شود. در خط مش HSE مشاوران توسط مديريت انتخاب مي شوند. همچنين در خط مشي بايد مشخص شود كه اظهارات مشاور به دقت پايش شده تا ارزش هاي مورد نظر حتي از جنبه هاي مالي کسب گردند. بهمين دليل است كه در اجراي يك پروژه از استقرار سيستم HSE (بهداشت، ايمني و محيط زيست) استفاده مي شود تا علاوه بر ارتقاء و بهبود اين موارد وظايف از پيش تعيين شده و منافع موجود نيز مشخص گردند.

 

5- خط مش مناقصه

يکي از اصول اساسي درHSE اين است که پيمانکاران بايد براساس مناقصه رقابتي انتخاب گردند. مناقصه رقابتي داراي تعاريف متفاوتي مي باشد كه در ادامه سه تعريف رايج آن آورده شده است. البته ذكر اين نكته را نبايد فراموش نمود كه هر سه تعريف در نهايت داراي يك مفهوم     مي باشند:

-       دعوت از تعدادي توليد کنندگان که قادر هستند خدمات و يا کالاهاي خاصي را تأمين و ارايه نمايند.

-       تأمين نياز تعريف شده در بازار براي دستيابي به بهترين و مناسب ترين راه که از آن طريق نياز برآورده مي گردد.

-       راهي براي اطمينان از يك خصوصيت ويژه كه برطبق الگوي هزينه – سود مي باشد كه در نتيجه آن از خريد سود حاصل مي شود.

وجود رقابت باعث مي شود كه توليد انحصاري يك شركت نباشد كه در نهايت باعث افزايش كيفيت خواهد شد. در HSE اين حس رقابت در چارچوب منافع بازار و براي اطمينان از رقابت در بين توليد كنندگان ايجاد شده است.

 

6- مناقصه مجرد

اين مناقصه بندرت انجام مي شود و معمولاً در موقعيت هاي استثنايي صورت مي گيرد. به عنوان مثال در حفاظت از حق مالکيت روشنفکران، شرايط بسيار غير قابل پيش بيني و يا جايي که وجود کارشناسان ممتاز الزامي است اين مناقصه به کار مي آيد.

7- استحصال مقررات

     همانند ساير هزينه هاي دولتي، هزينه هاي  HSE هم در آن قرار مي گيرد و در مواردي که هزينه ها از حد توان مالي متجاوز مي گردد الزام ها بايد اعلام شوند. حد تحمل مالي الزاماتي را برقرار مي سازد تا مواردي که از آن برمي آيد اعلام شوند.

 

8- خصوصيات و ويژگيها

توصيف محصول يا خدمات كه مورد نياز سازمان مي باشند بصورت خصوصيت يا ويژگي آن بيان مي شود. در اين مرحله الزاماتي توصيف مي شوند که خدمات و توليد با آنها مطابقت دارند. اين مورد مي تواند قسمتي از درخواست ها يا مدارک جداگانه اي که براي دعوت در مناقصه به کار مي روند، باشد.

خط مش HSE این است که برپايه ستاده ها، ويژگي ها از اجزا مشتق مي شوند و روي عمليات توليد يا خدماتي که لازم دارد متمركز مي شود. در اين صورت ويژگي ها شامل توصيفي از آنچه الزامي است و به طور وضوح متناسب با شاخص هدف بوده که بايد به دست آيد مي باشد. هر يک از ويژگي ها در بردارنده موارد زير است :

 هدف[3]: توصيف مي کند که چه کاري براي عمليات و موارد اجرايي که الزامي هستند بايد انجام شوند .

كيفيت[4]: استانداردهاي ارزيابي ملي يا بين المللي يا معادل آن که بايد به کاربرده شوند را تعريف مي نمايد.

عمر قابل انتظار[5]: اين مورد توضيح مي دهد در چه مدت قرار داد پايان مي پذيرد.

تحويل[6]: اين مورد توضيح مي دهد كه کجا و چه وقت حمل و انتقال توليدات و يا خدمات الزامي هستند.

تعيين خصوصيات كالاها، تعداد، نوع و اندازه، سازگاري با كالاهاي ديگر و خدمات پس از فروش بايد مورد توجه قرار بگيرد. در تعيين خصوصيات خدمات، مواردي نظير شاخص اندازه گيري عملكرد، استاندارد هاي حرفه اي، اطلاعات مديريت هم بايد مورد توجه قرار گيرند.

هنگاميكه يك الزام براي HSE با استفاده از استانداردهاي انگليسي وجود دارد، اسامي شاخص و مشخصي يا فرايندهايي از اسامي ممكن است مورد استفاده قرار بگيرد. براي اجتناب از هرگونه انحراف توسط HSE، اين توصيف هاي اختصاصي همواره با کلماتي تخصصي يا معادل آنها همراه خواهد بود.

 

9-شرايط مناقصه

براي شركت در مناقصه بايد شرايط HSE كاملاً مشخص باشد كه در اين حالت از        كاربرگ هايي استفاده مي شود که در بردارنده شرايط ممنوعيت يا جريمه در منافصه و يا عدم انتقال اطلاعات به شخص ثالث بوده مگر آن که به طور مطلق در تدارک و فراهم آوري پيشنهادات مناقصه ضرورت داشته باشد.

       در كاربرگ ها داده هاي دريافتي مناقصه، مدت اعتبار آنها، تعداد تصاوير از مناقصه که بايد ارائه شود و شاخص هاي ارزشيابي مناقصه در آن توضيح داده شده است.

مشارکت کنندگاني كه عدم صلاحيت داشته باشند مورد پذيرش قرار نخواهند گرفت و اين از مسوليت هاي مناقصه گذاراست که مطمئن گردد که مناقصه در زمان تعيين شده انجام مي شود. شرايط غير قابل قبول هم پذيرفتني نيست مگر آن که HSE نشان دهد که به طور اختصاصي متغير ها مورد قبول قرار دارند.

دريافت مناقصه ها

برگه مناقصه ها، در محل مطمئن بوسيله شخصي مسئول نگهداري شده تا به عنوان سند در روز موعود و زمان مشخص باز گردند. ممکن است برگ مناقصه با دورنگار[7] ارسال شود ولي       مي بايست اسناد آن در يك مدت مشخص ارسال شود. وقتي که فکس رسيد اسناد در يک پاکت مهر و موم شده قرار داده مي شود. نام دريافت کننده، تاريخ و زمان دريافت بايد بطور مشخص روي پاکت نوشته شده باشد. سپس يک نسخه از اسناد درخواست مي شود و بايد دقت گردد که نسخ دريافتي دقيقاً همان کپي فكس باشند. در هيچيک از موارد کارکنان HSE حق ندارند اطلاعاتي به رقباي شرکت کننده در مناقصه ارائه نمايند مگر آن که از مناقصه گذار مجوز کتبي دريافت کرده باشند.

10-ارزيابي مناقصه

روش معمول ارزيابي مناقصه براساس شاخص هاي ارزيابي و وزني است که توسط اعضا ارزيابي کننده مناقصه قبل از اينکه به موضوع و موارد مناقصه بپردازند انجام مي شود. شاخص هاي ارزيابي برپايه اطلاعات مورد نياز است که در هر مورد در برگ مناقصه مندرج است. موارد زير از جمله فاكتورهاي مهم در هنگام ارزيابي مناقصه مي باشند:

1- مدارک صحيح و کامل آنچنان که در برگ مناقصه خواسته شده است، باشند.

2-  پيوستگي با خصوصيات طرح داشته باشد.

3-  بهترين قيمت ارايه شده با توجه به کيفيت مطلوب و درک الزام هاي HSE و البته نه کاملاً در جهت آن .

سپس يک کميته تخصصي مناقصه برپايه اطمينان و اعتماد از اطلاعات مناقصه و يک مجموعه که داراي دانش تخصصي، تجربه، آگاهي و اطلاعات کافي از ارزش هاي مناقصه هستند شکل     مي گيرد. هر يک از اعضا کميته مناقصه بايد قادر باشند از لحاظ دانش تخصصي موارد مناقصه را ارزيابي نمايند و بتوانند نشان دهند که کداميک از شرکت کنندگان به بهترين وجهي موارد HSE را مورد نظر قرار داده و در آن اين امور مورد ملاحظه واقع شده است. پس از آن که هريک از اعضا به طور انفرادي ارزيابي مورد نظر خود را انجام دادند در يک مجموعه از اعضا کميته تخصصي مناقصه، موضوع مطرح و تصميم گيري مي شود.

 

11- شرح چگونگي ارزيابي مناقصه

سازمان ها و افرادي که در مناقصه برنده نشده اند ( يا سازمان و يا فردي كه برنده شده است) اگر بخواهند مي توانند در خواست کنند که مبناي تصميم گيري چه بوده است . واحد HSE همواره بايد دقت نمايد از افشاي اطلاعات محرمانه به ساير شرکت کنندگان اجتناب گردد. به عنوان قسمتي از فرآيند شرح چگونگي ارزيابي مناقصه نقاط ضعف و قوت شرکت کنندگان مشخص شده، براي هر يک بيان گرديده و بايد زمينه اي فراهم آيد که آنها در آينده موفق گردند.

 

12- منشورهاي زيست محيطي

خط مش HSE و دولت اين مي باشد كه توجه به محيط زيست بايد در تمام موارد و تصميمات صورت بگيرد. تمام موارد حتي خريد هم از اين مورد مستثني نمي باشد. مسئولين دولتي موظف هستند که در موارد خريد، اصول HSEو ملاحظات محيط زيست رعايت شده باشد. خريد بايد از اجناسي صورت گيرد كه كمترين مخاطرات را براي محيط زيست داشته باشد كه اصطلاحاً به آنها كالاي مرجع گفته مي شود. کالاهاي مرجع از نظر زيست محيطي کالاهايي هستند که کمتر به سلامت انسان و محيط زيست آسيب رسان بوده و وقتي با ساير کالاها  مقايسه مي گردند که با همان هدف توليد و به کار گرفته مي شوند . از جمله اين موارد عبارتند از:

1-  آيا براي مقصد مورد نظر مناسب اند و قيمت آنها هم مناسب است.

2-  آيا در کاربرد منابع و مصرف انرژي کارآ مي باشد.

3-  آيا حداقل مواد اوليه را در فرآيند ها به کار مي گيرد.

4-  آيا حداکثر منافع و مطلوبيت را براي مشتريان بعدي به همراه دارد.

5-  آيا بدون آلودگي و يا حداقل با کمترين آلودگي توليد و مصرف مي گردد.

6-  آيا ماندگار است و به سرعت و به آساني قابل نگهداري، تعمير و بازسازي مي باشد.

7-  آيا قابليت استفاده مجدد دارد و مي توان آن را در پايان عمر مصرف بازيافت نمود.

8-  آيا توسط اطلاعات بيشتري اولويت ها و ارجحيت هاي آن در محيط زيست مشخص   مي گردد.

 

 13- دستيابي به بهداشت و ايمني

هدف اصلي اداره ايمني و بهداشت ورود آگاهي ها و اطلاعات جديد به ملاحظات بهداشتي، ايمني و زيست محيطي است و انتظار مي رود دستاوردهاي عمومي منجر بهتر شدن شرايط   فعاليت ها شود. ايجاد اين دستاوردها مي تواند يكي از سياستهاي دولت باشد که بايد به طور روشن روش ها و عمليات ها را براي بحث در مورد بهداشت، ايمني و محيط زيست و مواردي که به دستيافت آن توسط دولت منتهي مي گردد مشخص نمايد.

اما چيزي كه در يك سيستم بهداشت، ايمني و محيط زيست حائز اهميت است بررسي دوباره شرايط در يك دوره مشخص مي باشد. يكي از مزاياي اين روش ايجاد يك چك ليست بهداشت، ايمني و محيط زيست است كه عموماً تحت عنوان چك ليست كمك كننده خوانده مي شود و براي بهبود شرايط مورد استفاده قرار مي گيرد. يک قسمت از چک ليست که مستقيماً به الزامات و دستاوردهاي HSE مربوط مي شود به شرح زير است .

1-  توانايي همه پيمانکاران براي بکارگيري استاندارد هايي که در کنترل و ارزيابي ايمني و بهداشت مورد توجه هستند.

2-   اجراي عمليات پيمانکاران براي ارايه خدمات براساس بکارگيري استاندارد هاي هم تراز[8] در روش هاي مديريت عمليات ايمني و بهداشت تا هر نوع قصور کوچک را روشن و مشخص نمايد.

سطح ايمني و بهداشت كه به صورت اختصاصي در آن مطرح مي شود، بستگي به طبيعت و سطوح ريسك هايي دارد که در هر نوع فعاليتي وجود دارد. ايمني و بهداشت تنها به خدمات، محدود و منحصر نمي گردد. همچنين ملاحظات به پيمان هايي داده مي شود که مستلزم بکارگيري خدمات در سايت هستند. ظرفيت هاي ريسك بايد ارزيابي گرديده و اين يکي از       الزام هاي مناقصه گذاران است که مواردی ضرورت هاي ايمني و بهداشت را در مناقصه ملحوظ نمايند. مناقصه گذاران بايد مدارکي را ارايه نمايند که نشان دهنده ارتقاء و توسعه عمليات و مديريت ايمني و بهداشت در آن سازمان باشد.

---

[1] -Health Safety Executive

[2] -Cost-Benefit

[3] - Purpose

[4] - Quality

[5] - Life expectancy

[6] - Delivery

[7] - Fax

[8] - استاندارد هاي هم تراز نشاندهنده هر نوع ارتباط داخلي استاندارد ها با HSE يا روش ها و يا خطوط راهبردي منتشر شده از HSE مي باشد.

 

پروژه توسعه محيط کار ايمن

پروژه توسعه محيط کار ايمن[1]

این كار سبب مي شود که مديريت و کارکنان ديدگاهها و مهارتهايشان نسبت به ايمني ارتقاء يافته كه در نهايت به بهبود شرايط کاری و کاهش خطرهاي ناشي از تکنولوژي، عمليات و توليدات منجر مي شود و به يك سطح قابل قبول مي رسد.

 

هدف از پروژه سيستم HSE – INFO

ايجاد فرايندهاي مديريتي هنگامي كارآمد و مناسب است كه باعث اخذ تصميم براي بهبود شرايط HSE با توجه به هزينه هاي روش هاي كنترلي و ارتباطات شود و در نهايت باعث دستيابي موفقيت آميز به HSE در يك الگوي از پيش تعيين شده مي شود. در ضمن براي اجراي مطلوب ساختار مديريت توسعه پايدار كه بايد در واحدهاي مختلف به اجرا در بيايد اعضاي سازمان بايد به ضوابط HSE پايبند باشند.

رضايت مشتريان، همسايگان، پيمانکاران و کارکنان در زمينه ايمني يکي از افتخارات مهم هر شرکت مي باشد. در این حالت به HSE و ضوابط آن در تمام ابعاد اداري - تجاري توجه کافي      مي شود تا اداره عمليات در ابعاد وسيع و با رعايت اصول HSE ، شبيه آن چه در ISO9000 وجود دارد سبب گردد که مشكلات ايمني، بهداشت و زيست محيطي که در فعاليت هاي مختلف ممکن است وجود داشته باشند به طورقابل قبولی پايين بيايد. همه افراد در سيستم بايد با خط مش هاي HSE آشنا بوده ولي اصل كار بکارگيري آن در عمليات است. برای مثال در رابطه با پرکردن سيلندر گاز  LPGمي توان گفت:

-       ابزارهايي که در عمليات به کار برده مي شوند بايد در سطوح استانداردهاي بالا طراحي، ساخته، تعمير و نگهداري شوند.

-       در هر بار که يک سيلندر در يک تأسيسات به کار برده مي شود بايد براي آسيب هاي احتمالي، فرسايش و خورندگي چک گردد و پس از اين بازرسي ها اجازه استفاده دوباره پيدا مي کند.

-       هر بار بايد سيلندرها پس از پر شدن چک گردند تا مشخص شود که نشتي نداشته و کمتر و يا بيشتر از حد متعارف پر نشده باشند. فقط سيلندرهايي که اين بازديد روي آنها انجام مي شود مي توانند از قسمت سیلندرهای پر شده در کارخانه به جای دیگر منتقل شوند.

-       فشار هر سيلندر بايد به طور دوره اي اندازه گيري شده و بازرسي گردد تا اطمینان حاصل گردد که سيلندر در شرايط مطلوب قرار دارد.

-       هر مخزن و اتصالات آن براي اطمينان از اينكه در شرايط مناسبي قرار دارند آنها بايد به طور دوره اي بازرسي شوند.

-        رانندگان حمل ماشين هاي  LPGبايد آموزش لازم را ديده تا از يک طرف به طور مناسب رانندگي نمايند و از طرف ديگر از اقدامات احتياطي، در شرايط اضطراري مطلع باشند.

-       با انجام مميزي هاي داخلي بايد مطمئن شد که استاندارد هاي بالا برقرار بوده و به طور دوره اي  با اين مميزي و بازرسي ها، نکات مهم مورد تاييد قرار گيرند.

---

[1]- Safe Work Places Project Develops

رضایت مشتری در HSE

 رضايت مشتري

     همه فعاليت هاي شرکت غالباً توسط رضايت و اعتماد مشتريان ارزيابي مي شود. هنگامي که HSE در سازمان به کار گرفته مي شود و حاکميت دارد، رهبري و مديريت مي تواند براي اطمينان از مؤثر بودن برنامه روي اعتماد، حمايت و تشويق مشتريان وتداوم مطلوب جريان عمليات تمرکز کنند.

خط مش در HSE دربردارنده اهداف زير است:

-  اعمال نگرش مثبت مديريت به HSE تحت عنوان قسمتي از اهداف تجارت / توليد که در مقياس کلي عملي مي شود.

- به طور گسترده و جدي با استفاده و به کارگيري قوانين و مقررات و الزامات مربوطه به اجرا در مي آيد.

- برقرار ساختن يک محيط ايمن براي کارکنان همراه با آموزش مناسب براي اطمينان از اين که آگاهي ها درست کسب گرديده و مهارت هاي كاركنان در خط مش هاي اجرايي سازمان به کارگرفته مي شود.

- در جهت کاهش آسيب و حفظ منابع طبيعي در فرآيندهاي عمليات و توليد.

- رسيدن به سطحي که مي بايست يک مديريت پايدار HSE برقرار شود.

- ارزشيابي تکنيک هاي جديد به کارگيري تکنولوژي مناسب و اعمال کنترل هاي پيش گيري کننده.

- برقراري سيستم مديريت واكنش در شرايط اضطراري، پيشگيري از بروز رويداد و کنترل حادثه.

- برقراري يک محيط باز و شفاف ارتباطي با کارکنان، مشتريان، سرمايه گذاران، شريکان مقامات عمومي و دولتي و برقراري سيستم اطلاعات مربوط به HSE

راهنماي ايمني و بهداشت براي کارکنان و کارفرمايان

راهنماي ايمني و بهداشت براي کارکنان و کارفرمايان

 

مقدمه

براساس قانون ايمني و بهداشت محيط کار مصوب سال [1]1974 کليه کارفرمايان يا خويش کارفرما و کارکنان وظايف ويژه اي در زمينه ارائه خطوط راهنمای ایمنی و بهداشت دارند. در چنين شرايطي کارفرما موظف است سلامت و ايمني کارکنان را تأمين و برقرار نمايد. قوانين و مقررات ديگري هم در اين مورد وجود دارند كه از آن جمله مي توان موارد زير را نام برد:

- قانون مديريت ايمني و بهداشت در كار[2]

- قانون الزامات Display Screen[3]

- قانون فعاليت هايي كه با دست انجام مي گيرد[4]

- قانون استفاده و تدارك تجهيزات كاري[5]

- قانون كنترل مواد خطرناك براي سلامتي[6]

براساس قانون مديريت ايمني و بهداشت، کارفرما موظف به انجام ارزيابي ريسك مي باشد. انجام ارزيابي ريسك مستلزم شناسايي خطرات مرتبط با فعاليت هاي کاري و تصميم به اتخاذ اقداماتي است که موجب پيشگيري از صدمه و زيان به افراد مي گردد. در اين صورت ريسك يک شانس کوچک يا بزرگ است که هر کس ممکن است از يک ماده آسيب رسان به صورت صدمه و ضرر دريافت نمايد. خطر[7] شرايطي است که پتانسيل ايجاد رسانيدن آسيب به افراد و مايملك را داشته باشد. همانگونه در فصل های گذشته گفته شد ارزيابي ريسك در طي يك فرايند 5 مرحله ای صورت مي پذيرد كه اين مراحل عبارتند از:

- شناسايي خطرات

- چه کسي و چگونه آسيب مي بيند.

- ارزيابي ريسك و اتخاذ اقدامات اساسي براي برگشت دادن و کاهش آن تا آنجا که امکان دارد.

- ثبت سوابق و يافته ها.

- بازنگري ارزيابي انجام شده و در صورت نياز انجام دوباره ارزيابي

 

 1- شناسايي خطرات

کارفرما موظف است که ببيند چه چيزي باعث صدمه روي کارکنان مي شود. ممکن است ضرورت داشته باشد که از محل کار بازديد به عمل آيد. همواره بايد به خاطر داشت که آسيب هاي کوچک نبايد ناديده انگاشته شوند. به عنوان مثال دسترسي مواد سمي براي بچه ها.

 

2- چه کسي و چگونه آسيب مي بيند

    کار فرما بايد بداند چه کسي ممکن است از کار آسيب ببيند و چگونه ممکن است اين تاثير اتفاق بيفتد. اتفاق ممکن است خانواده کارگر را هم در برگيرد.

 

3- ارزيابي ريسك

وقتي کارفرما متوجه شد که امکان بروز آسيب و صدمه در محيط کار وجود دارد، مي بايست تصميم بگيرد که چگونه مي تواند اين آسيب را حذف نمايد يا آن را کاهش دهد. انجام اين کار به عوامل مختلفي از جمله نوع پيامد حادثه و يا کم و زياد بودن آن مرتبط است. به عنوان مثال قطع سيستم هاي يک کشنده مي تواند خيلي خطرناک باشد و اين کارفرما است که مي تواند به     روش هاي مختلف از شدت آسيب ناشي از قطع سيستم هاي كشنده بکاهد. براي دريافت و آگاهي از وجود آسيب و ريسك در محيط کار آشنايي به ضوابط و استانداردهاي محيط کار ضرورت دارد.

 

4- ثبت سوابق و يافته ها

کارفرماياني که 5 نفر يا بيشتر کارمند دارند موظف هستند در جهت ارزيابي ريسك، اطلاعات و داده هاي مهم را جمع آوري، نگهداري و ثبت نمايند. همچنين كارفرما موظف است اقدامات انجام شده و اثرات آن روي كاركنان را مشخص نموده و تمام  آنها را ثبت و نگهداري نمايد.

 

5- بازنگري

کارفرما بايد در زمان هاي مختلف به ارزيابي ريسك بپردازد، بويژه اگر تغييراتي در روش هاي کار و تجهيزات صورت گرفته است. اين امر در هنگام ورود مواد آسيب رسان جديد به محيط کار كه ممکن است صدمات شديدي را به کارگران وارد نمايند مهمتر بوده و البته در بسياري از موارد نياز به تغيير شرايط کار دارد.

 به ارزيابي ريسك مجدداً بنگريد، چه تغييراتي صورت گرفته است؟ آيا بهبودهايي ضرورت دارد که شما انجام نداده ايد؟ آيا کارگران با مشکل خاصي روبرو هستند؟ چه چيزهايي از رويدادها ياد گرفته ايد؟ مطمئن گرديد که ارزيابي ريسك شما به روز است.

متأسفانه در بسياري از موارد از بازنگري ريسك غافل مانده و آن را رها مي کنيم، پس از آن که اتفاق بدي رخ داد و آن وقت ديگر خيلي دير است. همواره تغييرات مهم بايد همراه با ارزيابي ريسك باشد و در صورت امکان فرآيند ها را اصلاح نمود.  

يكي از فعاليت هايي كه در اكثر صنايع و كارخانجات وجود دارد جابجايي و حمل و نقل دستي بار مي باشد. اين کار ممکن است موجب آسيب هاي شديد به بدن به ويژه در قسمت كمر مي شود. موارد زير از جمله فاكتورهايي است كه در جابجايي كالاها و مواد مي تواند باعث افزايش آسيب و صدمه روي كاركنان ود:

-کالايي که سنگين، حجيم، ناپايدار بوده و به سختي مي توان آن را در دست گرفت و کنترل نمود.

- بلند كردن و زمين گذاشتن نامناسب بارها توسط افراد

- کشيدن، فشار و يا هل دادن بار.

- انجام مكرر جابجايي بارها و عدم وجود زمان كافي استراحت بين فعاليت ها

- و ...

تا آنجا که امکان دارد کارفرما مي بايست از آسيب در جابجايي بار و کالا روي کارکنان جلوگيري نمايد. بايد توجه داشت که در جابجايي و حمل بار، انتخاب تکنيک هاي مناسب پيشرفته به کاهش ريسك منتهي مي شود كه از آن جمله مي توان موارد زير را ذكر نمود:

- تا آنجا که امکان دارد پاهاي خود را از کالا به دور نگه داريد، از دولا شدن، خم شدن زانو جلوگيري کرده و تا آنجا که امکان دارد بصورت مستقيم بايستيد.

- تا آنجا که امکان دارد در جابجايي بارهاي خطرناک از استفاده مستقيم با دست و تماس آن خودداري نماييد.

- سعي کنيد کالا ها را در مقادير کوچک بلند کرده و جابجا نماييد.

-کالاهاي كوچك را محکم به هم ببنديد و بسته بندي نماييد. براي جابجايي کالا هاي داراي لبه تيز از دستکش استفاده کنيد. مي توان از يک ميز يا نيمکت براي استراحت موقت بهره گيري نماييد. توجه کنيد از هر وسيله اي  براي کاري که اختصاص به آن دارد استفاده شود . افرادي که از وسايل استفاده مي کنند بايد اطلاعات کامل در مورد آنها داشته، آموزش لازم را در مورد کار برد صحيح و تعميرات ضروري آن ديده باشند. فهرست زير قدم هاي ساده اي است که کارفرمايان براي پيشگيري از آسيب يا صدمه به ويژه وقتي که با وسايل الکتريکي سرو کار دارند مي بايست اتخاذ نمايند.

- مطمئن باشيد که قبل از هر نوع ارتباط، کاربرد و چک کردن، وسايل الکتريکي در وضعيت خاموش قرار دارند.

- چک کنيد دو شاخه ها، سرپيچ و مشابه آن سالم باشند.

- توجه کنيد که توان برق متناسب با سطح کار برد تجهيزات شماست.

- از صحيح بسته شدن سرپيچ ها اطمينان يابيد.

- همواره از سلامت پوشش خارجي سيم ها مطمئن گرديد.

- هميشه از مواد مرغوب، سالم و مطمئن استفاده کنيد.

ارزيابي ريسك ممکن است کامل نباشد ولي بايد مناسب و کافي بوده و نشان دهد که:

- رسيدگي هاي مناسب انجام شده است.

- چه کساني تحت تاثير ممکن است قرار گيرند.

در ارزيابي بايد به همه مواد آسيب رسان توجه شود و مشخص گردد چه تعداد از افراد در مواجهه با عوامل زيان آور هستند. همواره بايد پيشگيري مورد توجه باشد، زيرا سطح ريسك کاهش مي يابد و همه کارکنان و کار فرما را درگير موضوعي به نام پيشگيري مي كند که در مراحل مختلف ضرورت دارد.

 

يک برنامه كنترلي تركيبي از مواد زير است :

- برخي از اقدامات بهبود دهنده به آساني و با هزينه هاي اندک قابل تحقق مي باشند. گاهي اوقات به عنوان راه حل موقت تا زماني که اقدامات گسترده براي کنترل انجام پذيرد بايد به اجرا در آيند.

-براي مواردي که در دراز مدت موجب رويداد، حادثه و بيماري کارکنان مي شود تدابير لازم بايد اتخاذ شود.

- براي مواردي که داراي سطح ريسك بالايي مي باشند راه حل هاي دراز مدت الزامي است.

- ترتيبات لازم براي آموزش کارکنان روي ريسك هاي با سطح بالا و اين که چگونه مي توان آنها را به کنترل در آورد بايد برقرار شود.

- بازنگري هاي منظم براي اطمينان از اين که کنترل هاي لازم انجام شده اند.

مستندات ارائه شده از سوي اداره ايمني و بهداشت انگلستان شامل مدارکي است که در بردارنده اطلاعات مهم در زمينه بهداشت، ايمني و محيط زيست و نتايج اجراي آنها مي باشد. اين مستندات نشان دهنده اقدامات انجام شده در مورد  HSEو انعکاس فعاليت هاي انجام شده در اين زمينه مي باشد. يک سند معمولاً براساس روش هاي معتبر و برپايه استانداردها و راهنماها توسط مسئولين سازمان که درگير موضوعات مورد نظر هستند تهيه مي شود. هر گزارش شامل دو قسمت است.

بخش توصيف کيفي ؛ اين قسمت معمولاً به شرح حال و وضعيت عمومي HSE و پيشرفت هاي مربوطه مي پردازد.

بخش کمي؛ که در بردارنده داده هاي مختلف از جمله در رابطه با مصرف منابع انرژي و.... توليد ضايعات، ايجاد آسيب، صدمه و آمارهاي مربوطه مي باشد.

 

برنامه آموزش کمک هاي اوليه

تمام سازمان هايي که در آنها محيط هاي با پتانسيل ايجاد آسيب بالا وجود دارد و احتمالاً با محدوديت هاي پزشکي روبرو هستند مي بايست توجه کافي را به آموزش کمک هاي اوليه به کارکنان خود مبذول نمايند.

علاوه بر کمک هايي که در مورد عمليات نجات انجام مي شود، کوشش به نيازهاي اضطراري معطوف مي گردد که در درمان بيمارستاني مطرح اند تا حداقل قبل از اين که بيمار خدمات بيمارستاني را دريافت کند مداواي ممکن را دريافت نمايد. در هر صورت کارکنان پزشکي براي شرايطي که تعداد قربانيان بالا و وضعيت اضطراري جدي برقرار است بايد حضور داشته باشند. البته توجه بايد داشت که پرسنل پزشکي در بسياري از موارد دقيقاً در محل وقوع حادثه حضور نخواهند داشت. بهمين دليل کارکناني که به طور مناسب آموزش کمک هاي اوليه ديده اند در اولين لحظات بروز حادثه وارد کار مي شوند. لذا تمام سازمان ها يک برنامه کمک هاي اوليه را به شرح زير ارايه مي نمايند:

- براي تمام کساني که درگير پروژه هستند با تمرکز ويژه روي افرادي که علاقمند به يادگيري کمک هاي اوليه بوده و استعداد هاي لازم را در اين مورد نشان مي دهند، آموزش کمک هاي اوليه برقرار مي شود.

- برنامه پيشرفت و چگونگي اقدامات انجام شده در زمينه خدمات بهداشتي و سلامتي کارکنان براي ارزيابي افراد را بايد ثبت و نگهداري نمود.

هدف نهايي آموزش کمک هاي اوليه آن است که ضمن ارتقاء دانش سلامتي کارکنان، در شرايط اضطرار و ضرورت دار، افراد قادر باشند براي نجات و سلامت همکاران خود اقدامات لازم را انجام دهند. آموزش كمك هاي اوليه در سه سطح به شرح زير انجام مي گيرد:

عمومي[8]: براي تمام کارکنان مخصوصاً افراد جديد که به عنوان قسمتي از آموزش HSE مطرح    مي شود.

 پايه اي[9]: براي تمام کساني که در قسمت هاي مديريت و کنترل انجام وظيفه مي نمايند.

تخصصي[10]: براي کساني که مسئوليت انجام و اجراي کمک هاي اوليه را به عهده دارند

مطلب مهم اين است که کساني که گواهي نامه کمک هاي اوليه را مي بينند اين        گواهي نامه ها داراي زمان اعتبار مشخص بوده و فرد مي بايست براي تجديد گواهي نامه خود و بازنگري در آموزش و يادگيري در موعد مقرر، اقدام نمايد. البته اين نكته را نبايد فراموش نمود كه مهمترين موضوعاتي که در آموزش HSE مطرح مي شوند شامل موارد زيراند:

1- معرفي و شناخت HSE

2- مراقبت هاي ايمني

3- مديريت ايمني

4- ارتباطات

5- روشهاي عملياتي ايمني

6- مديريت ايمني راه ها

همچنين مهمترين موضوعات زيست محيطي که در مبحث HSE مطرح مي شوند:

-آموزش و آگاهي رساندن در مورد منشورهاي زيست محيطي، شناخت و تقويت افکار.

- تعيين پيامدها و اثرات فعاليت سازمان در مديريت محيط زيست با توجه به تنوع پروژه ها.

- قوانين و مقررات زيست محيطي و چگونگي اعمال آنها.

- توجه به استاندارد هاي زيست محيطي در ابعاد محلي، ملي و بين المللي و اصول پايه پذيرفته شده.

- بکارگيري و استفاده از تکنولوژي هاي مناسب با توجه به مصرف منابع و اثرات زيست محيطي آنها.

- دستيابي به راه کارهاي مناسب و درست مصرف منابع خام.

- چرخش منظم واحدهاي توليدي و ضرورت هاي کنترل بهبود و تعميرات در آنها.

- توجه به ارتباطات محلي در رابطه با تاثيرات اجتماعي پروژه، محدوديت هاي مربوطه و گسترش مهارت ها.

- تأمين منابع آب يک موضوع مهم در ارزيابي هاي زيست محيطي است. آب از منابع مختلف براي برطرف کردن نيازها به دست مي آيد. موضوع مهم مکانيسم آلودگي آب و تأثير آن در محيط زيست مي باشد. بنابراين نکته مهم در اينجا عوامل آلاينده آب هستند که به ماهيت فعاليت هاي شرکت و نوع مواد اوليه مصرفي و البته سطح و نوع تکنولوژي مورد استفاده مرتبط است.

- انتشار آلاينده هاي هوا، عوامل مختلف به شکل هاي گوناگون از منابع ثابت و متحرک نقش موثري در آلودگي هوا دارند.

چگونگي مصرف انرژي در فعاليت ها و اطمينان از کاربرد درست منابع طبيعي يكي از فعاليت هاي مهم و بنيادين در تمام فعاليت ها مي باشد. بعبارت ديگر مصرف انرژي در قسمت هاي مختلف و تأمين آن از منابع گوناگون موضوع مهمي است که بايد به آن توجه گردد. يکي از موضوعات مهم بکارگيري مکانيسم سوخت پاک است که مستلزم فراهم بودن سه شرط زير       مي باشد:

1-مديريت و سياست ها.

2-تکنولوژي / تجهيزات و مکانيسم توليد.

3-نوع سوخت مصرفي.

هزينه هاي زيست محيطي يك سازمان شامل تك تك هزينه هايي است به منظور کاهش بار آلودگي از منابع مختلف و به شکل هاي گوناگون به اجرا در مي آيد. قسمت هايي از اين هزينه ها شامل هزينه تصفيه فاضلاب، بازيافت و استفاده مجدد ضايعات، بکارگيري و استفاده از نوآوري هاي تکنولوژيک به ويژه دستگاه هاي کنترل آلاينده هوا، دفع مواد زايد، خدمات مشاوره اي، مميزي، تجزيه و تحليل و انجام خدمات آزمايشگاهي و ... مي باشد. فعاليت هاي اختصاصي براي حذف، کاهش، پيشگيري و پايش آلاينده هاي محيط زيست همراه با هزينه ها ناشي منابع و متلاشي شدن اکوسيستم ها در محيط زيست مطرح مي شود.

       منابع آلودگي هوا از  microclimate  که دامنه محدودي در محيط کار از رطوبت، فشار سرو صدا تا ابعاد  macro climate که مواد مخرب لايه ازن و گازهاي گلخانه اي را شامل مي گردد مطرح اند. به ويژه موضوع پروتکل کيوتو و گازهاي گلخانه اي مسئله مهمي است که بايد در مبحث مشکلات زيست محيطي، هزينه هاي اجتماعي و خسارتي که سازمان آلوده کننده محيط زيست بايد بپردازد، مورد نظر قرار گيرد.

 آثار باستاني، ميراث هاي فرهنگي، ملي، تاريخي و نواحي داراي ارزش هاي ويژه گردشگري به ويژه گردشگري طبيعي جاي بس مهمي را در ارزيابي زيست محيطي به خود اختصاص داده اند. اصولاً براي تشکيل يک پايگاه داده پردازي زيست محيطي و مطالعات HSE موارد زير بايد مشخص گردند:

1- كل فاضلاب توليدي[11]

2- فاضلاب هاي خطرناك[12]

3- فاضلاب هاي غير خطرناك[13]

4- مصرف آب[14]

5- انرژي مصرفي[15]

6- تركيبات با سولفور بالا در حين سوختن[16]

7- تركيبات با سولفور كم در حين سوختن[17]

8- گازوئيل[18]

9- بنزين[19]

10- CO,CO₂ NO_X , SO₂

---

[1] - Health and safety at work Act- (HSWA)

[2] - Management of Health and Safety at Work regulation (MHSWR -1999)

3- Display Screen Equipment Regulation -1992

4- Display Screen Equipment Regulation -1992

5- Provision and Use Of Work Equipment Regulation -1998 (PUWER)

6- Control of Substances Hazardous To Health Regulation (COSHHR-2002)

7-hazard

 

 

 

 

[8] - General

[9] - Basic

[10] - Specific

[11] - Total .W. Production

[12] - Hazardous .W

3- Non – Hazardous .W

4- Water Consumption

5- Energy Account

 

[16] - Fuel Oil HSE----High sulfur compound

[17] - Fuel Oil LSC----Low sulfur compound

3- Diesel

4- Gasoline

 

 

خط مشی HSE

خط مش HSE با هدف رعايت اصول بهداشت، ايمني و محيط زيست در سازمان بايد به اجرا در آید تا در نهايت با جلوگيري از بروز هرگونه رويداد و حادثه، سازمان بتواند به اهداف مورد نظر خود برسد. رعايت اصول HSE در طول چرخه عمر سيستم به عنوان يک وظيفه اوليه در سازمان، می تواند به افزايش کيفيت کالا و رضايت مشتري منجر گردد. از آنجائيكه کارکنان  سرمايه هاي اصلی هر شرکتی هستند، جلوگيري از آسيبهاي حرفه‌اي، بيماري ها و حفاظت محيط زيست بايد در رأس فعاليت هاي مديريتي قرار بگيرد. HSE بهترين شکل دستیابی به اين نوع اهداف را برقرار ساخته و بالاترين اولويت در برنامه ريزي و توسعه فرايند هاي توليد و خدمات مي باشد. بايد اذعان نمود که مي توان با استقرار نظام مديريت HSE از بروز بسياري از حوادث و رويدادها بدليل به کارگيري استانداردهاي بالاي ايمني که همراه با آگاهي هاي لازم به اجرا در مي آيند جلوگيري نمود. همچنين مي توان محيط را با  طراحي هاي قابل قبول و استفاده از محصولات و کالاهاي مناسب حفظ نمود.

HSE موجب می شود کالاها و خدمات با کيفيت بهتري براي مشتريان تدارک دیده شوند. هدف  HSE اين است که آسيب ها، صدمات، بيماريها و مشکلات زيست محيطي به حداقل رسیده و مواجهه با آنها کاهش یابد. الزام همکاريهاي داخلي در زمينه HSE نه فقط بين مديران و کارکنان بلکه بين کارکنان با يكديگر نیز بايد وجود داشته باشد و مسئوليت در مورد  HSE يک مسئوليت مشترک در ابعاد مختلف است لذا:

- مديريت، مسئوليت رهبري برنامه HSE را براي تاثير بهتر، بهبود سیستم، تدارک حفاظتهاي لازم براي ايمني، مسئوليت هاي زيست محيطي و شرايط مرتبط مي پذيرد.

 - مديران براي توسعه ديدگاه هاي متناسب نسبت به HSE و براي تحقق اهداف خود، در مقابل سازمان و افرادي که تحت سرپرستي آنها قرار مي گيرند مسئوليت دارند.

- مديران ارشد مسئوليت دارند تا مطمئن شوند که همه عمليات تقريباً در چارچوب حفظ ضوابط HSE براي هر قسمت انجام مي شود. کارکنان هم در تمام موارد مرتبط، مسئوليت دارند و بايد در کليه مراحل و برنامه هاي HSE همکاري هاي لازم را انجام داده و اين امر مستلزم رعايت و به اجرا درآوردن تمام قوانين و تداوم آنها در اجراي HSE در فعاليت هاي عملياتي و اجرايي مي باشد.

HSE و حفاظت در مقابل حريق

HSE و حفاظت در مقابل حريق

    حفاظت در مقابل حريق قسمتي از راه حل هاي مديريت پروژه است. HSEFP[1] شامل مهندسي حفاظت در مقابل حريق، مهندسي ايمني شغلي و محيط زيست مي باشد. HSEFP از طريق شرايط زير برقرار مي شود:

-       ايجاد ايمني در طراحي و ايمني شغلي

-       بکارگيري بهترين اصول مقابله با حريق و تکنولوژي در جهت حفظ جان و مال.

-       طراحي ها به نحوي که کمترين آسيب و ضرر و زيان ممکن به محيط زيست برسد.

-  ارتقاء و توسعه مديريت HSEFP در تمام پروژه و فعاليت ها. اين مراحل از طريق تأمين و تدارک آگاهي و به کار گيري مراحل  Benchmarkدر برنامه هاي ايمني براي دستيابي به تداوم بهبود صورت مي گيرد. در HSEFP کوشش مي شود حوادث ناشي از حريق به صفر برسد.

 

جدول 1-1: کميته ها و وظايف اصلي آنها

نام کميته/ دپارتمان	مسئوليت
کميته مديريت شرايط اضطراري	برنامه مديريت واكنش در شرايط اضطراري
	ارزيابي ريسك
	اجراي آغازين بهبود
تاسيسات	برنامه مديريت ايمني حريق
	برنامه مديريت تجهيزات پزشکي
	برنامه مديريت سيستم هاي عملياتي
	ارزيابي ريسك براي ايمني و تجهيزات پزشکي
HSE	برنامه مديريت ايمني ، مواد آسيب رسان و برنامه مديريت ضايعات خطرناک
	ارزيابي ريسك براي هر دو مورد بالا
	اجراي آغازين بهبود در هر دو مورد
امنيت	برنامه مديريت امنيت
	ارزيابي ريسك
	اجراي آغازين بهبود

 

             

   وجود تنوع و گستردگي کارشناسان با تجربه و دانش مختلف، همراه با نظام هاي گوناگون، ابزار اصلي تحقق اين اهداف است. با درک اين موضوع، به کارگيري مقررات کاربردي، استاندارد ها و توان تحليل طرح ها، مهندسي، آموزش و ارتباطات  HSE مي تواند در تمام سطوح تيم پروژه برقرار شود. در اين صورت دامنه فعاليت ها در امور زير انجام مي گيرد:

-       مهندسي حفاظت در برابر حريق

-       ايمني پروژه

-       مهندسي محيط زيست

-       HSEFP و مطالعات مرتبط با آن

-       مديريت ايمني ساختمان

-       ايمني شغلي

 HSEFP کليد موفقيت پروژه است و هدف آن جلوگيري از بروز حادثه است. سياست اصلي در مراحل مختلف پروژه شامل توسعه و اجراي اقدامات زير است :

-       فلسفه ايمني HSEFP.

-       برنامه اجراي پروژه و HSEFP.

-       برنامه ريزي براي مطالعات

-       فلسفه محيط زيست

-       انتخاب مواد و HSEFP

-       حوزه ارزيابي اثرات زيست محيطي

-       برنامه مديريت دفع مواد زايد و ضايعات

-       ليست مواد آلاينده انتشاري

-       فلسفه اوليه حفاظت در برابر حريق

-       الزامات بهداشت صنعتي

-       اختصاصات فاکتورهاي انساني

-       مجوزهاي زيست محيطي

-       بررسي سر و صدا

-       ارزشيابي کيفي HSEFP پيمانکاران

-       مطالعات مربوط به حريق

-       مطالعات مربوط به فرار و تخليه در شرايط اضطراري

-       حفاظت در مقابله با آلودگي/به حداقل رسانيدن ضايعات

-       طراحي هاي زيست محيطي و کنترل آلودگي

-       اداره عمليات، ابزار، سيستم ها و تقاضا در حفاظت در برابر حريق

-       مطالعات ايمني زندگي

-       طراحي در جزئيات، اجرا و اتمام مراحل

-       تاييد اجراي طراحي هاي ايمني

-       عناصر ايمني در شرايط بحران

-       بازنگري در شروع و ساير مراحل توسعه

-       طراحي مديريت ضايعات مواد جامد/ انتشار/ پخش

-       مطالعات سيستم هاي هيدرو ليکي در حفاظت در برابر حريق

-       توسعه اختصاصي ايمني در حفاظت در برابر حريق

-       بازنگري در تحرکات و برنامه کار ايمن در سايت

-       آموزش هاي فني و عمومي

-       گزارش هاي روزانه و دوره اي

-       عمليات کار ايمن

  مديريت  HSEدر هلند با مديريت عمومي ايمني در آلمان شباهت زيادي دارد و مشتمل بر همان پنج مرحله اي است كه در ابتداي فصل به آنها اشاره شد. مراحل اول و دوم به ارزيابي ريسك مربوط مي شوند و سه مورد بعدي به پيشگيري و كاهش ريسك ارتباط پيدا مي کنند و بنابراين بايد درگير برنامه ريزي دقيقي قرار گيرند. وقتي که خطر شناسايي گرديد، نگرش ارزيابي ريسك مستلزم ارزيابي در مقابل تأثير و احتمالات از سناريو مورد انتظار مي باشد. حساسيت ريسك بر اساس دو شاخص زير ارزيابي مي شود:

1-   ريسك فردي

2-   ريسك اجتماعي

ريسك فردي؛ احتمال مرگ براي انسان که در مواجهه با خطر قراردارد وجود داشته ولي در هر صورت مي تواند منتج به حادثه گردد و برحسب فراواني سالانه مشخص مي گردد.

ريسك اجتماعي؛ براساس احتمال شمار اشخاصي که متعاقب يک حادثه دچار آسيب مي گردند تعريف مي شود. بنابراين در شرايطي که ريسك فردي براساس يک نقشه مشخص مي شود، ريسك اجتماعي براساس فراواني تعداد، در روي يک منحني معلوم مي گردد. به طور قابل ملاحظه اي بر اساس نگرش ارزيابي ريسك، که در بالا توصيف گرديد، چهار نوع از تصميم هاي مرتبط با جلوگيري از ريسك در عمل رخ مي دهند:

تصميم گيري بر اساس استاندارد[2]؛ که در آن اقناع کميت ارزيابي ريسك ستاده ها، براي مديران تصميم گيرنده، ضرورت دارد.

Decision dealing with ambiguity risk perception ؛ که در آن افراد ذينفع، دريافت هاي مختلفي از ستاده هاي کمي تجزيه و تحليل ريسك و مقاومت درمقابل آنچه از تصميم ها ناشي مي شود به دست مي آورند .

Decision Dealing With Dilemma Of Equity Versus Efficiency؛ وقتي است که ريسك براي افراد جامعه از استاندارد هاي ملي بالاتر بوده، اندازه گيري ايمني هم خيلي گران تمام مي شود يا روي يکي از فعاليت هاي اشخاص کليدي در اجراي عمليات اقتصادي تاثير مي گذارد.

Decision Dealing With Uncertainty؛ در رابطه با تمام تصميمات عدم اطمينان در برآورد کمي ريسك ها به عنوان يک ابزار اميدوار کننده خيلي بزرگ است. به عنوان مثال در ارزيابي تغييرات آب و هوايي.

    در طول برنامه هاي توسعه، تخصيص و کاربرد زمين يا روشهاي برنامه ريزي مجاز، سئوال هاي متعددي در رابطه با ايمني خارجي شکل مي گيرند از جمله ريسك فردي در مقابل ريزش يک ساختمان ويژه که مي تواند پيامدي بر روي امنيت عمومي داشته باشد. اطلاعات ضروري از اين راه حل ها از نظام غالب تجزيه و تحليل ريسك به دست مي آيد و اجراي آنها ضرورتاً مستلزم ملاحظات اجتماعي و اقتصادي مي باشد. بنابراين گرچه ارزيابي کمي ريسك اولين قدم در تصميم گيري هاي مربوط به توسعه سازمان است ولي تصميم هاي استاندارد، راه حل هاي قانع کننده اي در رابطه با مشکلات، نگرش هاي جديد و ابزارهاي مورد نياز نمي باشند.

    GIS[3] از برنامه ريزي فضايي در سطوح ريسك حمايت مي کند. GIS ابزارهاي حمايتي تصميمات اختصاصي را در بسياري از موارد مربوط به منشورهاي برنامه ريزي کاربردي مورد ملاحظه قرار مي دهد. توسعه عمليات آن در مديريت ريسك در محيط زيست، در سال هاي اخير با قدم هايي که برداشته شده، موفقيت آميز بوده است. در موارد مرتبط با منشور ريسك،  GISمي تواند نگرش کمي ارزيابي ريسك را حمايت نمايد. در هلند چنين اقداماتي در عمل بعد از حادثه  Enschede که در سال 2000  رخ داد، جوانب سياسي را به خود جلب نمود. يک پيآمد مستقيم آن ايجاد پايگاه اطلاعاتي براي ترکيبات شيميايي خطر ناک، در رابطه با جايگزيني و نقل و انتقال آنها بوده که توسط دپارتمان بهداشت عمومي و محيط زيست به اجرا در آمد. اطلاعات در مورد مواد شيميايي خطرناک و ريسك هاي فردي مرتبط با ماکزيمم مقدار مجاز اين مواد خطرناک که مي توان نگهداري نمود در اين پايگاه اطلاعاتي جمع آوري شده است. نواحي کم و پرخطر در معرض سيل و نواحي حساس پرجمعيت به اين پايگاه اطلاعاتي اضافه گرديدند. در اين رابطه مي توان گفت که پل ارتباطي براي برنامه ريزي حمل و نقل و جابجايي اين مواد، بين افراد متخصص، حرفه اي و مسئولين مديريت اطلاعات مربوط به ريسك، برقرار گرديد. همکاري هاي اطلاعاتي برقرار شد و به شکل هاي مختلف از جمله  GISقابليت کاربرد و استفاده پيدا نمود . اين ضرورت منتج به اولين نقشه ريسك در هلند ( risicokaart) گرديد.

   سه گروه قابليت دسترسي به اطلاعات را در risicokaart دارند كه عبارتند از مسئولين ايمني، مسئولان برنامه ريزي و شهروندان. گروه سوم اين طور تعريف مي شود که حضارغير کارشناس که بايد اطلاعات در يک روش ساده و بدون جاه طلبي در اختيار آنها قرار گيرد. در اين رابطه به کارگيري نقشه هاي  GISبراي انتقال اطلاعات سرزميني و زيست محيطي به عموم به طور فزاينده اي درسالهاي اخير در کشور هلند افزايش يافته و اين موضوع در شبکه پايگاه اطلاعاتي نقشه ريسك منعکس است.

    اطلاعات موجود در پايگاه نقشه ريسك قابل توجه هستند. شرکت ها به طبقه بندي محل، مخزن/ تصفيه، قابليت آسيب پذيري و ساير اطلاعات اضافي از جمله برنامه هاي تخليه، مواد آسيب رسان دسترسي داشته و استفاده كنندگان مي توانند اطلاعات دلخواه خود را انتخاب نمايند. در رابطه اين عمليات  GISبنظر مي رسد فقط اطلاعات در مورد فرآيندهاي برنامه ريزي شده نبوده، بلکه در بردارنده اطلاعات بنيادين است که نتايج آنها به کشف حقيقت براي شهروندان منتهي مي شود.

   با توجه به نقش بنيادين و روش HSE در مراحل تصميم گيري برنامه ريزي کاربردي با يک بازنگري در روش ها در سال 1998 در انگلستان مطرح شد. هدف اين بازنگري روشن نمودن اين موضوع است که نقش  HSEو روش هاي مرتبط با آن هنوز معتبر هستند و در کنار سياست هاي دولت، نشان دهنده اهميت بوده و در کنار برنامه هاي توسعه قرار دارند. نگرش ها و ديدگاه هاي HSE برپايه شاخص هاي ريسك در برنامه ريزي هاي کاربردي و در مسير شناخت صنايع بزرگ آسيب رسان قرار دارند که در نهايت مشخص مي نمايد که فعاليت هاي سيستم مستدل است. يکي از نتايج بازنگري پيشنهاد توسعه اصلاحات بوده که سيستم را قادر مي سازد به طور مستقل به ارزيابي ريسك بپردازد. پروژه با همکاري گروه  GISو HSE به اجرا در آمد. هر وقت ارزيابي HSE مستلزم پاره اي از تغييرات در وضعيت ريسك بوده يا توسعه جديدي صورت گرفته، براساس مشاوره روي مناطقي از نقشه ها، اين عمليات انجام گرديده است. اهداف پروژه عبارتند از :

-  بهبود روش ها و مراحل براي افراد در پايگاه اطلاعاتي و براي در دسترس قراردادن داده هاي جديد.

-       توسعه و کاربرد فعاليت هاي عمومي که مرتبط با ساختمان، مسيرهاي حمل و نقل و کاربرد زمين قرار دارند.  

-       ايجاد يک پايگاه اطلاعاتي براي تخمين جمعيت مرتبط با ساختمان، مسيرهاي حمل و نقل و کاربرد زمين در انگلستان.

-       توسعه استفاده كنندگان يا تجهيزاتي که بتوان به سادگي با بکارگيري آن ها از پايگاه هاي اطلاعاتي استفاده نموده و در همکاري با کارکنان بخش HSE قرار گيرند.

 

---

[1] - HSE and fire protection

[2] Standard operational decision

[3] - Geological information system

سيستم جمع آوري و ارزيابي داده ها

سيستم جمع آوري و ارزيابي داده ها

    منظور از سيستم جمع آوري و ارزيابي داده ها سيستمي است که توسعه يافته و به کار برده مي شود تا به طور مداوم موجب اندازه گيري و بهبود حالت مراقبت هاي زيست محيطي HSE شود. اين فعاليت ها همواره با بکارگيري استانداردها و تشکيل کميته HSE همراه است. برنامه مديريت مردمي HSE در زمينه هاي زير خواهد بود:

- برنامه مديريت ايمني

- برنامه مديريت امنيت

- برنامه ضايعات و مواد آسيب رسان

- برنامه پاسخ به شرايط اضطراري

- برنامه مديريت ايمني حريق

- برنامه مديريت تجهيزات پزشکي

- برنامه مديريت سيستم هاي عملياتي

مسئوليت ها براي هر برنامه مديريت شامل موارد زير است:

-  کميته مديريت شرايط اضطراري و گروه مقابله با فاجعه که مجموعاً برنامه مديريت مقابله با شرايط اضطرار را تشکيل مي دهند.

-  تأسيسات شامل مديريت برنامه ايمني حريق، تجهيزات پزشکي و برنامه سيستم هاي عملياتي

-       HSEMS همراه با برنامه مديريت ايمني، ضايعات و مواد آسيب رسان

-  امنيت که معادل برنامه مديريت ايمني مي باشد. معمولاً بيشتر از يک دپارتمان در اين کار فعاليت مي كند. يک دپارتمان به عنوان مادر مشخص مي شود و ساير دپارتمان ها و بخش ها بايد با مشخص کردن حوزه فعاليت ها، وظايف و مسئوليت هاي خود، در اين مجموعه مشارکت نمايند.

برنامه مديريت همه ساله براساس موارد زير بايد به روز شود:

-       توجه و به کارگيري تغييرات در استانداردها، كه در نتيجه آن تغييرات در اهداف مراقبت و ايمني از بيماران مورد تجديد نظر قرار مي گيرد.

-       به روز کردن برنامه هاي مديريت.

-       ارزيابي برنامه هاي مديريت.

-        جامع بودن برنامه كه در همکاري و استفاده از استانداردها قرار دارد.

-   اهداف مي تواند اختصاصي باشند و يا به صورت اختصاصي بهبود يابند. اگر تعداد زيادي عوامل ناشناخته در تعيين و جهت گيري اهداف موثر باشند، ارزيابي ريسك نشان ميدهد که اين برنامه بزرگي است.

-  وقتي که اهداف در اجرا به بهبودي رسيدند و بهبود بيشتري مدنظر نباشد، تداوم عمليات با اجراي مختلف بهبود در اهداف صورت مي گيرد.

-  هر سال مالي ملاک ارزشيابي برنامه مديريت قرار گيرد. اين ارزيابي شامل تأثير و اجراي اهداف، حوزه عمليات، وساير موضوعات در برنامه مديريت خواهد بود.

 

مسئوليت ها؛ دپارتمان ها و کميته هاي زير مسئوليت به روز کردن برنامه اختصاصي را به عهده دارند. مشخص شده که بيش از يک دپارتمان در يک برنامه وارد مي شود، ولي دپارتمان اصلي، مسئوليت ارائه برنامه را بر عهده دارد و اين دپارتمان مي تواند از ساير بخش ها، با توجه به نقش و سهمي که در برنامه مديريت دارند، در خواست کمک و دريافت اطلاعات نمايد. مهمترين کميته ها و وظايف اصلي آنها در جدول 1-1 آورده شده است.

---

[1] - Information  collection and evaluation system

کميته تخصصي HSE در دانشگاه ها

کميته تخصصي HSE  در دانشگاه ها

     هدف از ايجاد اين كميته در دانشگاهها ايجاد شرايط ايمن و محيطي مناسب براي فعاليت هاي موجود در دانشگاهها مي باشد. در اين حالت بايد همه اقدامات پيشگيرانه انجام شود تا امکان وقوع رويداد هاي آسيب رسان، بيماري هاي حرفه اي و ريسك براي سلامتي و امنيت کارکنان حذف گردد. بايد با توجه به مقررات پرداخت خسارات به کارکنان، استانداردها مورد قبول قرار گيرند. همه دانشجويان دانشکده هاي مختلف و کارکنان موظف به رعايت استانداردها گرديده تا ريسك هاي غير ضروري در محيط کاهش يابند. کميته تخصصي HSE در دانشگاه، با تدوين برنامه آموزشي و بازنگري در خط مش ها و روش ها براي دستيابي به اين اهداف بايد عمل نمايند.

اهداف کميته؛ کميته HSE با مشاوره، کمک و توصيه ها روي خط مش ها و روشها، منجر به بهبود شرايط بهداشت، ايمني و محيط زيست کليه افراد اعم از دانشجو، اساتيد، کارکنان و حتي عموم مي گردد. کميته بايد کوشش هايي را انجام دهد که منطبق با مقررات و دستورالعمل هاي مربوط به سلامت کارکنان بوده و قابليت هاي کاربردي داشته باشند. به طور قطع اين اقدامات منجر به بهبود شرايط بهداشت، ايمني و محيط زيست در سازمان هاي مربوطه مي گردد. كميته مزبور داراي نقش هاي مختلفي مي باشد كه از آن جمله مي توان موارد زير را ذكر نمود:

1- برقراري توصيه هايي براي بهبود برنامه بهداشت، ايمني و امنيت کارکنان از جمله نيازهاي آموزشي و کارورزي، برنامه هاي تنوير افکار، اقدامات احتياطي براي خطرات اختصاصي يا ارتباطاتي که به اقدامات اصلاحي منتهي مي شود. با اهتمام به توصيه ها يا پيشنهادات قابل ملاحظه از ناحيه اساتيد، کارکنان و دانشجويان در رابطه با منشور هاي HSE تضمين مي گردد.

2- ارتقاء آگاهي هاي بهداشتي، ايمني و زيست محيطي در مجموعه محيط دانشگاه.

3- بازنگري در نوشتارهاي آموزشي HSE و خط مش هايي که منجر به بهبود توصيه ها مي گردد، به ويژه وقتي که تجهيزات، مراحل و برنامه هاي جديد معرفي مي گردند و خطوط راهبردي و خط مش هاي جديدي درخواست مي گردد. کميته مشورتي ممکن است با حضور اعضا کميته شکل گيرد.

4- بازنگري و ارايه توصيه ها براساس گزارش دفتر پرداخت خسارات، خلاصه ماهانه حوادث و آمارهاي مربوط به بيماري هاي شغلي و ساير گزارش هايي که دريافت شده است.

5- پيگيري توصيه ها توسط کميته.

 

گزارش دهي؛ گزارش کميته HSE دانشگاه، به معاونت اداري و مالي دانشگاه عرضه مي شود. کميته يک بودجه ساليانه اي را تدارک مي بيند که به تاييد معاونت دانشگاه برسد. اين منابع مالي تاييد شده توسط معاونت اداري و مالي براي اهداف HSE به کار گرفته مي شود.

اعضا کميته؛ اعضا کميته، نمايندگان مديريت دانشگاه يا دانشکده ها و يا کارکنان مي باشند. اين اعضا توسط رئيس و معاونت دانشگاه انتخاب مي شوند و البته نمايندگاني هم توسط اعضا هئيت علمي و کارکنان تعيين مي گردند. هماهنگي هاي زيادي بايد انجام شود تا نمايندگان همه گروه ها و دانشکده ها در کميته حضور داشته باشند. هر نماينده براي يک دوره مشخص و نه کمتر از دو سال انتخاب مي شود و ممکن است يک نفر براي چندين بار انتخاب گردد. همچنين يک نماينده از خارج سازماني كه به HSE آگاهي كامل داشته باشد مي تواند بدون حق راي در کميته شرکت داشته باشد. نشست ها معمولاً ماهي يک بار بايد انجام شود و در همان روز صورتجلسه اي نوشته شود که عناوين زير را در برداشته باشد:

-       فهرست حضار

-       امضاي اعضاء در تائيد موارد مورد بحث در جلسه

-       تاييد پيش نويس هاي قبلي تهيه شده

-       اقداماتي که بايد براساس موارد قبلي اتخاذ گردد

-       گزارش کميته و قرائت موارد مرتبط.

-       گزارش ريز کميته ها.

-       گزارش حوادث ماهيانه و هزينه انجام شده براي HSE.

-       گزارش مدير HSE.

-       بازنگري در گزارشات مختلف از جمله مربوط به بازرسي هاي قانوني.

-       ساير موارد.

پيش نويس ها بايد قبلاٌ به وسيله همکاران کميته تاييد شود. يک هفته قبل از جلسه بايد پيش نويس ها کپي گرديده و بين اعضا کميته و هم چنين معاونين و رياست دانشگاه توزيع گردد. کپي پيش نويس ها بايد براي بازنگري در دسترس بوده و براي تمام اعضا و افراديكه که با HSE مرتبط هستند ارسال شود.

 

وظايف اعضاء

1- حضور در تمام نشست ها ضروري بوده و زماني که افراد قادر به حضور نيستند لازم است به رئيس كميته گزارش نمايند. حضور اقناع نشده بايد بر اساس درخواست رياست، مورد بازنگري قرار گيرد.

2-   مشارکت در همه فعاليت هاي کميته با توجه به حيطه كاري مشخص شده براي اعضاء

3-   بازنگري پژوهشگرانه در مورد تمام حوادث گزارش شده به کميته

4-   توصيه و مشارکت در خط مش هاي توسعه و روش هاي بهبود HSE.

5-   برگزاري سمينارها و دوره هاي HSE که مي تواند براي اعضا کميته هم باشد.

6-   گسترش فرهنگ و خط مش هاي HSE در فعاليت هاي دانشگاهي.

7-   آشنا بودن با مقررات HSE.

وظايف زير کميته؛ زير کميته مي تواند توسط کميته براي کندوکاو، پژوهش و گزارش روي مشکلات خاص شکل گيرد. رئيس زير کميته بايد يکي از اعضای کميته HSE دانشگاه باشد. نگرش HSE بايد فعاليت هاي کميته را در زمينه تطبيق با مقررات کار، بارزسي ها و پژوهش از حوادث و گزارش شرايط موارد آسيب را که رخ مي دهند دربرداشته باشد و توسط رئيس و مديران واحدها پيگري گردد.

مراحل اجرايي استقرار نظام مديريت HSE

مراحل اجرايي استقرار نظام مديريت HSE

 

مرحله اول:

        تصميم گيري مديريت نسبت به: ماهيت سازمان؛ هزينه ها؛ سطح تكنولوژي مورد نياز؛ قوانين و مقررات؛ عوامل فرهنگي؛ مزاياي استقرار و محدوديت ها؛ مشكلات پياده سازي؛ لزوم ايجاد تغيير و مقاومت هاي موجود در تبادل انجام تغيير.

 

مرحله دوم:

     فرهنگ سازي سازماني مناسب و ايجاد جلب مشاركت كاركنان و آماده نمودن سازمان جهت تغيير

 

مرحله سوم:

        سازماندهي مراحل اجراء و استقرار نظام

 

مرحله چهارم:

       آموزش مقدماتي

 

مرحله پنجم:

       بازنگري اوليه در مورد:

-       شناسايي كليه فعاليت هاي فرايندي محصولات

-       شناسايي عوامل مخاطره آميز و تأثيرات سوء آنها

-       بررسي نقطه نظرات تمام طرف هاي علاقمند

-       بررسي سوابق حوادث و سوانح

-       شناسايي الزامات قانوني و ساير الزامات

-       تعيين شاخص هاي مهم بهداشتي؛ ايمني و زيست محيطي

-       تدوين روش هاي اندازه گيري و ارزيابي

-       مشخص نمودن خلاهاي موجود در مسير

 

مرحله ششم:

         مشخص كردن اهداف كلان و خرد

 

مرحله هفتم:

        تعيين عوامل بالقوه آسيب رسان؛ ارزيابي ريسك ها و مشخص كردن كنترل هاي عملياتي مورد نياز

 

 

 

مرحله هشتم:

          تعيين دامنه مشمول نظام مديريت HSE براساس محصول؛ فرايند؛ سايت؛ و نتايج ارزيابي اوليه

 

مرحله نهم:

      آموزش مستندسازي

 

مرحله دهم:

      مستندسازي

 

مرحله يازدهم:

     اجراء

 

مرحله دوازدهم:

     آموزش مميزي داخلي

 

مرحله سيزدهم:

     مميزي

رهبسر و گزارش HSE

رهبري

    رهبري در تمام سطوح سازمان مسئول راهبردی دستيافت به ايمني، بهداشت و به اهداف زيست محيطي را به عهده دارد. اين كار در چارچوب هاي زير انجام گرفته و تحقق مي يابد:

-         رهبري تعهد و مسئوليت كاركنان را به رعايت HSE جلوه گر مي نمايد. يك مثال از آن توسعه و تشويق كاركنان به نگرش و ديدگاه مثبت نسبت به HSE است.

-         هر رهبر صلاحيت خود را نسبت به بهبود HSE از طريق يادگيري و اجراي عمليات نشان مي دهد.

-         رهبري از برقراري ارتباط دوگانه با كاركنان خود و پيمانكاران در زمينه HSE مطمئن مي شود و به عنوان مثال:

-         در جلسات خود HSE را مد نظر قرار مي دهد.

-         به طور دوره اي و منظم از تأسيسات بازديد به عمل آورده و قبول اصول ايمني و سلامتي را با صحبت كردن باز و شفاف در زمينه HSE با كاركنان به اجرا در مي آورد.

-         رهبري اهداف مهم و بنيادين HSE را مشخص مي نمايد، نقش، مسئوليت ها، شاخص هاي اجرايي و شايستگي متخصصين HSE را تعيين نموده و درصورت ضرورت كارشناسان را براي اين موارد نامزد مي كند.

-         رهبري با توجه به اهداف مورد نظر، اجراي HSE را در يك دوره يك ساله مورد ارزيابي قرار مي دهد و اين برپايه بازخورد خطوط مديريت با سايرين در سازمان است.

-         رهبري مشاركت در يادگيري و به كارگيري HSE و پذيرش آن را در بيرون و درون زير مجموعه خود الزامي مي سازد.

-         رهبري مسئوليت برقراري و اعمال ارزيابي ريسك را با HSE در واحدها به عهده دارد.

پژوهش در مورد حوادث، اتفاق ها و آسيب ها و انحرافات از مسوليت های اصلی مديريت است.

 

 گزارش HSE

-         همه حوادث يا رويدادها يا هر اتفاق خطرناك براي سلامتي، ايمنی و محيط زيست از جمله وقوع حادثه در محيط كار، شرايط نامناسب محيط و يا شمار قربانيان بايد به طور روشن و واضح در سازمان گزارش گردد. عمليات HSE در حوزه مسئوليت مقامات مديريتي، بايد مورد بررسي و پژوهش قرار گرفته، تجزيه و تحليل شوند و برطبق اسناد سازمان يا شركت طبقه بندي و آرشيو گردند. همه اين موارد در چارچوب ضوابط قانوني بايد صورت پذيرد.

-         اطلاعات جمع آوري شده در زمينه پژوهش هاي مربوط به رويداد بايد تجزيه و تحليل گرديده تا جهت گيري ها را مشخص نموده و برنامه هاي پيشگيري را توسعه دهد.

-         درس هايي كه از بررسي ها گرفته مي شود بايد در سازمان به كارگرفته شوند. براساس دريافت چنين اطلاعاتي، كاركنان بايد وظايف خود را انجام دهند.

-         اطلاعات مربوط به HSE بايد جمع آوري شده و به طور ماهيانه گزارش گردند.

استانداردهای مهندسی و مدیریت در HSE

استانداردهاي مهندسي و مديريت در HSE

هر استاندارد سلسله شرايط مطلوب محيط را تعريف مي نمايد و سازمان مي تواند با به كارگيري داده هاي حاصل از شاخص هاي HSE و ابزارهاي تجزيه و تحليلي، فاصله بين شرايط موجود با شرايط استاندارد را مشخص كند و ببيند به كجا خواهد رسيد. سازمان ممكن است بعد از تجزيه و تحليل متوجه شود كه در مواردي وضعيت مطلوب دارد و در پاره اي موارد شرايط مطلوب نيست. در هر صورت استاندارد علاوه بر روشن كردن وضع موجود، نشان مي دهند كه چه بايد كرد تا اين فواصل كم شده و از بين بروند.

استانداردهاي موجود در زمينه و شرايط كاري بايد بتواند موارد زير را نشان دهد:

- كاركنان قادر هستند به تقاضاهاي شغل خود پاسخ مثبت دهند.

- سيستم در شرايطي است كه پاسخ مساعد را به هر فرد مي دهد.

براي رسيدن به موارد بالا بايد شرايطي وجود داشته باشد كه عبارتند از:

-         سازمان با تدارك تقاضاهاي كافي و قابل دسترسي براي كاركنان در رابطه با ساعات كار موافقت داشته باشد.

-         توانايي و مهارت افراد با تقاضاي شغل آنها در هماهنگي داشته باشد.

-         شغل ها هماهنگ با ظرفيت كاركنان طراحي شده باشد.

-         كاركنان نسبت به شرايط محيط زيست كار خود علاقمند بوده و آشنايي داشته باشند.

در مرحله بعد بايد فعاليت ها را كنترل نمود. به عبارت ديگر بايد ديد كه آيا شرايط مطلوبي در سازمان ايجاد شده است يا خير؟ براي اطمينان از رسيدن به هدف بايد موارد زير را مورد بررسي قرار داد:

-         آيا كاركنان مي توانند در مورد نحوه كار و شرايط كاري خود صحبت كنند.

-         آيا سيستم به تقاضاهاي هر فرد بصورت مجزا مي تواند پاسخ دهد.

كه در اثر اين كنترل موارد زير ايجاد مي شود:

        -  تا آنجا كه امكان دارد كاركنان روي فعاليت هاي كاري خود كنترل دارند.

-         كاركنان تشويق مي شوند تا مهارت هاي خود را به كار گرفته و در بهترين وضع كار خود را ادامه دهند.

-         تا آنجا كه امكان دارد كاركنان تشويق مي گردند تا مهارت هاي جديدي را براي انجام بهتر كار به كار گيرند.

و در رابطه با چالش هاي كاري:

-         سازمان، كاركنان را تشويق مي نمايد كه مهارت هاي كاري خود را توسعه دهند.

-         كاركنان در رابطه با مدل هاي كاري خود مورد مشاوره قرار مي گيرند.

حمايت شامل تشويق، تضمين و تأمين منابع كه توسط سازمان انجام مي پذيرد، مي باشد و كاركنان اطمينان مي يابند كه اطلاعات و حمايت كافي از ناحيه همكاران و مديران ارشد دريافت مي كنند. در نتيجه اين عمل در سازمان سيستم به موفقيت و جايگاه هر فرد پاسخ مساعد مي دهد كه از جمله پيامدهاي آن مي توان موارد زير را نام برد:

-         سازمان سياست ها و روش هايي براي حمايت كافي از كاركنان ايجاد مي سازد.

-         سازمان در شرايطي قرار مي گيرد كه قادر است مديران را تشويق به حمايت از كاركنان نمايد.

-         سازمان در وضعيتي قرار مي گيرد كه مي تواند كاركنان را به حمايت از همكاران تشويق نمايد.

-         كاركنان مي دانند كه در حمايت سازمان بوده و چه وقت و چگونه مي توانند از آن بهره گيرند.

-         كاركنان مي دانند كه به در دسترس قرار گرفتن چه منابعي در رابطه با شغل خود نياز دارند.

-         كاركنان بازخورد مناسب، منظم و سازنده را دريافت مي نمايند.

    وابستگي شامل ارتقاي مثبت كار براي اجتناب از پيچيدگي ها و بحث در رابطه با رفتار غيرقابل قبول مي باشد. طبق استانداردهاي موجود در اين زمينه:

-         كاركنان نشان مي دهند كه آنها پذيرش رفتار غيرقابل را ندارند.

-         سيستم به درخواست هاي انفرادي هر فرد پاسخ مي دهد.

كه براي رسيدن به اهداف بالا بايد شرايط زير ايجاد گردد:

-         سازمان رفتار مثبت را در محيط كار به منظور اطمينان و اجتناب از شرايط نامناسب توسعه دهد.

-         كاركنان بايد در شرايط موجود محل كار خود دخالت داشته باشند.

-         سازمان با سياست ها و روشهايي كه از رفتار غيرقابل قبول جلوگيري كرده يا آنها را اصلاح مي نمايد موافقت داشته باشد.

-         سيستم در شرايطي باشد كه هر فرد را قادر سازد و تشويق كند در مورد رفتار غيرقابل قبول بحث نمايند.

-         سيستم در شرايطي باشد كه كاركنان شرايط غيرقابل پذيرش را بتوانند گزارش نمايند.

افراد باید نقش خود را در سازمان بدانند و سازمان بداند كه شخص نقش مخرب در سيستم ندارد. استانداردهاي موجود در اين شرايط نشان مي دهند كه:

-         كاركنان متوجه نقش و مسئوليت خود را شده اند.

-         سيستم در شرايطي است كه به در خواست انفرادي افراد پاسخ دهد.

براي رسيدن به اين موارد شرايط زير بايد ايجاد گردد:

-         سازمان نشان دهد تا آنجا كه امكان دارد الزامات مختلف با رويه كاركنان سازگار است. سازمان اطلاعاتي را تدارك ببيند كه كاركنان قادر باشند نقش و مسئوليت خود را فهميده و متوجه شوند.

-         سازمان مطمئن شود كه الزامات براي كاركنان تا آنجا كه امكان دارد روشن است.

-         سيستم در شرايطي باشد كه كاركنان را قادر سازد در رابطه با شرايط غيرمطمئن و   پيچيدگي ها آگاه شده و توجه نمايند.

 

تغيير شامل چگونگي تغيير يك سـازمـان كوچك و يا بزرگ و ارتباطات موجود در آن مي شود.

استانداردهاي موجود در اين شرايط مشخص مي سازد كه:

-         وقتي تغييرات و تحولاتي در سازمان رخ مي دهد كاركنان مورد نظر و نامزد هستند.

-         سيستم در شرايطي است كه پاسخ مساعد را به همه افراد مي دهد.

كه براي رسيدن به اين هدف شرايط زير بايد برقرار شود:

-         سازمان كاركنان را قادر سازد تا آنها دلايل تغييرات پيشنهادي را بفهمند.

-         سازمان مطمئن شود با مشاوره كافي كاركنان روي تغييرات، موجب برقراري فرصت هايي  مي گردد كه كاركنان بتوانند روي پيشنهادات تأثير مناسب و نفوذ لازم را داشته باشند.

-         كاركنان از پيامدهاي احتمالات هر نوع تغييرات در شغل خود آگاه شده و اگر ضرورت داشته باشد به كاركنان آموزش داده شود تا آنها تغييرات در شغل خود را دريابند.

-         كاركنان از حدود زماني تغييرات باخبر باشند.

-         كاركنان از حمايت هاي مرتبط در طول تغييرات باخبر بوده و در دسترس آنها  باشد.

از طرف ديگر اهداف بلند مدت HSE در سياست هاي تجاري / اداري شامل موارد زير است:

-         عدم رويداد حادثه يا آسيب و مصدوم شدن و بيماري هاي شغلي

-         كاهش و تسكين پيامدهاي زيست محيطي.

محدوديت هايي كه در هر سازمان در اجراي عمليات و تحقيق وجود دارد كليد مهمي در اجرای فعاليت هاي مختلف بوده و يكي از موارد بحراني است. استقرار سيستم مديريت HSE به سازمان كمك مي كند تا پيامدهاي بهداشتي و زيست محيطي كاهش يافته و با به كارگيري تكنولوژي هاي پيشرفته، به روز كردن و بالابردن سطوح تجهيزات، كاهش و عدم ايجاد ضايعات، محيط مناسبي براي فعاليت ها و اقدامات ايجاد نمود. در اين راستا هر سازمان فعاليت هاي فراواني را انجام مي دهد تا بتواند كالاهاي با كيفيت مطلوب توليد نمايد كه به طور ايمن توسط مشتري ها قابليت كاربرد داشته باشد.

            ضوابط و مقررات مربوط به HSE در مورد تمام كاركنان بايد به اجرا در آيد. همچنين همه افرادیکه بـه شكلي بـه شـركت مـرتبط مـي شـونـد از جمله نمايندگان، آژانس ها، شركاء، مشتريان، مشاوران، پيمانكاران و توليدكنندگان همه بايد در اين دامنه قرار بگيرند.

     همچنين سازمان تشخيص مي دهد كه اداره عمليات مطلوب نه فقط به وسايل و تجهيزات مناسب مرتبط مي شود، بلكه همچنين قبول مسئوليت، تعهد كاركنان، الزام آنها به مقررات، اعمال ضوابط HSE و اطمينان به اين كه شرايطي كه در آن شركت اداره مي شود سالم و پايدار هستند، مهم      مي باشد.

            بنـا بـرايـن بـه طـور تـدريجي و پايدار مي بـايست زمينه اجراي استانداردهاي بين المللي را فراهم ساخت. حفاظت از كاركنان و جلوگيري از آسيب ديدن و صدمه آنها، سـرمـايـه كارخانه، تـأسيسات، بـرقـراري شرايط ايمن و سلامت محيط كار، انجام انـدازه گيري هـاي مداوم و جلوگيري از دخـالـت و ورود افـراد غيرمسئول در قضايا و اقدام هاي اشتباه آميز احتمالي ضرورت دارد.

            بـه كـارگيـري اقدامات مناسب كه منجر بـه بهبود شـرايط ايمني و محيط كـار مـي گردد و از بروز واقعه و حادثه در محل كار جلوگيري مي نمايد در بخش بهداشت حرفه اي و بيماريهاي شغلي مهم تلقي مي گردند. به كارگيري انواع بيمه هاي شغلي و اطمينان به حصول بهسازي محيط كار و همچنين تأمين شرايط درمان و بيماري كاركنان و ارائه خدمات پيشگيرانه بر طبق دستورالعمل هاي موجود الزامي است.

            همچنين تأمين وسايل حفاظتي فردي از جمله لباس كار، كفش هاي ايمني و ساير تجهيزات ايمني و بر طبق استانداردهاي موجود و شرايط محيط كار، همراه با دسترس بودن و به كارگيري صحيح آنها توسط كاركنان يك برنامه عملياتي مؤثر است.

            در زمينه ايمني صنعتي، با توجه به مديريت HSE، كنترل كارآيي عمليات در سـازمـان مـورد نظر می باشد. هميشه بايد به خاطر داشت هر كس و همه واحدها ملزم به اجراي HSE در سازمان هستند. ارزيابي جامع ريسك ها و عوامل خطر، موجب برقراري يك سيستم اندازه گيري خسارت مي گردد. بازنگري ايمني صنعتي در سازمان و دستيابي به گواهي نامه، در رابطه با ايمن بودن محيط كار و شرايط تأسيسات ضرورت دارد. بايد مطمئن شد كه مدارك و مستندات قانوني براي اعمال ايمني در اختيار همه كاركنان قرار دارد. انجام بازديدها، معاينات، آزمون ها و گواهي نامه استقرار تجهيزات و دستگاه ها در رابطه با عمليات آسيب رسان ضرورت دارد. بايد اطمينان يـافت كـه روش ها، شرايط موجود و موارد موردنظر در بازنگري ها در دستگاه ها و تجهيزات فني اعمال شده است.

            در زمينه پيشگيري از بروز حادثه، آسيب ها و شرايط اضطراري، با برقراري مراقبت هاي مقامات مسئول و اطلاعات به روز از نرخ حوادث در محل كار و آسيب ها و خسارات وارده، با توجه به مقررات كاربردي، بايد ديد كه سازمان در كجا قرار دارد.

            بايد مطمئن شد كه علل هر نوع رويداد و حادثه در محل كار مستند شده و نگهداري گردد. علل و شرايطي كه به رويداد منتهي شده، تجزيه و تحليل علت وقوع، اندازه گيري هاي اختصاصي پيشگيرانه براي برگشت از شرايط و پيشگيري در آينده مهم مي باشند و بايد مستند گردند. توسعه فوريت ها و پاسخ به شرايط اضطراري و نامساعد، آموزش كاركنان در پاسخ به موارد آسيب رسان و رخ دادها در تـأسيسات ضـرورت دارند. مـراقبت از منابع، محصور نمـودن و جلوگيري از آسيب آنها، براي برپايي سيستم با مراقبت، يادآوري، ارتباطات و حمايت از عملياتي كه مانع رخ داد مي شوند و فهرست آنها تنظيم شده ضرورت دارد.

            واكنش در شرايط اضطراري، حفاظت از زندگي و سلامت كاركنان وقتي كه چنين وضعيتي پيش مي آيد اولين اقدام الزامي است.

            در زمينه حفاظت محيط زيست، به حداقل رسانيدن پيامدهاي زيان آور تأسيسات روي محيط زيست، دولت و مردم مسئوليت دارنـد. اقـدام هـاي اسـاسـي بـراي كـاهش كاهش و آسيب بـايـد انجام گرفته، ظرفيت هاي اقدام هاي پيشگيرانه در پاسخ به انتشار، نشت و ورود آلاينده ها در محيط زيست لازم است توسعه یابند. انجام ارزيابي پيامدهاي زيست محيطي (EIA) براي همه پروژه ها، سبب تصميم گيري آگاهانه در تمام موارد گرديده و پيامـدهـاي منفي اجـراي عمليات را به حداقل مي رساند.

            در هر صورت بهبود شرايط HSE نشاندهنده يك ظرفيت بالايي براي مقابله با تهديدها و خطرات خواهد بود و بنابراين بايد مسئوليت هايHSE به دقت تعريف گردند، منابع مورد نياز مشخص شوند و با اندازه گيري، بازنگري و تداوم بهبود، HSE در شركت به اجرا در آيد.

            همه اين اقدامات بايد با تشويق، مشاركت كنندگان در امر HSE و بهبود آن صورت گيرد.

HSE در پروژه هاي ساختماني

^{HSE در پروژه هاي ساختماني}

^{اطلاعات موجود در زمينه HSE در پروژه های ساختماني شامل خطوط راهنمايي هستند بر اساس منشورهاي اصلي HSE که در فرآيند طراحي، ساخت و انجام عمليات مي بايست رعايت گردند. مقررات کمک مي نمايند تا اهداف HSE در اجراي پروژه هاي ساختماني تحقق يابند و از رويدادها و حوادث جدي و بزرگ به نحو قابل ملاحظه اي کاسته شود. اين مقررات، وظايفي را براي هرکس تعيين مي نمايد كه از آن جمله مي توان وظايفي که شامل مشتري، طراح، پيمانکار و برنامه ريزان مي گردد را ذكر نمود. يک سوپروايزر برنامه ريز در مراحل اوليه موضوع HSE را پيگيري و هماهنگي نمايد.     همچنين يک عضو ارشد پيمانکاري فعاليت ها را در طول عمليات ساختماني هماهنگ مي نمايد. درجه الزامات HSE بايد متناسب با شرايط طبيعي بوده و البته اندازه و حد HSE براي به حداقل رسانيدن ريسك در بخش ساختمان، نياز به اطلاعات در جزئيات دارد.}

   ^{برنامه HSE بايد الزامات لازم را براي فعاليت هاي ساختماني و ساير مواردي که تحت تاثير آن قرار دارند فراهم آورد. اين برنامه بايد در مورد هاي زير صحبت کند:}

^{-         مديريت HSE در ساختمان و فعاليت هاي مرتبط.}

^{-         سيستم هاي پايش که مشخص گردد برنامه HSE به اجرا در مي آيد.}

^{-         ريسك هاي ايمني و بهداشت در محل کار، که از فعاليت هاي  ساختماني به وجود مي آيند و يا در فعاليت هاي ساختماني رخ مي دهند.}

 

^{فعاليت هاي HSE در مراحل مختلف فعاليت هاي ساختماني}

   ^{گرچه اين كار بسيار مشکل است ولي لازم است همه اطلاعات مورد نياز HSE قبل از شروع فعاليت هاي ساختماني تدارک ديده و تهيه شود. البته در پاره اي از موارد طراحي ها انجام مي شوند و عمليات پيمانکاري هم شروع مي گردد، بدون آن که مباني HSE مورد توجه قرار گرفته باشند. در هر صورت ترسيم شرايط پروژه در مراحل مختلف همراه با اطلاعات کافي از طراحي ها براي برنامه HSE، موارد قابل اهميت و ارزشمندي هستند. بنابراين چهارچوب عمومي کار که در رابطه با وظايف و بحث مي نمايند، در اين دسته بندي مهم هستند و در پاره اي از موارد دريافت اطلاعات و بحث در مورد مباحث HSE مي توانند ضرورت داشته باشد . هر وقت پروژه به روز مي شود يا توسعه مي يابد، دوباره HSE در آن بايد ملحوظ گردد، از جمله در مورد اطلاعات مربوط به پيمانکاران، موقعيت هاي پيش بيني نشده و برنامه ريزي در شرايط مختلف. بنابراين:}

^{-         بايد پروژه به طور کامل تعريف و توصيف گردد.}

^{-         رئوس مطالب HSE در مورد پروژه اظهار گردند.}

^{-     محدوديت هايي که مي توانند روي کار تاثير گذارند مثل ساختمان هاي مجاور، سرويسهاي خدماتي مثل آب و برق و غيره، وسايل نقليه، شرايط ترافيکي و محدوديت هاي کاري به علت هاي مختلف از جمله تردد مردم بايد مورد ملاحظ قرار گيرند .}

   ^{مديريت ساختمان و مسئوليت هاي مختلف کارکنان در پروژه و در محل سايت يا جاي ديگر همراه با هماهنگي هاي لازم با پيمانکار بايد تعريف شوند. استاندارد هاي اجرايي که در آنها HSE مطرح مي شوند بايد معرفي گردند زيرا در پاره اي از موارد کاربرد استانداردها مطرح مي شود.}

     ^{همه افراد در پيمانکاري، مشمول مراقبت هاي کامل موضوع سلامتي و ايمني قرار دارند. تهيه کنندگان تجهيزات و وسايل مي بايست با فراهم آوري اطلاعات، پيمانکاران را در اجراي اين مهم ياري رسانند. تجهيزات و ماشين آلات بايد به طور صحيح و مناسب انتخاب شده، بکار رفته و به موقع تعمير گردند و اداره کنندگان آنها آموزش لازم را ديده باشند. يک سيستم ارتباطات و مبادله اطلاعات بايد بين تيم پروژه از جمله طراح، برنامه ريز، پيمانکار، کارکنان سايت در زمينه تحقق اهداف HSE برقرار شود. اين ارتباطات بايد به دستيابي اهداف مورد نظر مديريت منتهي گردد. بنابراين بايد نشست هايي بين مديريت و کارگران HSE برقرار شود. اگر اين دقت ها از زمان طراحي انجام گيرد سبب مي شود که وظايف به خوبي به اجرا درآيند و اطلاعات به افراد اختصاصي مورد نظر انتقال يابد. برنامه بايد با توصيف پروژه شروع گرديده و در آن اهداف عمومي HSE براي پروژه توضيح داده شود. ساير موارد ديگر مي تواند شامل فاكتورهاي زير باشد:}

^{-         نگهداري و توزيع مواد.}

^{-         حرکت وسايل نقليه در سايت مخصوصاً در رابطه با افرادی که بصورت پياده در سايت تردد دارند.}

^{-         کنترل و دفع مناسب ضايعات.}

^{-         مراقبت و دسترسي مناسب به محل کار.}

^{-         مراقبت در استفاده از وسايل به صورت موقت به ويژه وسايل برقي.}

^{-         حمايت هاي موقتي از ساختمان – داربست و شمع.}

^{-         تخريب كه بايد با بکارگيري مجوز هاي لازم صورت گيرد.}

^{-         حفاظت در مقابل سقوط مواد.}

^{-         به دور نگهداشتن افراد غير مسئول از سايت}

^{-         آمادگي در شرايط اضطراري که مي تواند در دامنه ريسك اندک، آسيب جزئي، آتش سوزي تا حوادث بزرگ باشد.}

^{-     گزارش جريان اطلاعات به ويژه در مورد حوادث بزرگ و رويداد هاي خطرناک که روي سلامتي موثر بوده اند كه اين كار بايد براساس مقررات و روش هاي HSE صورت بگيرد.}

^{-     تأمين شرايط رفاه براي مردم همراه با برقراري سيستم اطلاعات ايمني، بهداشت، آموزش در مورد بهداشت و ايمني، اطلاعات مربوط به پروژه ، مشارکت و مشاوره با مردم.}

 

    ^{احتمال و شدت ريسك ها بايد از طريق برنامه هاي تسکين کاهش يابند. بعضي از ريسك ها از حوادث يا موقعيت هايي به وجود مي آيند که مديريت کنترل لازم را روي آنها ندارد، ولي مي توان عواقب آنها را کاهش داد. اين ريسك ها بايد مورد ارزيابي قرار گيرند. در هر محيط کاري خطرات متنوع و متعددي مي توانند وجود داشته باشند و مديريت بايد در پي جستجو و مشخص کردن آنها بوده که مي تواند عوارض و مخاطرات گسترده اي را به وجود آورد. درحالي که انتظار آسيب هاي زيادي مي رود، علاوه بر مواردي که مي توانند آسيب هاي قابل پيش بيني ايجاد نمايند، احساس مسئوليت در مورد حوادث قابل پيش بيني الزامي است.}

     ^{بايد توجه داشت که حادثه نه فقط کارکنان، بلکه عموم را متاثر مي نمايد. به عنوان مثال بروز يک انفجار مي تواند يک منطقه را تحت تاثير خود قرار دهد.}

   ^{ريسك بايد مرتبط با شرايط افراد ارزيابي گردد، افرادي که در معرض خطر هستند، در شرايط ثابت يا الگوهاي ويژه اي از زندگي قرار دارند. همچنين افرادي که در شرايط بهداشتي مطلوب بوده، ولي روزي 8 ساعت در معرض مواد آسيب رسان واقع مي شوند يا بچه اي که به طور مداوم در محيط بسته اي که در آن مواد آسيب رسان وجود دارد، ناچار است زندگي نمايد، مثال هايي از شرايط مختلف افراد مي باشد. براي اطمينان از اين که همه ريسك هاي مهم در يک ماده خطرناك مورد توجه قرار گرفته اند، ممکن است ضرورت داشته باشد ساختارهايي مطرح گردد، که افراد مختلف را که در معرض ريسك قرار دارند پوشش دهد، از جمله افرادي که در شرايط سلامتي مطلوب بوده و يا جوان مي باشند.}

    ^{ريسك در يک روش جامع بايد ارزيابي شود. مديريت بايد تصوير کاملي از آن در اختيار داشته باشد، حتي وقتي که ارزيابي ريسك، فقط شامل قسمتي از تأثير خطر  باشد، مثل وقتي که فرد آموزش کافي نديده و يا مبتلا به کوررنگي است.}

   ^{براي تعيين ريسك و شناسايي خطر تمام نقاط بايد مورد بازديد واقع شوند. حتي اگر اجراي اين روش با هزينه بالا انجام شود و البته قابليت کاربرد و سطح هزينه، به نوع محل و خطر مرتبط مي شود. هزينه هاي اندازه گيري شامل استقرار، عمليات، تعمير و نگهداري و هزينه هايي است که به علت هر نوع پيآمد حاصل از کاهش بهره وري، ايجاد مي گردد، از جمله وجود حفاظي که ممکن است ماشين را با کارآيي کمتري روبرو سازد.}

    ^{هزينه هاي توقف موقتي در طول اجرا، قسمتي از سطوح وضعيت مديريت عمليات است. واحد  HSE انتظار دارد که با فراهم آوري فرصت ها  توسط مديريت، امکان توقف هاي موقت از جمله اندازه گيري هايي که در کنترل موقت انجام مي شود، به حداقل برسد به طوري که توقف موقت به ندرت اتفاق بيفتد.}

   ^{بر پايه مقايسه اي که توسط Edwards case با آزمون gross disproportion  انجام شد، در هر ارزيابي که ريسك ALARPکاهش يافته است، اندازه گيري کاهش ريسك مي تواند پذيرفته شود. بدون شك وقتي که به ريسك بزرگتر در رابطه با عواملي که به هزينه منتهي مي شوند ارزش كمتري داده شود دولت بايد براي آن ريسك هزينه بيشتري صرف کرد تا کاهش پيدا کند.}

   ^{گرچه ممکن است قانوني وجود نداشته باشد که به طور قابل ملاحظه اي به اين سئوال پاسخ دهد، ولي اعتقاد بر اين است که ريسك بزرگتر، تناسب بالاتر است، قبل از آن که فاحش بودن مورد ملاحظه قرار گيرد. اما عدم تناسب هميشه به صورت فاحش در نظر گرفته مي شود.}

   ^{واحد HSE براي يک الگوريتم که مي توان آن را براي تعيين عامل تناسب در سطحي از ريسك موجود به کار گرفته شود شکل نمي گيرد. زمينه هاي انحراف در تمام موقعيت هاي روشن وجود دارد. امکان دارد در موقعيت هاي ويژه از طريق آزمون مشخص نمود چه عواملي در مقايسه انواع آسيب ها يا در صنايع خاص وجود دارند.}

     ^{در مجموع مي توان نتيجه گرفت که اساس و خطوط راهبردي که به HSE در کاهش ريسك تا آن جا که امکان دارد کمک مي نمايند شامل موارد زير هستند:}

^{1-       ريسك و دامنه آن}

^{2-        قرباني[1]}

^{3-       مقايسه[2]}

^{4-       جنبه هاي اجتماعي[3]}

^{5-       انتقال ريسك[4]}

^{6-        تغيير موقعيت ها[5]}

^{7-       فعاليت هاي مطلوب[6]}

^{8-       انتخاب گزينه ها[7]}

^{9-       واحدهاي جديد در مقابل تأسيسات موجود[8]}

---

^{[1] - Sacrifice}

^{[2] - Comparison}

^{[3] - Social concerns}

^{[4] - Transfer of risk}

^{[5] - Changed circumstances}

^{[6] - Good practice}

^{[7] - Choosing between options}

^{[8] -New versus existing plant}

کميته تخصصي HSE در دانشگاه ها

^{کميته تخصصي HSE  در دانشگاه ها}

^{هدف از ايجاد اين كميته در دانشگاهها ايجاد شرايط ايمن و محيطي مناسب براي فعاليت هاي موجود در دانشگاهها مي باشد. در اين حالت بايد همه اقدامات پيشگيرانه انجام شود تا امکان وقوع رويداد هاي آسيب رسان، بيماري هاي حرفه اي و ريسك براي سلامتي و امنيت کارکنان حذف گردد. بايد با توجه به مقررات پرداخت خسارات به کارکنان، استانداردها مورد قبول قرار گيرند. همه دانشجويان دانشکده هاي مختلف و کارکنان موظف به رعايت استانداردها گرديده تا ريسك هاي غير ضروري در محيط کاهش يابند. کميته تخصصي HSE در دانشگاه، با تدوين برنامه آموزشي و بازنگري در خط مش ها و روش ها براي دستيابي به اين اهداف بايد عمل نمايند.}

^{اهداف کميته؛ کميته HSE با مشاوره، کمک و توصيه ها روي خط مش ها و روشها، منجر به بهبود شرايط بهداشت، ايمني و محيط زيست کليه افراد اعم از دانشجو، اساتيد، کارکنان و حتي عموم مي گردد. کميته بايد کوشش هايي را انجام دهد که منطبق با مقررات و دستورالعمل هاي مربوط به سلامت کارکنان بوده و قابليت هاي کاربردي داشته باشند. به طور قطع اين اقدامات منجر به بهبود شرايط بهداشت، ايمني و محيط زيست در سازمان هاي مربوطه مي گردد. كميته مزبور داراي نقش هاي مختلفي مي باشد كه از آن جمله مي توان موارد زير را ذكر نمود:}

^{1- برقراري توصيه هايي براي بهبود برنامه بهداشت، ايمني و امنيت کارکنان از جمله نيازهاي آموزشي و کارورزي، برنامه هاي تنوير افکار، اقدامات احتياطي براي خطرات اختصاصي يا ارتباطاتي که به اقدامات اصلاحي منتهي مي شود. با اهتمام به توصيه ها يا پيشنهادات قابل ملاحظه از ناحيه اساتيد، کارکنان و دانشجويان در رابطه با منشور هاي HSE تضمين مي گردد.}

^{2- ارتقاء آگاهي هاي بهداشتي، ايمني و زيست محيطي در مجموعه محيط دانشگاه.}

^{3- بازنگري در نوشتارهاي آموزشي HSE و خط مش هايي که منجر به بهبود توصيه ها مي گردد، به ويژه وقتي که تجهيزات، مراحل و برنامه هاي جديد معرفي مي گردند و خطوط راهبردي و خط مش هاي جديدي درخواست مي گردد. کميته مشورتي ممکن است با حضور اعضا کميته شکل گيرد.}

^{4- بازنگري و ارايه توصيه ها براساس گزارش دفتر پرداخت خسارات، خلاصه ماهانه حوادث و آمارهاي مربوط به بيماري هاي شغلي و ساير گزارش هايي که دريافت شده است.}

^{5- پيگيري توصيه ها توسط کميته.}

 

^{گزارش دهي؛ گزارش کميته HSE دانشگاه، به معاونت اداري و مالي دانشگاه عرضه مي شود. کميته يک بودجه ساليانه اي را تدارک مي بيند که به تاييد معاونت دانشگاه برسد. اين منابع مالي تاييد شده توسط معاونت اداري و مالي براي اهداف HSE به کار گرفته مي شود.}

^{اعضا کميته؛ اعضا کميته، نمايندگان مديريت دانشگاه يا دانشکده ها و يا کارکنان مي باشند. اين اعضا توسط رئيس و معاونت دانشگاه انتخاب مي شوند و البته نمايندگاني هم توسط اعضا هئيت علمي و کارکنان تعيين مي گردند. هماهنگي هاي زيادي بايد انجام شود تا نمايندگان همه گروه ها و دانشکده ها در کميته حضور داشته باشند. هر نماينده براي يک دوره مشخص و نه کمتر از دو سال انتخاب مي شود و ممکن است يک نفر براي چندين بار انتخاب گردد. همچنين يک نماينده از خارج سازماني كه به HSE آگاهي كامل داشته باشد مي تواند بدون حق راي در کميته شرکت داشته باشد. نشست ها معمولاً ماهي يک بار بايد انجام شود و در همان روز صورتجلسه اي نوشته شود که عناوين زير را در برداشته باشد:}

^{-         فهرست حضار}

^{-         امضاي اعضاء در تائيد موارد مورد بحث در جلسه}

^{-         تاييد پيش نويس هاي قبلي تهيه شده}

^{-         اقداماتي که بايد براساس موارد قبلي اتخاذ گردد}

^{-         گزارش کميته و قرائت موارد مرتبط.}

^{-         گزارش ريز کميته ها.}

^{-         گزارش حوادث ماهيانه و هزينه انجام شده براي HSE.}

^{-         گزارش مدير HSE.}

^{-         بازنگري در گزارشات مختلف از جمله مربوط به بازرسي هاي قانوني.}

^{-         ساير موارد.}

^{پيش نويس ها بايد قبلاٌ به وسيله همکاران کميته تاييد شود. يک هفته قبل از جلسه بايد پيش نويس ها کپي گرديده و بين اعضا کميته و هم چنين معاونين و رياست دانشگاه توزيع گردد. کپي پيش نويس ها بايد براي بازنگري در دسترس بوده و براي تمام اعضا و افراديكه که با HSE مرتبط هستند ارسال شود.}

 

^{وظايف اعضاء}

^{1-     حضور در تمام نشست ها ضروري بوده و زماني که افراد قادر به حضور نيستند لازم است به رئيس كميته گزارش نمايند. حضور اقناع نشده بايد بر اساس درخواست رياست، مورد بازنگري قرار گيرد.}

^{2-     مشارکت در همه فعاليت هاي کميته با توجه به حيطه كاري مشخص شده براي اعضاء}

^{3-     بازنگري پژوهشگرانه در مورد تمام حوادث گزارش شده به کميته}

^{4-     توصيه و مشارکت در خط مش هاي توسعه و روش هاي بهبود HSE.}

^{5-     برگزاري سمينارها و دوره هاي HSE که مي تواند براي اعضا کميته هم باشد.}

^{6-      گسترش فرهنگ و خط مش هاي HSE در فعاليت هاي دانشگاهي.}

^{7-     آشنا بودن با مقررات HSE.}

^{وظايف زير کميته؛ زير کميته مي تواند توسط کميته براي کندوکاو، پژوهش و گزارش روي مشکلات خاص شکل گيرد. رئيس زير کميته بايد يکي از اعضای کميته HSE دانشگاه باشد. نگرش HSE بايد فعاليت هاي کميته را در زمينه تطبيق با مقررات کار، بارزسي ها و پژوهش از حوادث و گزارش شرايط موارد آسيب را که رخ مي دهند دربرداشته باشد و توسط رئيس و مديران واحدها پيگري گردد.}

فرهنگ HSE

_{چرا فرهنگ HSE مهم است؟}

_{از زمان حادثه چرنوبيل، در چند گزارش حادثه ديگر نيز به ضعيف بودن "فرهنگ ايمنى" به عنوان عامل فاجعه اشاره شده است.}

_{در روز 6 جولای سال 1988 در دکل نفتی آلفا واقع در 100 مایلی ساحل شرقی اسکاتلند دریای شمال . خروج گازقابل اشتعال باعث آتش سوزی گردید . گاز منفجر شد و در این حادثه 167نفر جان خود را از دست دادند.
بعلاوه بسیاری از افراد به صورت مستقیم و غیر مستقیم به جهت از دست دادن عضوی از خانواده در این حادثه درگیر شدند . محاسبه خسارت مالی رقمی بیش از 4 بیلیون دلار بود.
دلیل فوری این فاجعه خروج گاز از قسمت پمپ فشرده کننده گاز بود ، که دراین قسمت شیر اطمینان برای تعمیرات از مدار خارج شده بود.}

_{مشکلى که پيش روى شرکت هاى مختلف وجود دارد اين است که چگونه بر فعاليت هاى کارکنان شرکت در دورترين جايگاه ها در چارت سازمانى شرکت و جزئى ترين فعاليت هاى شرکت نظارت داشته باشد و چگونه رفتارها را عليرغم وجود بوروکراسى پيچيده اى که براى مطمئن ساختن گروه هاى ذینفع از HSE سازمان بوجود آمده تغيير دهد. بنابراين، ترويج فرهنگ HSE مطلوب در صدر دستور کار بسيارى ازصنايع مخاطره اميز قرار گرفته است.}

_{ارتباط ميان حوادث و اثرات مخرب آن بر مبانى پايه اى سازمان ( بصورت مستقيم يا غير مستقيم ) کاملاً تبيين شده است. هرم کلاسيک عوامل حادثه، رابطه بين خطرات بالقوه ( اعمال يا شرايط خطرناک ) و حوادث جدى را نشان مى دهد.}

_{فرهنگ HSE اثر مستقيمى بر رفتار و اعمال خطرناک، بويژه آندسته خطراتى که در زمره تخلف قرار مى گيرند نه خطا و اشتباه، دارد. همچنين، مى توان بطور منطقى استدلال کرد که فرهنگ ايمنى اغلب در پيشامدهايى که منجر به وجود شرايط خطرناک مى گردند، عامل ايجاد کننده و مسبب قلمداد مى گردند.}

_{بمنظور پيش بردن اهداف مديريت HSE ، امروزه بيشتر شرکت ها فرهنگ HSE را به عنوان عاملى کليدى لحاظ مى نمايند. اغلب، امروزه در شرکت ها سيستم ها بنحوى در جايگاه خود مستقر شده اند که اضافه کردن کنترل هاى مديريتى بيشتر مزيت هاى زيادى بهمراه نخواهند داشت. در اکثر موارد، مشکل از مواردى چون بوروکراسى بيش از حد، پيچيدگى و يا عدم انعطاف بسيار مى باشد. توجه بيش از حد به سيستم هاى رسمى و اطاعت بى چون و چرا مى تواند باعث بى تفاوتى کارکنان شده و در واقع، به ميزان علاقمندى به موضوع HSEآسيب برساند.}

hse

^{سیستم مدیریتی}

 ^{مزایای اجرا}

^{بررسی پروژه از نظر مسایل بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی مراحل}

^{اطمینان به مدیریت در مشخص کردن ریسکها و روشهای کنترل و کاهش آنها}

^{رعایت استانداردهای موجود در ارتباط با پروژه در تمامی مراحل HSE}

^{کاهش هزینه ها و افزایش سودآوری و رقابت در بازارهای جهانی بسترسازی مناسب جهت اخذ و اجرای کلیه استانداردهای مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست}

^{افزایش اطمینان پرسنل از کاهش و کنترل خطرات بالقوه و بالفعل موجود در پروژه و اثرات سوء آنها}

 ^{اعضای تیم اجرایی HSE}

^{دبیر تیم}

^{متخصص HSE}

^{نماینده بهره برداری}

^{از مهندس فرایند، متخصص ایمنی نصب، متخصص کنترل فرایند و سایر افراد نیز می توان کمک گرفت.}

^{عناصر سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست}

 ^{1. رهبری و تعهد}

 ^{2. خط مشی و اهداف استراتژیک}

 ^{3. سازمان، منابع و مستند سازی}

 ^{4. ارزیابی و مدیریت ریسک}

 ^{5. طرحریزی}

 ^{6. استقرار و پایش}

 ^{7. ممیزی و بررسی مجدد}

سيستم‌ مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست

_{سيستم‌ مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست}

_{متعاقب رشد شتابان و بي‌ضابطه كه منجر به توسعه لجام گسيخته به خصوص در كشورهاي در حال توسعه گرديده و ايجاد آسيب‌هاي شديد به محيط زيست، يك نهضت عمومي براي حفظ محيط زيست، ارتقاء سلامتي و تأمين ايمني مردم، كاركنان، مصرف كنندگان و فردي كه به نحوي با فرآيندهاي توليد مرتبط مي‌شود در يك منشور تخصصي/علمي بنام HSE مورد پذيرش تصميم گيرندگان و مسئولان كليدي برنامه‌هاي توسعه در ابعاد جهاني قرار گرفت.}

_{خطوط راهنمايي كه بعداً ارايه مي‌شوند كمك به استفاده، كاربرد و تحقق برنامه HSE خواهند نمود. خوشبختانه اين تفكر در ابعاد جهاني مورد پذيرش مطلق قرار گرفته و از مباني برنامه‌هاي توسعه تلقي مي‌شوند. در هر سه مورد H,S,E قوانين و مقررات، آيين‌نامه‌ها و دستورالعمل‌هايي وجود دارند كه در شمار الزامات پذيرش قرار دارند. به عنوان مثال موضوع ايمني و بهداشت حرفه‌اي[1] به صورت استراتژي در سيستم‌هاي مديريت ايمني[2] پذيرفته شده و به صورت اصول بنيادين در محتوي چنين مديريتي عمل مي‌نمايند. يك دامنه تشخيص گسترده از منافع ايمني در SMS ترسيم شده، به طوري كه سيستم‌هاي كنترل كيفيت و استانداردهاي بين‌المللي[3] براساس اين نگرش عمل كرده و تعريف مي‌شوند. همچنين كاربرد ISOs در سيستم مديريت زيست محيطي[4] كه در نهايت به كنترل پيامدهاي فعاليت‌ها روي محيط زيست منتهي مي‌شود. گرچه سه واژه محيط زيست، بهداشت و ايمني ممكن است سه معناي مختلف را القا نمايند ولي در مفهوم و هدف كاملاً مشابه بوده و مجموعاً در خدمت برنامه‌هاي مديريت دانش[5]قرار مي‌گيرند كه مديريت‌هاي استراتژيك و مديريت بحران در زير پيكره آن ترسيم مي‌شوند. ممكن است عمليات و فعاليت‌هاي بهداشت، ايمني و محيط زيست حتي با اجراي اجبارها، مقررات و بازرسي‌ها همواره در يك نظم دلخواه نباشد ولي اين پيوند سه گانه مي‌تواند موجب تسهيل در عمليات، حل مشكلات، دستيابي بهتر و سريع‌تر به اهداف و در نهايت برقراري تعادل مطلوب در برنامه‌هاي توسعه گردد. بنابراين خطوط راهبردي HSE مي‌بايست و مي‌توانند:}

_{v     يك پوشش كامل از بهداشت،  ايمني و حفظ محيط زيست را در منشورها و عمليات به شكل يك مدرك فراهم آورند.}

_{v     مرتبط با برنامه‌هاي توسعه صنعتي در ابعاد جهاني بوده و از اين زاويه و نگرش عمل مي‌نمايند.}

_{v     در حد بالايي قابليت پذيرش، سازگاري و تطبيق عملياتي با شركت‌هاي مختلف را داشته باشند.}

_{v     از ناحيه پيمانكاران و كاركنان آن‌ها قابل قبول بوده و به رسميت شناخته شوند.}

_{v     موجب تسهيل در اداره عمليات گرديده و چارچوب‌هاي مناسبي را براي توسعه ارايه نمايند.}

_{v     امكان ارزيابي مناسب را براساس استانداردهاي بين‌المللي تسهيل نمايند.}

_{اصولاً خطوط راهنما در HSE، عناصر ضروري را براي توسعه ارايه مي‌كنند. آن‌ها عمليات اجرايي ويژه‌اي را به دستگاه تحميل نمي‌كنند، ليكن سياست‌هايي را منطبق بر اهداف شركت به آن توصيه مي‌كنند كه در بردارنده اطلاعاتي است كه سبب مي‌شوند كمترين آسيب، ضايعات و ريسك در فرآيند عمليات رخ داده و شركت در شرايط دلخواه اداره شود. در اين خطوط راهنما همواره به اين جمله استناد مي‌شود كه "شركت بايد عمليات خود را هميشه اصلاح كند، بهبود بخشد و به روز سازد" و البته اين‌ها به صورت يك نسخه عمومي براي همه ييچيده نشده، بلكه برحسب ضرورت‌هاي مورد نظر HSE، در هر واحد، اختصاصي مي‌شوند. اصولاً وقتي به شركتي گواهينامه HSE اعطا مي‌گردد به اين مفهوم است كه اداره عمليات و موقعيت توليد، براساس مدارك رسمي و روش‌هاي كنترل كننده، متضمن روند مديريت اجرايي مطلوب است. به طور طبيعي و بديهي موارد بررسي و روش‌هاي كنترل، روي موقعيت بهداشت، ايمني و حفظ محيط زيست در فرآيند واحد صنعتي معطوف مي‌شود و به طور جداگانه و در يك پيوند سيستماتيك مورد بررسي واقع مي‌شوند. در بسياري از موارد، شمار زيادي از فعاليت‌هايي كه در يك واحد صنعتي انجام مي‌شوند مي‌بايست از مبحث و ناحيه HSE مورد تاييد قرار گيرند و لازمست در سطح قابل قبولي باشند. اما در هر صورت موضوع HSE به بررسي همه موارد مرتبط مي‌پردازد و شركت نيز بايد در اين نگرش، فرآيندهاي خود را منظم و عملياتي نمايند. عناصر اصلي و كليدي سيستم مديريت[6] بر پايه اين خطوط راهنما به در جدول1-2 آورده شده است. از آنجايي‌كه HSEMS جزئي از كل سيستم مديريت است، اين خطوط گرچه در سيستم مطرح مي‌شوند اما اصولاً HSEMS يك پوشش كلي داشته و ابعاد بيروني سازمان را هم در بر گرفته و شامل مي‌شود. اين موضوع تلويحاً به اين معني است كه HSEMS به طور مشخص جزيي از مجموعه سيستم شركت در اداره عمليات آن مي‌باشد.}

---

_{[1] - Occupational Health and Safety}

_{[2] - Safety Management System (SMS)}

_{[3] - International Standard and Duality Control Systems}

_{[4] - Environmental Management System (EMS)}

_{[5] - Knowledge Management}

_{[6] - Health Safety and Environmental Management System (HSEMS)}

تاريخچه پيدايش H.S.E در ايران و جهان

_{تاريخچه پيدايش H.S.E در ايران و جهان}

_{تصويب اولين قانون HSE در كشور مصادف بود با اولين قانون نفت در ايران . ماده 26 قانون نفت مصوب سال 1353 اشاره به موضوع محيط زيست دارد و شركت ملي نفت ايران را مكلف مي كند در جريان عمليات مربوط به هر قرار داد ، دقت و مراقبت كامل را جهت حفظ منابع ثروت طبيعي و همچنين جلوگيري از آلودگي محيط (هوا آب زمين)به عمل آورد .}

_{در سال 1366 تعاريف عمليات نفتي به صورت جامع و با ذكر اقدامات مربوط به حفاظت محيط زيست و بهداشت صنعتي كه اكنون به عنوان ( HSE ) شناخته مي شود توسعه يافت. مديريت HSE در نمودار سازماني وزارت نفت ، زير نظر بالاترين مقام در هر سازمان و يا شركت مستقلأ انجام وظيفه مي كند و هدف آن دستيابي به محيط هاي كاري است كه در آن روند حوادث و آسيب هاي بهداشتي و زيست محيطي به صفر ميل مي كند.}

 _{توسعه HSE در امريكا :}

_{توسعه HSE در امريكا در 3 دوره سازمان يافته است :}

 _{1.دوره1887 الي 1921 (دوره دپارتمان بهداشت)}

 _{2.دوره 1921 الي1941 (دوره sundwall )} 

_{3.دوره1941 تاكنون (دوره مدرن)}

 _{اداره ايمني در امريكا در سال 1969 ميلادي تحت عنوان دپارتمان پرسنلي بوجود آمد و امروزه به دپارتمان منابع انساني تغيير نام پيدا كرده است . در اواسط دهه 1970 ميلادي تقاضا براي ارائه خدمات ايمني به شكل چشم گيري افزايش يافت و جايگاه سازماني آن در معاونت قائم مقام اداري قرار گرفت . دپارتمان مديريت ريسك و ايمني(SRM) تشكيل شد كه اطلاعات اوليه خود را از بازرسي محيط كار و كميته هاي مديريت ريسك و ايمني دريافت كرده و مهمترين وظيفه آنها پيشگيري و كنترل تلفات و ضايعات بوده و مأموريت دپارتمان مذكور مطابق قوانين (OSHA) انجام مي شد. دپارتمان بهداشت "صنعتي- محيط" در سال 1970 ميلادي از ادغام دپارتمانهاي بهداشت صنعتي و بهداشت محيط زيست ايجاد شد.در سال 1979 موضوع سم شناسي نيز به اين دپارتمان اضافه شد . از آن به بعد در اثر ادغام رشته هاي ديگر دانشگاه با اين رشته ، تعداد دپارتمانهاي بهداشت محيط از عدد 9 به عدد 5 كاهش يافت و از سال 1995 دپارتمان علوم بهداشت محيط با گنجانيدن رشته تغذيه به دپارتمان HSE در امريكا به يك نظام يكارچه تبديل شد.}

سیستم نوین بهداشت ، ایمنی و محیط زیست

^{امروزه فلسفه HSE با نگرشی نوین به عوامل بهداشتی، ایمنی و زیست محیطی در صنعت نفت، از اهمیت ویژه ای در توسعه همه جانبه كشور و پیشرفت و رشد جامعه انسانی برخوردار است. سیاستهای اتخاذ شده در این نگرش براساس اهدافی از جمله كاهش آثار نامطلوب صنعت بر محیط، افزایش آثار مثبت صنعت بر جامعه، افزایش تامین ایمنی كاركنان، تجهیزات و تاسیسات در مراكز صنعتی، كاهش حوادث و آسیب های محیط های صنعتی، به پایین ترین میزان ممكن از طریق حذف شرایط ناامن و حفاظت هرچه بیشتر از محیط زیست تعیین و تبیین شده اند.}

^{در طول سالیان متمادی، مباحث ایمنی، بهداشت و محیط زیست در صنعت نفت مطرح بوده است. امروزه با نگاهی ریزبین و پر دقت همراه با نظارت مدیریتی واحد به صورت سیستماتیك و همه جانبه به این مباحث پرداخته شده است.}

^{شكل۱ و۲ مفهوم HSE و تعامل آنها با یكدیگر را نشان می دهد. همچنین چرخه نظام مدیریت HSEدرصنعت نفت در این نمودارها تبیین شده است.}

^{نظام مدیریت فراگیر HSE با ایجاد بستر فرهنگی به تبیین تاثیر متقابل عوامل بهداشت، ایمنی و محیط زیست پرداخته و از این روش نواقص، مخاطرات بالقوه، حوادث و مشكلات را مورد ارزیابی قرار داده و روشهای مبتنی بر پیشگیری را ارایه می دهد.}

^{هر چند دستیابی به نظامی خلاق در ساختار مدیریت فراگیر بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE.MS) و رویكرد یكپارچه سازی فرایندها و گردش كار فعالیتهای سه گانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی سطوح صنعت نفت نیازمند تلاشهای زیادی است اما متخصصین و مدیران صنعت در سالهای اخیر گامهای موثری درجهت شكل گیری ساختار HSE.MS و ارتقای اهداف این نظام مدیریتی برداشته اند.}

^{بطوریكه امروزه صنعت نفت در این فاصله زمانی كوتاه شاهد كسب موفقیت هایی در این سه مقوله بوده است. از میان این موفقیت ها می توان به موارد زیر اشاره كرد:}

^{- انتخاب فرایندها و تولید محصولات سازگار با محیط زیست در طرحهای جدید و اجرای طرح ارزیابی آثار زیست محیطی قبل از احداث و استقرار سیستم مدیریت زیست محیطی در تمامی مجتمع ها. همچنین، اصلاح فرایندهای موجود به منظور به حداقل رسانیدن ضایعات تولیدی، حركت به سمت Zero discharge و تصفیه پساب های صنعتی و بهداشتی و توسعه فضای سبز.}

^{- جلوگیری از سوزانده شدن۲۴۱ میلیون فوت مكعب گاز و كاهش انتشار آلاینده ها در حدود۱۸ هزار تن با اجرای طرح آماك یكی از بزرگترین پروژه های جمع آوری گازهای همراه نفت، جلوگیری از سوزانده شدن۳۲۰ هزار بشكه نفت با بهره گیری از دستگاه سیار فراورش نفت (MOT) در مناطق نفت خیز جنوب، كاهش آلاینده های هوا از طریق تولید و توزیع بنزین بدون سرب در سراسر كشور (از ابتدای سال۱۳۸۱) و توزیع گازوییل كم گوگرد (۵۰۰ PPM) در شهرهای بزرگ.}

^{- كاهش آلودگی هوای۱۹ شهر بزرگ با احداث۷۱ جایگاه عرضه گاز طبیعی فشرده (CNG) ، افزایش سهم گاز طبیعی در سبد انرژی كشور از۳۸ درصد (در سال۱۳۷۵) به۵۶ درصد (در سال۱۳۸۳) و افزایش خانوارهای برخوردار از گاز طبیعی از تعداد۹ میلیون و۴۴۵ هزار و۳۸۶ خانوار (در سال۱۳۸۲) به۱۰ میلیون و۲۲۲ هزار خانوار (در سال۱۳۸۳) بخشی از فعالیتهای مجموعه صنعت نفت در زمینه محیط زیست و در راستای توسعه پایدار است.}

تعاریف مرتبط با HSE

1)      تعریف واژه ها :

1-6-            سلامتی «Health»

·        نبودن شواهد آشکار بيماری و درست عمل کردن شخص به صورت عادی يعنی در حدود محدوديت های تغيير استاندارد معيارهای پذيرفته شده سلامت در مورد يک جنس، سن، جامعه و منطقه جغرافيائي.  

·        کار کردن چند اندام بدن به اندازه کافی و در رابطه با يکديگر که نشانه نوعی تعادل يا پايداری بدن است. اين حالت نسبتاً ثابت است اما چون انسان تابع محرک های داخلی است ممکن است تغيير کند[4].

 

2-6-           ایمنی «Safety»

عبارت­ ­است ­از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف ­علمی ایمنی آمده­ است، در واقع شرایطی_­ است که دارای پتانسیل رساندن آسیب به کارکنان، تجهیزات­ و­ ساختمان­ها، از بین­ بردن مواد یا کاهش­کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش ­تعیین­ شده می­باشد[5].

ایمنی به ­طور صد درصد و مطلق وجود ندارد و عملاً هم هیچ­­گاه حاصل نخواهد شد از این­ روست که گفته می­شود ایمنی حفاظت­ نسبی در برابر خطرات است.

3-6-          محیط زیست «Environmental»

محیط زیست به فضایی اطلاق می شود که در آن موجودات زنده و غیر زنده با یکدیگر کنش و واکنش داشته و بر روی هم اثر متقابل دارند و شامل سه بخش محیط زیست طبیعی، محیط زیست اجتماعی و محیط زیست انسان ساخت می باشد.

•        محیط زیست طبیعی : ساخته دست بشر نمی باشد و شامل عوامل جاندار و بی جان می باشد.

•        محیط زیست اجتماعی : محیطی است که در آن زندگی می کنیم.

•        محیط زیست انسان ساخت : محیطی که با توجه به نیاز های انسان بدست انسان ساخته شده است، مثل زمینهای کشاورزی[6].

 

4-6-           آلودگی «Pollution»

آلودگی آب : عبارت است از افزایش مقدار هر معرف اعم از شیمیایی، فیزیکی یا بیولوژیکی که موجب تغییر خواص و نقش اساسی آن در مصارف ویژه‌ اش شود[7].

آلودگی هوا : آلودگي هوا يعني افزايش ميزان گازهاي سمي و ذرات ريز جامد و مايع در هوا در غلظت هايي كه تهديد كننده سلامتي هستند.
مهمترين منابع آلودگي هوا عبارتند از :
1- وسايل نقليه
2- كارخانجات صنعتي
3- دود ناشي از آتش سوزي
4- گرده هاي گياهان
5- طوفانهاي شن و ماسه روان
6- طوفان، گردوغبار و فعاليت آتشفشانها و آتش سوزي جنگل[8].

آلودگی خاک : در صورتی که مواد زاید صنعتی به همراه مواد زاید خانگی، دفع و یا تبدیل به کود شوند سبب افزوده شدن عناصر مختلف نظیر جیوه، کروم، کادمیوم، سرب، سیانید، ارسنیک، مواد رادیواکتیو و غیره به خاک یا کود شده و باعث آلوده شدن خاک می شوند، که می توانند اثرات سوئی بر سلامت انسان و سایر موجودات داشته باشند[9].

5-6-          مدیریت «Management»

مدیریت، فرآیند به کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه ریزی، سازماندهی و بسیج منابع و امکانات هدایت و کنترل است که برای دستیابی به اهداف سازمانی و بر اساس نظام ارزشی مورد قبول صورت می گیرد[5].

 

6-6-           سيستم «System»

عبارت است از مجموعه اي از افراد، تجهيزات، قوانين، روش ها و دستورالعمل ها كه به منظور اجراي يك فعاليت معين در يك محيط خاص كنار يكديگر قرار مي گيرند[5].

 

7-6-          ادارۀ ايمني و بهداشت انگلستان «HSE»

اين اداره در انگلستان به مسائل بهداشت و ايمني مي پردازد و قوانين و مقررات مربوطه را تدوين و اعمال مي نمايد. و استاندارد «COSHH» را توين و منتشر مي نمايد[10].

 

8-6-          خطر«Hazard»

به شرايطي اطلاق مي شود كه داراي رساندن آسيب و صدمه به كاركنان، خسارات به وسايل، تجهيزات، ساختمان ها و از بين بردن مواد يا كاهش قدرت كارائي در اجراي يك عمل از قبل تعيين شده باشد.

حادثه «Accident»

·         رويدادي است برنامه ريزي نشده و ناخوشايند كه مي تواند فعاليت هاي برنامه ريزي شده را متوقف سازد و منجر به مرگ، مصدوميت و خسارات مالي گردد.

·         حادثه عبارت است از هر گونه رويداد برنامه ريزي نشده و ناخواسته كه ميتواند سبب آسيب و يا بيماري گردد

·         سازمان IAPA حادثه را رويدادي ناخوشايند ميداند كه سبب ايجاد آسيب هاي فيزيكي به انسان و يا ايجادخسارت به تجهيزات مي شود.

شبه حادثه «Near Miss»

رويدادهايي هستند كه هر چند مي توانند باعث صدمه و يا جراحت شوند ولي به موارد فوق منجر نشده و به اصطلاح بخير مي گذرند.

ريسك «Risk»

عبارت است از امكان وقوع حادثه بر حسب احتمال وقوع و شدت آن.

آسيب «Injury»

هر گونه لطمه و يا ضررهاي فيزيكي ناشي از حادثه را به بدن آسيب مي گويند[5].

 

9-6-           بيماري «Iliness»

بيماري عبارت است از صدمه جسماني ناشي از تماس با مواد خطرناك و يا محيط خطرناك، كه برخلاف آسيب فوري حاصل نمي شود[10].

 

كمك هاي اوليه «First Aids»

مراقبتها  و يا معالجه هاي ارائه شدۀ فوري به شخص مصدوم قبل از رسيدن پزشك و كمك هاي پزشكي را كمك هاي اوليه مي نامند[11].

 

وسايل حفاظت فردي «PPE»

وسايل حفاظت فردي عبارتند از وسايل و يا البسه اي كه اشخاص مي توانند با پوشيدن و يا همراه داشتن آنها در برابر خطرات محفوظ بمانند، كه آخرين راه كنترل خطرات مي باشد، مانند دستکش های حفاظتی تا کنترل، کلاه، کفش و غیره. [12].

سازمان و نهادهای مرتبط با بهداشت (سازمان های بین المللی فعال در زمینه بهداشت و ایمنی شغلی)

سازمان بین المللی کار «ILO»

این سازمان در سال 1919 به موجب ماده ی 13 قرارداد صلح ورسای برای پشتیبانی از حقوق کارگران و ایجاد شرایط مساعد کار و امکانات کافی برای اشتغال و سطح زندگی مناسب برای کارگران سراسر جهان تاسیس گردید و ایران نیز از همان سال او تاسیس عضو آن سازمان گردید[11].

 

انستيتو بين المللي كار

اين مركز، در سال 1960، به عنوان مركز بين المللي آموزش و تحقيق در ژنو تأسيس گرديد[1].

 

مركز بين المللي آموزش و تربيت كاركنان فني

اين مركز در سال 1963، در ايتاليا تأسيس گرديد و به عنوان مركزي مستقل در سازمان بين المللي كار فعاليت دارد.

هدف اين مركز، آموزش و تربيت كارگران، مربيان، تكنيسين ها، مديران صنايع و كارشناسان آموزشي است[1].  

 

کنفرانس دولتی متخصصین بهداشت صنعتی امریکا «ACGIH»

که همه ساله نشریه ای را منتشر می کند که حدود آستانه مجاز «TLV» برای تعداد زیادی از سموم و مواد شیمیایی در آن تعیین شده است[13].

 

سازمان بهداشت و ايمني شغلي «OSHA»

اين سازمان در سال 1970 در كشور امريكا تشكيل گرديد، اين سازمان تأكيد زيادي بر روي معيار هاي بهداشتي و ايمني در محيط كار دارد و داراي بيمارستان هاي دولتي و خصوصي زيادي است.

بازرسين اين سازمان مي توانند با اعلام قبلي و يا بدون اعلام قبلي و يا بنا بر دعوت كاركنان و كارفرمايان جهت بازرسي در محل حضور يابند، همچنين اين سازمان استاندارد PEL«حدود مجاز مواجهه» را تدوين مي كند[12].

 

مؤسسه ملي بهداشت و ايمني شغلي «NIOSH»

اين مؤسسه، تحقيقات زيادي در مورد خطرات ناشي از عوامل زيان آور در محيط كار انجام مي دهد و اين سازمان استاندارد REL «حد مواجهۀ توصيه شده» را تدوين مي كند[12].

 

سازمان بهداشت جهانی «WHO»

این سازمان یک سازمان غیر ساسی است که به سازمان ملل متحد وابسته است و مرکز آن در ژنو قرار دارد، اساسنامه این سازمان از تاریخ هفتم آوریل 1948 به اجرا گذاشته شد و به همین خاطر این روز به نام «روز بهداشت جهانی» نامگذاری گردیده است. عمده فعالیت این سازمان تعیین و هماهنگی مدیریت در همه فعالیت های بهداشت بین المللی می باشد[1].

 

انجمن ملی حفاظت در برابر آتش سوزی «NFPA»

این انجمن در امریکا قرار دارد و درباره ی حفاظت در برابر آتش و وسایل مورد نیاز، ارایه ی روش می کند و انتشاراتی هم در این زمینه دارد، مانند مجله ای که به صورت ماهانه منتشر می کند[1].

 

دفتر ملی ایمنی «NCS»

این دفتر در سال 1913 تاسیس شد و وظیفه آن اعمال رهبری ملی به موضوع ایمنی و بهداشت است. ماموریت آن آموزش و پذیرش جامعه به سیاست، عملیات و روش های ایمنی، بهداشت و محیط زیست به منظور پیشگیری و کاهش فشارها و آسیب ها بر انسان و ارتقای سطح اقتصاد بر مواردی است که قابلیت جلوگیری و پیشگیری دارند[12].

دنیای امروز دنیای رقابت است. نرخ سریع تحولات تکنولوژیک، تغییر در الگوهای مصرف و نیازهای بازار، بالا رفتن انتظارات جامعه و مسوولیت های اجتماعی سازمانها، عرصه رقابت را روز به روز تنگ تر می نماید. شرط بقا در چنین محیطی برخورداری از مزیت های رقابتی در سازمان است. توجه به نیروی انسانی به عنوان اصلی ترین سرمایه سازمان، بهبود فرآیندهای کاری در راستای تولید و عملیات بهره ور و توجه به موضوعات زیست محیطی برای تحقق توسعه پایدار از مهمترین معیارهای رقابت پذیری سازمان ها به شمار می روند و از این رو پرداختن به موضوعات ایمنی، بهداشت و محیط زیست به یکی از اولویت های کسب و کار در سازمانهای امروزی تبدیل شده است. در این میان بهره گیری از یک نگرش جامع و نظام مند به این موضوعات اهمیت بسیاری دارد و سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست «HSE-MS» پاسخی به این مهم است.

HSE-MS

دنیای امروز دنیای رقابت است. نرخ سریع تحولات تکنولوژیک، تغییر در الگوهای مصرف و نیازهای بازار، بالا رفتن انتظارات جامعه و مسوولیت های اجتماعی سازمانها، عرصه رقابت را روز به روز تنگ تر می نماید. شرط بقا در چنین محیطی برخورداری از مزیت های رقابتی در سازمان است. توجه به نیروی انسانی به عنوان اصلی ترین سرمایه سازمان، بهبود فرآیندهای کاری در راستای تولید و عملیات بهره ور و توجه به موضوعات زیست محیطی برای تحقق توسعه پایدار از مهمترین معیارهای رقابت پذیری سازمان ها به شمار می روند و از این رو پرداختن به موضوعات ایمنی، بهداشت و محیط زیست به یکی از اولویت های کسب و کار در سازمانهای امروزی تبدیل شده است. در این میان بهره گیری از یک نگرش جامع و نظام مند به این موضوعات اهمیت بسیاری دارد و سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست «HSE-MS» پاسخی به این مهم است.

مقاله درباره صدا

بررسی تأثير صدای محیط کار بر شنوایی افراد شاغل در پروژه های مختلف منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر.

 

Email: [e-mail]

 

چکیده:

صدا از شایع ترین عوامل زیان آور محیط کار می باشد. این مطالعه به منظور بررسی تاثیر صدای محیط کار بر کاهش شنوایی تعدادی از افراد شاغل در پروژه های مختلف منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر بر پایه معاینات طب صنعتی صورت پذیرفت. در این میان نتایج زیر از آنالیز شنوایی سنجی این افراد به دست آمد:41.7 درصد از افراد دارای شنوایی طبیعی،33.14 درصد افت ناچیز،16.28 درصد افت ملایم،5.14 درصد افت متوسط،2.57 درصد افت نسبتا شدید و 1.14 درصد افت شدید بوده است.

 

مقدمه

صنعتي شدن در جوامع امروزي و افزایش روز افزون نیاز های بشر باعث شده تا انسان در تماس  روزانه و مستقيم با ماشين آلات قرار گيرد. بالطبع همراه با تمام خدماتي كه اين ماشين آلات به انسان مي دهند داراي ضررها و خطراتي نيز هستند .يكي از اين مخاطرات انتشار صداي آزار دهنده از اين ماشين هاست. صداي بلند اگر دلپذير هم باشد ( موسيقي ) بر شنوايي فرد اثر منفي مي گذارد(پروفسور گوتلب) .

حداكثر سر و صدای مجاز در محیط كار در یك شیفت 8 ساعته ، 85dB می باشد . صوت بیش از حد مجاز سبب ناشنوایی های حسی ، عصبی و یا هر دو می گردد.حدود 1 الی 4 در صد جمعیت کشورهای توسعه یافته در معرض سطوح مخاطره آمیز سر و صدا می باشند و این به معنی فقدان یا عدم کارایی برنامه های حفاظت از شنوایی یا HCP (Hearing Conservation Plograms  ) در این کشورهاست .

تعداد افرادی که در صنعت در معرض سر و صدای مخاطره آمیز قرار دارند، بسیار بیشتر از افرادی است که در معرض سایر عوامل مخاطره آمیز شغلی قرار می گیرند .

كاهش شنوایی ناشی از سر و صدا ، به عوامل گوناگونی بستگی دارد كه شدت صوت ، مدت تماس و حساسیت فردی از مهم ترین آنها به شمار می آیند . حد مشخص و واضحی برای شدت صوت زیان آور وجود ندارد و سر و صدای مجاز در محیط كار یك برآورد آماری است كه به طور معمول برای حفاظت شنوایی 90 درصد شاغلین تعیین می گردد .

 

صدمه به دستگاه شنوایی :

 این صدمات به طور عمده شامل چند اثر می باشد که عبارتند از :

Ø        افت موقت شنوایی ( TTS ) و افت دائم شنوایی ( PTS ) ، این دو تحت عنوان کلی افت شنوایی ناشی از صدا

(NIHL( Noise Induced Hearing Loss بیان می شود .

 

 

مراحل كری شغلی 

Ø       شروع ( اوایل اشتغال فرد خستگی شنوایی ، افت در فركانس 4000 هرتز ، احساس ناراحتی ، گرفتگی گوش ، خستگی عمومی ).

Ø       اختفاء ( ناشنوایی در فركانس 4000 هرتز، امكان كاهش در سایر فركانسها وجود دارد .)

Ø       نیمه اختفاء ( گسترش در فركانس 2000 و 1000 هرتز ، عدم شنیدن صدای آهسته)

Ø       كری واضح ( نقصان در فركانس بم و زیر ، شنیدن دشوار صدای مكالمه ) می باشد .

Ø       كری شغلی ( دو طرفه و متقارن ، پرده صماخ سالم ، عدم برگشت شنوایی حسی- عصبی ، غیر قابل درمان ، شروع افت از فركانس 4000 هرتز را دارد. )

مواد و روشها:

اين مطالعه در میان 350 نفر از پرسنل پیمانکاری شاغل در یکی از پروژه های منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر  صورت گرفت.این افراد درای شغل های مختلف شامل کارگر ساده،خدمات،جوشکار،برشکا،فیتر،عایقکار،فورمن و کار دفتری می باشند.نتایج آزمایش از یکی از مراکز انجام معاینات طب صنعتی جمع آوری و مورد بررسی قرار گرفت.این مطالئه به صورت تصادفی انجام شده واکثر(بیش از 80 درصد) افرادیکه مورد بررسی قرار گرفته اند از گروه سنی(20-35 )سال را تشکیل می دهند.پایش شنوایی این افراد دراطاق ایزوله صداصورت گرفت وآمار زیربه دست آمد.این پایش در فرکانس های 500هرتز،1000هرتز،2000هرتز،4000هرتز و8000هرتز انجام شد.

وضع شنوایی فرد	افت شنوایی	تعداد افراد دارای این ویژگی
10 – 15 دسی بل	طبیعی     NORMAL	146
15 – 26 دسی بل	افت ناچیز   SLIGHT	116
26 – 41 دسی بل	افت ملایم   MILD	57
41 – 55 دسی بل	افت متوسط    MODERATE	18
55 – 70 دسی بل	افت نسبتا شدید MODERATE SEVERE	9
70 – 90 دسی بل	افت شدید   SEVERE	4
90 دسی بل و بیشتر	كر PROFOUND	0

 

نتایج و بحث:

سر وصدا پس از دود و استعمال دخانيات وآلودگي هوا دومين عامل مهم سكته  قلبي درميان اهالي شهرهاي برلين و لندن است (از نظر گرانت پژوهشگر آلماني).صدای بیش از حد مجاز به طور معنی داری در دراز مدت باعث افت شنوایی افراد شاغل در محیط های پر سر و صدا می شود و در صورت عدم پیشگیری و پیشروی،این عارضه منجر به از دست رفتن شنوایی فرد خواهد شد.صدا می تواند بربهره وری فرد نیز تاثیر سوء داشته باشد بطوری که يادگيري دانش آموزان در مدارس نزديك فرودگاه از دانش آموزان ساير مدارس ضعيف تر است(كوهن و واينشتاين).بر اساس این مطالعه تغييرات آستانه شنوايي در بين جوانان نسبت به گروه هاي مسن كمتر است . مطالعات پژوهشي بر روي كارگران صنايع فلزي كه در محيط پر سروصدا هستند نشان داده كه نسبت اختلاف خانوادگي در ميان آنها بيشتر است(سايت صنايع ملي پتروشيمي ايران). همچنین صداي مزاحم باعث كاهش پلك زدن و در نتيجه خستگي  چشم و ضعف بينايي مي شود(اسميت و گلاس).

 

روش های کاهش سر و صدا

در كارگاه‌های صنعتی ، تمهیدات و شیوه‌های مختلفی از قدیم به كار می‌رفته است از جمله تعویض ادوات و وسایل كار ، استفاده از ماشین‌های بدون سر و صدا ، استفاده از روش‌های سنتی از قبیل روغنكاری ماشین‌ها و تعویض قطعات كهنه و فرسوده آن ، استفاده از قطعات لا‌ستیكی و پلا‌ستیكی و غیره . اگر روش‌های مذكور موثرنباشد استفاده از گوشی‌ها و كالا‌ ‌های مخصوص جهت حفاظت كارگران مفید است. همچنین لا‌زم است قبل از شروع كار از كارگران، آزمایش‌های قدرت شنوایی به عمل آید و هر چند مدت یك بار تكرار شود.

 

استفاده از تجهیزات حفاظت شنوایی بهترین وسیله ای است كه باید كاملاً اندازه باشد و كارگر به طور مرتب از آن استفاده كند . به طور كلی این تجهیزات به دو نوع تقسیم می گردند :

الف: پلاک گوش ( Ear Plug ): معمول ترین وسیله حفاظت شنوایی در میان كارگران است که در مجرای گوش قرار می گیرد و صدا را در حدود 25 تا 30 دسی بل کاهش می دهد .

ب: گوشی ( Ear Muff ) : وسیله ای از جنس پلاستیك و لاستیك با دو صفحه بزرگ اسفنجی است كه روی هر دو گوش را كاملاً می پوشاند .

 با بهره گیری از رو ش های زیر میتوان از بروز کری شغلی واز دست دادن پرسنل کار آمد جلوگیری بعمل آورد.

1-  لزوم استفاده از لوازم اسحفاظ فردی مرغوب(انواع گوشی های حفاظت شنوایی).

2-  ملزم کردن شرکت های پیمانکاری به تهیه لوازم استحفاظی.

3-  دادن آموزش های موثر برای تشویق نفرات به استفاده صحیح از این لوازم.

4-  نظارت بر استفاده صحیح از این لوازم.

5-  صدا سنجی و پایش مستمر صدا در محیط کار.

6-  پایش مستمر شنوایی افراد.

7-  کاهش ساعت کاری در محیط های پر سر و صدا.

ناشنوایی شغلی ایجاد شده ، قابل درمان نیست و تنها راه حفاظت در برابر آن پیشگیری است.

 

منابع:

-کلیات بهداشت حرفه ای (علیرضا چوبینه،فرید امیر زاده،شیرازه ارقامی-1384)

- مهندسی صدا و ارتعاش (رستم گلمحمدی-1382)

 

اردیبهشت 1389