سيستم مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست
سيستم مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست
متعاقب رشد شتابان و بيضابطه كه منجر به توسعه لجام گسيخته به خصوص در كشورهاي در حال توسعه گرديده و ايجاد آسيبهاي شديد به محيط زيست، يك نهضت عمومي براي حفظ محيط زيست، ارتقاء سلامتي و تأمين ايمني مردم، كاركنان، مصرف كنندگان و فردي كه به نحوي با فرآيندهاي توليد مرتبط ميشود در يك منشور تخصصي/علمي بنام HSE مورد پذيرش تصميم گيرندگان و مسئولان كليدي برنامههاي توسعه در ابعاد جهاني قرار گرفت.
خطوط راهنمايي كه بعداً ارايه ميشوند كمك به استفاده، كاربرد و تحقق برنامه HSE خواهند نمود. خوشبختانه اين تفكر در ابعاد جهاني مورد پذيرش مطلق قرار گرفته و از مباني برنامههاي توسعه تلقي ميشوند. در هر سه مورد H,S,E قوانين و مقررات، آييننامهها و دستورالعملهايي وجود دارند كه در شمار الزامات پذيرش قرار دارند. به عنوان مثال موضوع ايمني و بهداشت حرفهاي[1] به صورت استراتژي در سيستمهاي مديريت ايمني[2] پذيرفته شده و به صورت اصول بنيادين در محتوي چنين مديريتي عمل مينمايند. يك دامنه تشخيص گسترده از منافع ايمني در SMS ترسيم شده، به طوري كه سيستمهاي كنترل كيفيت و استانداردهاي بينالمللي[3] براساس اين نگرش عمل كرده و تعريف ميشوند. همچنين كاربرد ISOs در سيستم مديريت زيست محيطي[4] كه در نهايت به كنترل پيامدهاي فعاليتها روي محيط زيست منتهي ميشود. گرچه سه واژه محيط زيست، بهداشت و ايمني ممكن است سه معناي مختلف را القا نمايند ولي در مفهوم و هدف كاملاً مشابه بوده و مجموعاً در خدمت برنامههاي مديريت دانش[5]قرار ميگيرند كه مديريتهاي استراتژيك و مديريت بحران در زير پيكره آن ترسيم ميشوند. ممكن است عمليات و فعاليتهاي بهداشت، ايمني و محيط زيست حتي با اجراي اجبارها، مقررات و بازرسيها همواره در يك نظم دلخواه نباشد ولي اين پيوند سه گانه ميتواند موجب تسهيل در عمليات، حل مشكلات، دستيابي بهتر و سريعتر به اهداف و در نهايت برقراري تعادل مطلوب در برنامههاي توسعه گردد. بنابراين خطوط راهبردي HSE ميبايست و ميتوانند:
v يك پوشش كامل از بهداشت، ايمني و حفظ محيط زيست را در منشورها و عمليات به شكل يك مدرك فراهم آورند.
v مرتبط با برنامههاي توسعه صنعتي در ابعاد جهاني بوده و از اين زاويه و نگرش عمل مينمايند.
v در حد بالايي قابليت پذيرش، سازگاري و تطبيق عملياتي با شركتهاي مختلف را داشته باشند.
v از ناحيه پيمانكاران و كاركنان آنها قابل قبول بوده و به رسميت شناخته شوند.
v موجب تسهيل در اداره عمليات گرديده و چارچوبهاي مناسبي را براي توسعه ارايه نمايند.
v امكان ارزيابي مناسب را براساس استانداردهاي بينالمللي تسهيل نمايند.
اصولاً خطوط راهنما در HSE، عناصر ضروري را براي توسعه ارايه ميكنند. آنها عمليات اجرايي ويژهاي را به دستگاه تحميل نميكنند، ليكن سياستهايي را منطبق بر اهداف شركت به آن توصيه ميكنند كه در بردارنده اطلاعاتي است كه سبب ميشوند كمترين آسيب، ضايعات و ريسك در فرآيند عمليات رخ داده و شركت در شرايط دلخواه اداره شود. در اين خطوط راهنما همواره به اين جمله استناد ميشود كه "شركت بايد عمليات خود را هميشه اصلاح كند، بهبود بخشد و به روز سازد" و البته اينها به صورت يك نسخه عمومي براي همه ييچيده نشده، بلكه برحسب ضرورتهاي مورد نظر HSE، در هر واحد، اختصاصي ميشوند. اصولاً وقتي به شركتي گواهينامه HSE اعطا ميگردد به اين مفهوم است كه اداره عمليات و موقعيت توليد، براساس مدارك رسمي و روشهاي كنترل كننده، متضمن روند مديريت اجرايي مطلوب است. به طور طبيعي و بديهي موارد بررسي و روشهاي كنترل، روي موقعيت بهداشت، ايمني و حفظ محيط زيست در فرآيند واحد صنعتي معطوف ميشود و به طور جداگانه و در يك پيوند سيستماتيك مورد بررسي واقع ميشوند. در بسياري از موارد، شمار زيادي از فعاليتهايي كه در يك واحد صنعتي انجام ميشوند ميبايست از مبحث و ناحيه HSE مورد تاييد قرار گيرند و لازمست در سطح قابل قبولي باشند. اما در هر صورت موضوع HSE به بررسي همه موارد مرتبط ميپردازد و شركت نيز بايد در اين نگرش، فرآيندهاي خود را منظم و عملياتي نمايند. عناصر اصلي و كليدي سيستم مديريت[6] بر پايه اين خطوط راهنما به در جدول1-2 آورده شده است. از آنجاييكه HSEMS جزئي از كل سيستم مديريت است، اين خطوط گرچه در سيستم مطرح ميشوند اما اصولاً HSEMS يك پوشش كلي داشته و ابعاد بيروني سازمان را هم در بر گرفته و شامل ميشود. اين موضوع تلويحاً به اين معني است كه HSEMS به طور مشخص جزيي از مجموعه سيستم شركت در اداره عمليات آن ميباشد.
[1] - Occupational Health and Safety
[2] - Safety Management System (SMS)
[3] - International Standard and Duality Control Systems
[4] - Environmental Management System (EMS)
[5] - Knowledge Management
[6] - Health Safety and Environmental Management System (HSEMS)