2 , NOX ,CO و ازن تروپوسفريک، (به استثناي هيدروکربن ها) تعيين مي شوند. آلاينده هاي ثانويه هوا؛ترکيبات شيميايي سمي هستند که در دامنه گسترده اي ايجاد آلودگي مي نمايند و به درجات مختلف سمي بوده، قادر به ايجاد آسيب هستند.
CO
؛ محصول احتراق ناقص بوده، گازي است بي رنگ، بي بو و به شدت سمي، عمده ترين اثر آن هم ترکيب با هموگلوبين خون در شش ها و مانع شدن از انتقال گاز اکسيژن به بافت ها است. قسمت عمده CO انسان ساخت از احتراق ناقص وسايل نقليه در محيط زيست رها مي شود.
NOx
؛ از عوامل عمده آلودگي هوا هستند و اثرات مستقيم و غير مستقيم گسترده اي روي سلامت انسان و محيط زيست دارد. ايجاد ريزش هاي اسيدي ازترکيب NOX و بخار آب اتمسفر يکي از بدترين عوارض را در محيط زيست دارد.
SO2
؛که عمدتاً از نيروگاه هاي برقي و مخصوصاً در مواردي که زغال سنگ مصرف مي کنند در محيط رها مي شود. در فرآيندهاي تغليظ و ذوب فلزات مختلف از جمله مس، روي، سرب و نيکل اين گاز در ابعاد گسترده توليد مي شود. درمعرض قرار گرفتن طولاني به آن مي تواند عوارض مزمن گسترده تنفسي ايجاد نمايد. تشکيل باران اسيدي هم در اين مورد بسيار مهم است. بايد توجه داشت که بعضي از فلزات سنگين از جمله سرب ، جيوه و کادميوم نقش موثري در آلودگي هوا دارند.
عوارض آلودگي هوا، چند مورد مهم از پيامدهاي آلودگي هوا
اسموگ لندن؛ درسال 1952 يک اسموگ ضخيمي به مدت 5 روز در شهر لندن رخ داد. حدود 4000 نفر جان خود را از دست دادند، اکثر قربانيان افراد مسني بودند که ناراحتي مزمن تنفسي و يا بيماريهاي کارديووازکولر داشتند. عامل اصلي تشکيل اسموگ SO2حاصل از استفاده زغال سنگ براي توليد حرارت و برق بوده است.
اسموگ لوس آنجلس؛ اين حادثه در نتيجه واکنش بين ترکيبات آلي، اکسيدهاي ازت و نور خورشيد رخ داد. اين واکنش ها در نتيجه انتشار مقادير عظيمي از گاز هاي آلاينده از اگزوز وسايل نقليه، به وقوع پيوست.
رويداد دره؛ يک اينورژن حرارتي شديد همراه با مه سنگين و غليظ که SO2 با آلاينده هاي صنعتي عمده، اسيد هاي معدني و اکسيد هاي فلزي همراه گرديد. اين حادثه در دسامبر 0193 رخ داد و براي 5 روز تداوم يافت كه موجب مرگ و مير 63 نفر گرديد و صدها نفر هم دچار بيماريهاي مختلف تنفسي گرديدند.
Bhopal هند؛ شايد اين يکي از تراژديک ترين اتفاق آلودگي هوا است که در دنيا رخ داد. 45 تن گاز متيل ايزوسيانات همراه با گاز فسژن از مخزن آن درکارخانه يونيون کاربايد در سال 1984 رها گرديد و هزاران نفر از ساکنان در معرض گاز هاي سمي قرار گرفتند. اين کارخانه انواع حشره کش هاي نوع کاربامايد را از واکنش بين متيل آمين و فسژن توليد مي کرد. اگر غلظت اين گازها در اتمسفر به حد ppm2 و يا بيشتر از آن برسد اکسيژن را از شش ها بيرون رانده و موجب خفگي و در نهايت مرگ شخص مي شود.
برطبق گزارش سازمان هاي مختلف در مورد قربانيان گاز، بيش از 12 هزار نفر جان خود را از دست دادند و هر هفته به طور متوسط هنوز 5 نفر قرباني اين حادثه هستند. اطفال زنده از اين حادثه که در شکم مادر در زمان وقوع حادثه، مانده اند، يک به 3 بوده است. علاوه برآن از بچه هايي که زنده ماندند %16 Deformed و 60% تا قبل از رسيدن به سن بلوغ، مردند. بنظر مي رسد بيشتر از 10 هزار نفر ديگر به شدت آسيب ديده باشند.
راه هاي کنترل آلودگي هوا
1-آموزش
2-کاربرد تکنولوژي هاي نو وپيشرفته
3-استفاده از سوخت هاي تميز و پاک.
4-استفاده از catalyst Converter.
5-به کار گيري دستگاه هاي کنترل کننده و گيرنده عوامل آلودگي هوا از جمله:
فيلترها؛ قادر هستند که ذرات را در مسير جمع آوري نموده و آلودگي ها را کنترل نمايند. جريان هوا در حين عبور از کيسه هاي ويژه، ذرات را برجاي مي گذارد.
سيليكون؛ هواي آلوده از يک سيلندر فلزي با سرعت بالا عبور داده مي شود. ذرات به ديواره سيلندر برخورد نموده و در کف آن مي افتند. اين تکنيک قادر است 50-90 % ذرات بزرگ را برگشت دهد و البته مقادير عظيمي از ذرات ريز و متوسط هم برگشت داده مي شوند.
رسوب دهنده هاي الكتروستاتيك؛ اين دستگاه ها نيز ذرات را جمع آوري مي كند. البته کارآيي آنها بسيار بالا و به 99% هم مي رسد. ذرات وقتي که از داخل دريافت کننده مي گذرند از نظر الكتريكي شارژ مي شوند و ذرات به ديوار دستگاه مي چسبند که داراي شارژ و يا نيروي الکتريکي مخالف است. با چرخش هاي جريان متناوب، ذرات اجازه مي يابند در پائين دستگاه بيفتند.
اسكرابر؛ اين دستگاه ها قادرند ذرات و گازهايي مثل SO2 را برگشت دهند. هواي آلوده از يک بستر مرطوب عبور مي کند که 99% ذرات و85-90 % SO2 گرفته مي شوند.
مبدل هاي كاتاليستي؛ اين ها دستگاهايي هستند که در قسمت هاي مختلف موتور و اگزوز اتومبيل نصب مي شوند و معمولاً از يک بستر با ذرات آلومين، پلاتين يا پالاديوم به عنوان کاتاليزور، پوشيده شده اند. اين دستگاه ممکن است در اگزوز ماشين قرار داشته ، COو HCs را به CO2و آب تغيير مي دهد و NO2را به ازت گازي تبديل مي نمايد. اين کاتاليزوزها به شدت به سرب حساس اند بنابراين اتومبيلي که کاتاليزور به کار مي برد، بايد از بنزين بدون سرب استفاده نمايد.
درخت کاري و گسترش فضاي سبز؛ درختان و گل هاي زينتي، جنگل ها و درختان ميوه مقادير عظيمي از گازها و ذرات را روي برگ هاي خود نگه مي دارند و بسياري از مواد آلاينده را جذب مي کنند.
بعضي از گياهان به عوامل آلاينده مقاوم اند، به عنوان مثال:
-
گيلاس، گلابي و توت فرنگي به فلوئور
-
پرتقال به NOx
-
فلفل، زيتون، بگونيا و بادمجان به کلر
-
هلو به آمونياک
تغييرات در شيوه زندگي؛ تغييرات مناسب و انجام برنامه ريزي، استفاده کارآ از انرژي، متکي شدن کمتر به منابع انرژي فسيلي، محدوديت و مطالعه در استقرار واحد هاي صنعتي، بهبود حمل ونقل، گسترش وسايل نقليه عمومي، بکارگيري تجهيزات الکترونيکي و رايانه اي مي توانند جملگي در کاهش آلودگي هوا موثر باشند.
بحث بعدي، درمورد دفع مواد زايد جامد، پسماند ها و ضايعات خطرناک است. در اينجا ترکيب انواع زباله، منابع توليد، جمع آوري، انتقال و دفع مناسب آنها مطرح مي شود. بازيافت و استفاده مجدد، تبديل زباله به انرژي، استفاده از کوره هاي زباله سوز، کمپوست كردن، انواع فرآيندها و مراحل موثر در آن و به طور ويژه ارزيابي زيست محيطي محل دفن زباله ها بايد مورد توجه واقع شوند. ضايعات خطرناک و مديريت پسماندها بخش مهمي در حفاظت محيط زيست، ايمني و بهداشت است. در اينجا موضوع آسيب هاي تکنولوژيک و عوارض حاصل از قصور، شکست، نشت و انتشار مواد شيميايي خطرناک و راه هاي مقابله با آن در قالب مديريت در شرايط اضطراري و پاسخ به فوريت ها مطرح مي شوند. در ضمن فلزات سنگين بخش مهمي را در آلودگي هاي زيست محيطي به خود اختصاص مي دهند.
آسيب هاي زيست محيطي:
آب، هوا و خاک بوسيله انواع فعاليت هاي انساني و به طور ويژه با مصرف انرژي آلوده مي گردند. انتشار انواع الاينده به ويژه
CO2 , SO2 , NO2 و CO از منابع سوخت هاي فسيلي پيامد هاي شديدي را روي محيط زيست ايجاد مي نمايند از جمله:
-
پيامد هاي منفي روي بهداشت انساني؛ ايجاد بيماريهاي تنفسي و سرطان.
-
آسيب باران هاي اسيدي روي کشاورزي؛ جنگل ها، آبزيان، آب آشاميدني، درياچه ها و بهداشت عمومي.
-
گرم شدن کره زمين؛ با ذوب شدن يخ ها در قطب، افزايش سطح آب اقيانوس ها و مشکلات زيست محيطي مربوطه.
اکولوژي شاخه اي از بيولوژي است که در رابطه با موجودات زنده و محيط زيست آنها و کنش و واکنشي که بين آنها وجود دارد بحث مي نمايد. اصولاً طبيعت داراي قدرت خود پالايي است. پديده هايي مثل فتوسنتز، چرخه آب، فصول و باد موجب تميز شدن محيط زيست و تعادل هاي اکولوژيک مي گردند. فعاليت هاي انساني به عنوان مثال براي دستيابي به انرژي و مصرف آن مي توانند موجب تخريب و نابودي محيط زيست شوند. بعنوان مثال از نيروگاه هاي حرارتي آلاينده هاي ريز در محيط زيست رها مي شوند:
-
ذرات، به خصوص از سوختن زغال سنگ
-
- گازهاي سمي نظيرCO2 , SO2 , NOx, ، CO , O3 , HCs
-
حرارت
-
ضايعات حاصل از فرآيند ها.
-
آلودگي ها و پرتوهاي راديو اکتيو.
