کوتاه درباره آب
آب مایه حیات و فراوان ترین مادهٔ مرکب بر روی سطح کره زمینو بستر اولیه حیات به شکلی که امروزه میشناسیم. بیش از ۷۵٪ جرم یک انساناز آب تشکیل شدهاست و نیز بیش از ۷۰٪ سطح کره زمین را آب پوشانده است (نزدیک به ۳۶۰ میلیون از ۵۱۰ میلیون کیلومتر مربع) (3).
آب ماده ای است که حیات بدون آن میسر نیست. بشر در دوره نو سنگی سعی در مهار آب داشته است و بر روی الواحی که از ۴ هزار سال قبل از میلاد از سومری ها باقی مانده است سنگ نوشته هائی با این مضمون موجود است (4).
آب نوعی ماده مرکب است که از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن ساخته شده است. آب را جزو دسته مخلوطها طبقهبندی نمیکنند، چون خواص آب نه به خواص هیدروژن شبیه است و نه به خواص اکسیژن. از ترکیب دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن، یک مولکول آب بوجود میآید. یک قطره آب دارای تعداد بی ماری مولکول آب میباشد (4).
امروزه آب، به طور مستقیم و غیر مستقیم در تمام صنایع بیشتر از هر ماده اولیه صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد . همچنین می بایست توجه داشت که قسمت اعظم مشکلات صنایع تا حدودی به املاح محلول در آب مصرفی بستگی دارد. از این رو با آماده کردن و تصفیه نمودن آب مورد نیاز صنایع مختلف میتوان بهروری را افزایش و از صرف مخارج اضافه جلوگیری نمود.تکنولوژی روز دنیا به منظور استحصال آب شرب و صنعتی از منابع آب نامناسب و حتی غیر قابل استفاده ، از روشهای فرافیلتراسیون استفاده نموده است. میکروفیلتراسیون، الترافیلتراسیون، نانوفیلتراسیون و غشاهای نیمه تراوای اسمز معکوس از جمله این فیلترها می باشند.
وجود یک منبع آب آشامیدنی پاک و قابل اطمینان در هر واحد صنعتی بایسته است. در صورت امکان واحدهای صنعتی می بایست برای آشامیدن از شبکه آبرسانی شهری استفاده کنند، در غیر اینصورت بایستی خود مستقیما با توجه به وضعیت کار، شمار افراد شاغل و وضع اقتصادی، منبع آبی که از نظر کیفیت و کمیت پذیرفتنی باشد فراهم کنند (5).
آب آشامیدنی آبی با کیفیت مناسب است که بتوان بدون اثر منفی کوتاهمدت یا بلندمدت، می توان آن را آشامید. در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و برخی کشورهای در حال توسعه، آب آشامیدنی از راه سامانه لوله کشی به خانهها رسانده میشود. کمتر از ۵٪ این آب به مصرف آشامیدن میرسد.
روند افزایش جمعیت و گسترش منابع و نیاز به آب برای تامین غذای بشری سبب شده است که آب به عنوان یک عامل حیاتی و بوجود آورنده بحران تلقی شود. کافی است برای پی بردن به ارزش آب و نقش آن در ایجاد تنش های سیاسی به جدالهای سران کشورها بر سر تقسیم آبها و مرزهای آبی توجه شود.
آب بیش از سهچهارم سطح کره زمین را پوشاندهاست. ۹۷٫۲ درصد از آبهای موجود در این سیاره در اقیانوس ها و دریا ها انباشته شدهاند، لیکن تنها حدود ۸/۲ درصد از آبهای موجود قابل شرب میباشد. مقدار قابل توجهی از کل آبهای سطح کره زمین بهصورت مناطق قطبی، یخچالهای طبیعی، رطوبت هوا و خاک میباشد که عملاً غیرقابل دسترسی است و تنها ۰٫۶۲ درصد از آن در رودخانهها جاری بوده و یا بهصورت دریاچههای آب شیرین و منابع زیرزمینی قرار گرفتهاند و انسانها آب آشامیدنی خود را از این منابع تأمین مینمایند (6).
تامین آب سالم یکی از بزرگترین چالش های اصلی در زمان وقوع حوادث غیر مترقبه است. آب سالم کلید اصلی حفظ سلامت انسان بویژه در شرایط اضطراری است و آب براحتی ممکن است در محل منبع اصلی و یا بعد از تصفیه و حین ذخیره سازی در محل مصرف و یا بین آن ها به روش های مختلف آلوده شود. آب در حالی که براحتی آلوده می شود، تصفیه و سالم سازی آن برای شرب مشکل است. تامین آب کافی و تصفیه آب در شرایط اضطراری و کنترل و نظارت بر کیفیت آب، به عنوان یکی از مهمترین شاخص های سنجش خدمات رسانی به موقع به آسیب دیدگان مورد ارزیابی قرار می گیرد و از اهمیت خاصی برخوردار است. سازمان ملل توصیه می نماید که به ازای هر نفر 50-20 لیتر آب سالم شیرین در روز برای تامین نیازهای اساسی انسان مثل نوشیدن، پخت غذا و نظافت لازم است که 4-2 لیتر در روز آن برای شرب کافی است و باید از منابع آب با بهترین کیفیت تامین شود. منابعی که در هر زمان از جهت کمیت تامین کننده نیازهای ضروری، از جهت کیفیت مطلوب و مطابق استانداردهای آب شرب و از جهت هزینه های تصفیه و انتقال حداقل باشد و كمتر در معرض آلودگي بوده و علاوه بر آن ها از حفاظت و امنیت لازم نیز برخوردار باشد. با همین رویکردها در این مقاله روش های ساده تامین آب شرب در شرایط مختلف آب و هوائی و در زمان حوادث غیر مترقبه و ماموریت های نظامی معرفی خواهد شد (7).
آب در اشکال متفاوتی بر روی زمین یافت میشود. تنها ماده ای است که در طبیعت به هر سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارد. ابرها در آسمان، موج دریا، کوه یخی، توده های یخی در دل کوه ها و منابع آب های زیر زمینی تنها چند شکل از آب میباشند. طی اعمال تبخیر، میعان، انجماد و ذوب، آب مرتباً از حالتی به حالت دیگر تبدیل میشود. این پدیده تبدیل آب را چرخه بزرگ آب مینامند.
آب در گویش های محلی به نامهای مختلف یاد می شود. مثلا در گویش دزفولی با تلفظ O انگلیسی یا “او” از آب یاد می شود (3).
با توجه به قرار گرفتن ایران و به خصوص شهر سمنان در نواحی خشک و بیابان ، مقدار بارندگی و حجم آبهای ایران کافی نیست. و ریزش های جوی نیز بطور یکنواخت صورت نمی گیرد.
آب یکی از نخستین نیازهای زندگی انسان است یکی از مهمترین مواد طبیعت است که برای زندگی انسان و تمدن او حیاتی است . آب را از قدیمی ترین زمانها منشأ و مبدأ همه چیز می دانستند و آنرا مقدس می شمردند و برای نظافت و پاکیزگی و بهداشت آب و جلوگیری از بیماریهای ناشی از آن دستورات و مقررات خاص وضع کرده بودند (6).
امروزه تأمین آب آشامیدنی بهداشتی سالم و رضایت بخش به عنوان یکی از عوامل اصلی در حفظ سلامت و پیشرفت اقتصاد اجتماعات مطرح بوده و اهمیت این مایع حیاتی در زندگی بشر به اندازه ای است که بیان و توجیه کامل آن گاهی به دشواری میسر می گردد . هرگاه سخن از آب آلوده به میان میاید انسان به یاد بیماری می افتد . آلودگی آب چه بصورت میکروبی یا شیمیایی و چه بصورتهای دیگر سبب ایجاد بیماریها و اختلالات متعددی در انسان میگردد . آب در انتقال و انتشار بسیاری از بیماریهای مهم میکروبی نقش عمده دارد (3).