برگ اطلاعات ايمني مواد شيميايي ‹‹MSDS››
 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
- برگ اطلاعات ايمني مواد شيميايي ‹‹MSDS››
ادارة ايمني و سلامت شغلي‹‹OSHA›› لازم دانسته است كه تمام سازندگان، بازرگانان عمده فروش، و توزيع كنندگان مواد شيميايي برگ اطلاعات ايمني مواد شيميايي ‹‹MSDS›› براي موادي كه توليد مي كنند يا مي فروشند تهيه كنند. OSHAهمچنين لازم دانسته كه كارفرمايان يك كپي از MSDS مواد شيميايي خطرناك تهيه و در مكاني كه با اين مواد سروكار دارند نگهداري كنند. اين اطلاعات‹‹MSDS›› بايد در تمام اوقات كاري در دسترس افراد باشد.
عموماً برگه هاي اطلاعات MSDSبا ماده شيميايي سفارش شده توسط شركت سازنده داده مي شود يا مي توان آن را بعداً دريافت كرد. دسترسي به MSDS يك ماده شيميايي از طريق لينكهاي موجود در وب سايت واحد ايمني و سلامت امكان پذير است . قبل از كاركردن با هر ماده شيميايي ابتدا با استفاده از MSDS آن با خطرات و نكات ايمني مربوطه بايد آشنا شد.
برگه هاي اطلاعات ايمني مواد شيميايي حاوي اطلاعاتي است كه عبارتند از : نام ماده شيميايي- خصوصيات فيزيكي و شيميايي- سميت آن- شيوه صحيح جابجايي و نگهداري آن- روشهاي صحيح اقدامات اورژانسي اوليه و ... به طور كلي يك MSDS حاوي اطلاعات گوناگوني مي باشد كه تعدادي از آنها عبارتند از :
1- هويت ماده شيميايي 2- تركيب يا اطلاعات مربوط به اجزاء سازندة آن 3- آشنايي با خطرات احتمالي 4- اقدامات اوليه اورژانسي 5- اقدامات اوليه در مواجهه با حريق 6- اقدامات اوليه در صورت ريختن اتفاقي ماده شميايي 7- شيوه صحيح حمل و نقل و نگهداري 8- روشهاي مهاركردن سرايت آن/ محافظت افراد در برابر ماده شيميايي 9- خواص فيزيكي و شيميايي 10- پايداري و واكنش پذيري 11- اطلاعات سميت ماده شيميايي 12- اطلاعات اكولوژيكي 13- اصول صحيح معدوم كردن پسماندهاي آن 14- اطلاعات لازم در مورد جابجا كردن آن 15- ساير اطلاعات پاسخ هر سؤالي در مورد MSDS را در آدرس زير مي توان يافت. جستجوي MSDS در آدرس زير امكان پذير است. برچسب نام ماده شيميايي : برچسب هاي نصب شده بر روي ظروف مواد شيميايي، منبع اصلي و مهم اطلاعات آن ماده است. سازندگان مواد شيميايي بايد براساس استانداردهاي مرتبط با خطر مواد شيمياييOSHA (1200،1910،CFR29) بر روي هر ظرف، برچسبي داراي مشخصات: نام و آدرس سازنده – نام ماده شيميايي و خطرات احتمالي در صورت استفاده از آن را قيد نمايند. بيشتر سازندگان مواد شيميايي اطلاعات اضافي ديگري مانند خواص فيزيكي- اقدامات اوليه اورژانسي و .. را نيز روي برچسب قيد مي كنند. براساس استاندارد مربوط به آزمايشگاه كه توسط OSHA تعريف شده است (1450،1910،CFR29) بايد مسئولين آزمايشگاه مطمئن باشند كه ظروف حاوي مواد شيميايي خطرناك موجود در آزمايشگاه، بدون برچسب يا داراي برچسب مخدوش شده نباشند. همچنين ظروف حاوي حلال يا مواد شيميايي ديگري كه برچسب آن به مرور زمان خراب شده بايد مجدداً برچسب جديد نصب گردد. مقادير كم مواد شيميايي كه به طور موقت در ظروف آزمايشگاه نگهداري مي شوند بايد داراي برچسب نام ماده شيميايي و خطر مربوط به آن باشند. علامت لوزي: روشي براي طبقه بندي خطرات يك ماده شميايي( توسط NFPA )
علامت لوزي كه توسط NFPA طراحي شده است روشي بين المللي براي شناسايي خطرات مربوط به يك ماده شيميايي خاص است. تا كاركنان با استفاده از اطلاعات آن دچار صدمه و آسيب نشوند. اين علامت خيلي مواقع در آزمايشگاهها، مكان هاي نگهداري مواد شيميايي يا روي ظروف مواد شيميايي پيدا مي شود. در جدول زير خطرات گوناگون در لوزي مربوطه بوسيله كدهايي به شكل عدد نشان داده شده كه به ترتيب شدت خطر تقسيم بندي شده اند.
لينكهاي مرتبط با NFPA
دستورالعمل هاي اجرايي استاندارد (SOPs)
دستورالعملهاي اجرايي استاندارد كه روشهاي صحيح كار را بيان مي كنند، به منظور راهنمايي افراد جهت كاركردن صحيح با مواد شيميايي خطرناك تهيه شده اند. دستورالعملهاي اجرايي استاندارد بايد براي هر كدام از مواد شيميايي خطرناك كه در آزمايشگاه وجود دارد تهيه شود، (SOP)ها بايد بيان كننده شيوة صحيح آماده كردن، توزيع و انتقال، نگهداري، معدوم كردن پسماندها و اقدامات اورژانسي اوليه موردنياز براي هر ماده شيميايي خطرناك يا گروهي از مواد شيميايي كه خطرات مشابه دارند باشد. نكات قابل توجه در ارتباط با مواد شيميايي 1) تهيه مواد شيميايي
• هنگام خريداري مواد شيميايي براي آزمايشگاه، بايد بررسي كاملي انجام داد تا مواد شيميايي اي خريداري گردد كه كمترين خطرات را داشته باشند. • حجم مواد شميايي خطرناك كه در آزمايشگاه نگهداري مي شود بايد حتي الامكان مطابق با نياز باشد تا خطرات ناشي از آن براي كاركنان كم باشد. (از ذخيره بيش از حد نياز مواد در آزمايشگاه پرهيز شود) • انجام يك آزمايش به روشهاي مختلفي امكان پذير است، به اين منظور بايد با بررسي دقيق روشها، روشي را انتخاب كردكه از مواد شيميايي با خطرات كمتر و ايمني بيشتر استفاده شود. • مطلب مهم در مورد مواد شيميايي جلوگيري از خريداري موادي است كه در آزمايشگاه موجود است. چون در بعضي از آزمايشگاهها محققين مختلفي فعاليت مي كنند، براي جلوگيري از خريدهاي تكراري، بايد ليست مواد شيميايي و مقادير هركدام در دسترس باشد. رعايت اين موضوع ضمن اينكه حجم مواد شيميايي خطرساز را در آزمايشگاه كم مي كند، فضاي موردنياز براي نگهداري اين مواد را هم كاهش خواهد داد. 2) كاركردن با پودرهاي شيميايي
بعضي از مواد شيميايي كه براي تهيه محلول استفاده مي شوند به شكل پودر هستند. به منظور كاهش خطرات ناشي از استنشاق گرد و غبار اين مواد و جلوگيري از آلودگي سطوح آزمايشگاه نكات ذيل توصيه مي شود. • در صورت امكان، ماده شيميايي موردنياز به صورت محلول هاي آماده خريداري گردد. • در صورت امكان، پودر موردنظر به شكل بسته بندي شده و با وزن مشخص در ويالها يا شيشه هاي درب بسته اي كه بتوان حلال را به داخل آن تزريق كرد، تهيه گردد.
• در صورتيكه توزين پودر شيميايي در فضاي آزمايشگاه بايد انجام شود، نكات زير رعايت گردد. الف- در صورت امكان از ترازويي كه در محفظه سربسته است استفاده شود، تا گردوغبار در هوا پخش نگردد. ب- در صورت امكان با انتقال ترازو به هود شيميايي يا هود بيولوژيك، توزين در زير هود انجام گيرد. ج- براي انتقال ماده شيميايي از ظرف به ترازو اسپاتول مناسب استفاده شود. (از ريختن يا پاشيدن پودر هنگام توزين اجتناب كنيد) د- هميشه هنگام كار با مواد شيميايي خطرناك از تجهيزات محافظت شخصي استفاده شود. هـ - بعد از اتمام كار سطوح آغشته به مواد شيميايي را به طرز صحيح تميز نمائيد. تميز نگه داشتن سطوح كار علاوه براينكه خطر سرايت مواد به ديگران را كاهش مي دهد، از ايجاد خطا در ساير آزمايشات نيز مي كاهد. 3) حمل و نقل مواد شيميايي هنگام حمل و نقل، رعايت نكات ايمني ذيل به منظور جلوگيري از افتادن و ريختن مواد شيميايي لازم است. الف- مواد شيميايي خريداري شده را حتماً در محيط آزمايشگاه از فروشنده تحويل بگيريد. ب- در صورت استفاده از ظروف شيشه اي براي حمل و نقل مواد، درب آن محكم و غيرقابل نشت بوده و در يك ظرف نشكن ديگري قرار داده شود. ج- در صورت امكان، حمل و نقل مواد شيميايي با وسايل حمل و نقل عمومي انجام نشود. 4) انبار كردن مواد شيميايي شيوه صحيح نگهداري مواد شيميايي در آزمايشگاه هميشه يكي از مطالب بسيار با اهميت است. مواد شيميايي كه به شيوه ناصحيح در كنار همديگر نگهداري مي شوند ممكن است با همديگر واكنش داده و محصولات خطرناك توليد كنند. گاهي اوقات نگداري ناصحيح مواد شيميايي علاوه بر آلودگي، باعث هدررفتن مواد و كاهش خواص و اثرات مواد شيميايي مي شود. رعايت نكات ذيل مي توان خطرات ناشي از ناسازگاري مواد را حذف كند. • از نگهداري اسيدها در مجاورت بازها يا فلزات فعال مانند سديم- پتاسيم و منيزيم خودداري كنيد. • از نگهداري جامدات يا اسيدهاي اكسيدكننده در مجاورت اسيدهاي آلي و مواد قابل اشتعال اجتناب نمائيد. • از نگهداري موادي كه با آب واكنش مي دهند در اطراف سينك دستشويي يا نزديكي محلولهاي آبي خودداري كنيد. • از نگهداري اسيدها در مجاورت موادي كه در تماس با آنها گازهاي سمي توليد مي كنند اجتناب كنيد (مانند سديم سيانيد- سولفيد آهن) در جدول ذيل اسامي تعدادي از مواد شيميايي كه با يكديگر ناسازگاري دارند و نبايد در مجاورت هم نگهداري شوند آمده است.
مرجع : Safety in Academic chemistry laboratories volume 1
published by the American chemical society Joint board-council committee on chemical safety http://membership.acs.org/c/ccs/pubs/SACL_Students.pdf ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
نظافت و نظم در آزمايشگاه
نظم و نظافت عمومي در آزمايشگاه يكي از مهمترين مظاهر ايمني در آزمايشگاه است. آزمايشگاهي كه با پسماندهاي اضافي و وسايل غيرقابل استفاده در محيط آزمايشگاه پراكنده است، نه تنها از نظر ظاهر سبب آشفتگي و بهم ريختگي مي شود، بلكه مي تواند عامل مهمي در ايجاد حريق و آتش سوزي باشد. خارج كردن عوامل غيرقابل استفاده از آزمايشگاه ضمن اينكه بروز حوادث را كم مي كند، فضاي بيشتري را براي كار تحقيق و نگهداري وسايل لازم و ضروري فراهم مي سازد. آزمايشگاه بطور مرتب بايد نظافت شده و كف آن بوسيله تي نخي كشيده شود. سطوح ميزها و صندلي ها گردگيري و ضدعفوني شود. در صورتي كه سطوح صندلي و ميزها آغشته به پسماندهاي واكنشگر شده است بايد به منظور جلوگيري از سرايت آن به ساير افراد كاملاً تميز و خشك گردد. خوردن و آشاميدن در آزمايشگاه
خوردن و آشاميدن در آزمايشگاه ممنوع است. همچنين نگهداري مواد غذايي در محلهايي كه مواد شيميايي خطرناك استفاده مي شود نبايد انجام شود. خوردن و آشاميدن در مكان مخصوص كه به اين منظور درنظر گرفته شده بايد انجام شود. نكاتي كه موقع استفاده از اين مكان تميز بايد رعايت شود : • خارج كردن دستكش بعد از كار با مواد شيميايي و شستن دستها • عدم انتقال وسايلي كه در آزمايشگاه استفاده مي شود به محيط تميزي كه براي خوردن و آشاميدن در نظر گرفته شده است، مانند خودكار، كتاب، دفترچه يادداشت و غيره ... • خارج كردن روپوش آزمايشگاه هنگام خوردن و آشاميدن مخاطرات فيزيكي
مواد قابل اشتعال مواد قابل اشتعال ممكن است به شكل آئروسل (ذرات ريز مايع پخش شده در هوا)- گاز- مايع يا جامد باشند. نكاتي كه هنگام كار كردن با مواد قابل اشتعال بايد رعايت شود :
الف : مواد قابل احتراق را از مكانهاي ذيل خارج كنيد : - محيطي كه از شعله مستقيم و سطوح بسيار داغ (Hot Plate) استفاده مي شود. - محيطي كه دستگاههاي مكانيكي و الكتريكي نامطمئن در حال كار كردن است. (بدليل احتمال جرقه زدن) ب : مواد قابل اشتعال بايد در كابينت هاي مخصوص نگهداري اين مواد قرار داشته باشند، اين كابينت ها بايد از منابع شعله و حرارت دور باشند، يا در يك مكان مخصوص كه به همين منظور درنظر گرفته شده نگهداري شوند. ج : به منظور پيشگيري از ايجاد الكتريسيته ساكن كف آزمايشگاه از جنسي باشد كه توليد الكتريسيته نكند. د : سيگار كشيدن ممنوع در آزمايشگاههايي كه با مواد شيميايي قابل اشتعال سروكار دارند، در صورتي كه يخچال يا فريزر وجود دارد بايد توسط متخصصين ذيربط تأييد شود كه خطر ايجاد جرقه و آتش سوزي توسط آنها وجود ندارد. مواد خورنده
مواد خورنده به موادي اطلاق مي شود كه در صورت تماس با نسوج و بافتهاي زنده به طريق شيميايي باعث تخريب يا تغيير غيرقابل بازگشت در آنها مي شود. نمونه هاي زيادي از اين مواد در آزمايشگاهها وجود دادند. از مثالهاي آشناي آن اسيدهاي قوي و بازهاي قوي هستند. اكسيدكننده هاي قوي نيز مي توانند سبب سوختگي و صدمه به چشمها و پوست شوند. شيشه هايي كه مواد خورنده در آن نگهداري مي شوند بايد در يك ظرف ديگر قرارداده شده و در مكاني نگهداري شود كه هواي آن تهويه مي شود.ظرف ثانويه مي تواند از جنس پلاستيك يا مشابه آن باشد. ظرف ثانويه علاوه بر اينكه از نشست كردن و ريختن مواد خورنده جلوگيري مي كند، سبب پيشگيري از خوردگي وسايل فلزي ديگر نيز مي شود. برگه اطلاعات ايمني يك ماده شيميايي (MSDS)، بهترين منبع براي تعيين خورنده بودن آن است. بعلاوه اينكه، بر روي برچسب مواد شيميايي خورنده اين موضوع قيد شده است. مواد اكسيدكننده Contact with combustible material may cause fireليست مواد اكسيد كننده اي كه در صورت در صورت تماس با مواد قابل اشتعال سبب آتش سوزيميشود
Explosive when mixed with combustible material. ليست مواد اكسيد كننده اي كه در صورت در صورت تماس با مواد قابل اشتعال سبب انفجارميشود مواد واكنش پذير با آب
مواد واكنش پذير با آب آن دسته از موادي هستند كه شديداً با آب واكنش داده و ضمن ايجاد گرما توليد گازهاي قابل اشتعال يا سمي مي كنند. بيشترين مواد واكنش پذير با آب در آزمايشگاههاي شيمي وجود دارد، اما تعدادي از هيدريدها و فلزات قليايي مانند سديم ممكن است در ساير آزمايشگاههاي مراكز تحقيقات هم وجود داشته باشد. نمونه هايي از مواد واكنش پذير با آب عبارتند از : كلسيم هيدريد- ليتيم آلومينيوم هيدريد- فلزات سديم، پتاسيم و ليتيم.
- اينگونه مواد بايد در مكاني سرد و خشك نگهداري شوند. هرگز آنها را در زير دستشويي نگهدري نكنيد. - به منظور پيشگيري از واكنش فلزات قليايي با بخار آب موجود در هوا، اين فلزات بايد در روغنهاي معدني (يا نفت) نگهداري شود. استفاده از اطلاعت موجود در برگه اطلاعات ايمني(MSDS) مواد واكنش پذير با آب بهترين منبع اطلاعاتي براي شيوه صحيح نگهداري و كاركردن با آنهاست. ليست مواد واكنش پذير با آب
- فلزات قليايي
- هيدريدهاي فلزات قليايي - آميدهاي فلزات قليايي - آلكيل هاي فلزي مانند ليتيم آلكيل- آلومينيوم آلكيل - واكنشگرهاي گرينيارد - هاليدهاي غيرفلزي : مانند S2Cl2-SiCl4-PCl5-PCl3-BF3-BCl3 - اسيد هاليدهاي غيرآلي مانند : SO2Cl2 – SOCl2 – POCl3 - پنتو اكسيد فسفر - كلسيم كاربيد - اسيد هاليدهاي آلي - انيدريدهايي كه وزن مولكولي كمي دارند. مواد آتشگير (Pyrophoric Materials) مواد آتشگير به موادي اطلاق مي شود كه به طور خودبخود در هوا (دماي پائين تر ازC ◦40 ) مشتعل مي شوند. مواد آتشگير عموماً با آب واكنش پذير هستند و در صورت تماس با آب يا هواي مرطوب آتش خواهند گرفت. نگهداري و جابجا كردن مواد آتشگير بايد در ظرفي كه فضاي آن از گاز آرگون يا نيتروژن (به استتثناء چند مورد) پرشده است انجام شود. روش ايمن نگهداري مواد آتشگير
محلولهاي آتش گير مقادير كم محلولهاي آتشگير را در شيشه هايي كه درپوش آن از جنس PTFE (Polytertrafluoroethylene) مي باشد نگهداري مي كنند. مقادير زيادتر آن در سيلندرهاي فلزي (مانند سيلندر گاز) نگهداري مي شود كه يك سوزن مخصوص به دريچه خروجي آن وصل مي شود و بوسيله يك سرنگ كاملاً خشك، هواي داخل سيلندر با يك گاز بي اثر (آرگون يا نيتروژن) جايگزين مي شود. مواد جامد آتشگير
جامدهاي آتشگير در جعبه هاي مخصوصي كه بوسيله گاز بي اثر پرشده اند نگهداري مي شوند، اين جعبه ها فوق العاده گران قيمت هستند. بنابراين بعضي از اين مواد به شكل محلول فروخته مي شوند و بعضي ديگر در ظروف حاوي روغن معدني (پارافين و ..) يا حلالهاي هيدروكربني سبك نگهداري مي شوند. جامدهاي آتشگير خفيف (مانند ليتيم آلومينيوم هيدريد يا سديم هيدريد) را مي توان براي مدت زمان كوتاه در هواي معمولي جابجا كرد، اما براي نگهداري طولاني مدت بايد در ظروفي كه فضاي آن با يك گاز خنثي (آرگون يا نيتروژن) پر شده است، نگهداري شود. معدوم كردن مواد آتشگير
معدوم كردن مقادير كم مواد آتشگير و ظروف خالي آن را بايد با دقت فراوان و با سردكردن باقيمانده اين مواد انجام داد. - موادي كه واكنش پذيري كمي دارند را در مقادير زيادي از يك حلال بي اثر مانند هگزان رقيق كرده و ظرف آن را در حمام يخ قرار داده و قطره قطره به آن آب سرد اضافه كنيد. - موادي كه واكنش پذيري زياد دارند: محلول رقيقي از آن را به آهستگي به يخ خشك اضافه كرده و با افزودن يك ماده كه واكنش پذيري ملايمي با ماده آتشگير دارد و همچنين در يخ خشك منجمد نمي شود (مانند دي اتيل اتر، استون، ايزوپروفيل الكل و متانولي كه مقدار جزئي آب داشته باشد) خنثي سازي انجام مي شود. ليست مواد آتشگير
مواد جامد 1- ذرات ريز فلزاتي مانند : منيزيم – كلسيم- زيركونيم- اورانيوم 2- فلزات قليايي (سديم – پتاسيم) 3- هيدريدهاي فلزي يا غيرفلزي (دي بوران – سديم هيدريد- ليتيم آلومينيوم هيدريد- اورانيوم تري هيدريد) 4- واكنشگرهاي گرينيارد(RMg X) 5- مشتقات آلكيله شده هيدريدهاي فلزي و غيرفلزي (مانند دي اتيل آلومينوم هيدريد- بوتيل ليتيم- تري متيل آلومينيوم). 6- كربونيل هاي فلزي (مانند دي كبالت اكتاكربونيل- كربونيل نيكل) 7- كاتاليزورهاي هيدروژناسيون مانند رنه نيكل 8- فسفر سفيد يا زرد 9- پلوتونيوم 10- متان تلورول (CH3 TeH) گازهاي آتشگير
- آرسين - دي بوران - فسفين - سيلان مايعات آتشگير - هيدرازين - تركيبات ارگانومتاليك‹‹ Metalorganics ›› موادي كه توليد پراكسيد مي كنند
مواد شيميايي هستند كه به مرور زمان يا در اثر تماس با هوا توليد كريستالهاي پراكسيد مي كنند كه به ضربه حساس هستند. عمومي ترين تركيبات شيميايي كه توليد پراكسيد مي كنند عبارتند از دي اتيل اتر و تتراهيدروفوران (THF)، وقتي كه درب اين مواد باز شد نمي توان از توليد پراكسيد در آنها جلوگيري كرد مگر اينكه بعد از آن در ظرفي نگهداري شوند كه هواي داخل آن گاز بي اثر باشد. ( كه عملاً نشدني است). به اين دليل، توصيه مي شود، تمام موادي كه توليد پراكسيد مي كنند در هنگام دريافت كردن تاريخ زده شده و به شكل دوره اي ميزان پراكسيد توليد شده در آنها با استفاده از تست هاي مخصوص ارزيابي شود. به عنوان يك اقدام احتياطي، فقط مقاديري از اين مواد كه در يك آزمايش در حال اجرا استفاده مي شود در آزمايشگاه نگهداري كنيد (نه بيشتر) مطالعه برگ اطلاعات ايمني ماده شيميايي ‹‹ MSDS ›› موردنظر، بهترين منبع اطلاعاتي براي انجام اقدامات صحيح هنگام كار و نگهداري آن است.
طبقه بندي مواد شيميايي كه به مرور زمان توليد پراكسيد مي كنند گروه I : تركيبات غيراشباع، خصوصاً آنهايي كه جرم مولكولي كمي دارند و ممكن است شديداً پليمريزه شده و بطور اتفاقي شروع به توليد پراكسيد كنند. اين تركيبات را بيشتر از 12 ماه نگهداري نكنيد. اسامي تعدادي از تركيبات شيميايي گروه I
گروه II : اين گروه شامل تركيباتي هستند كه در هنگام تلغيظ شدن (بوسيله تقطير يا تبخير) خطر توليد پراكسيد دارند. مقدار پراكسيد در اين تركيبات بايد در صورت تلغيظ شدن يا رسيدن به يك غلظت مشخص اندازه گيري شود. اين تركيبات را بيشتر از 12 ماه نگهداري نكنيد. اسامي تعدادي از تركيبات شيميايي گروه II
گروه III: پراكسيد توليد شده توسط اين تركيبات حتي بدون تغليظ شدن ممكن است منفجر شود. اين تركيبات را بيشتر از سه ماه نگهداري نكنيد.
مايعات و گازهاي سرمازا(Cryogenic)
تركيبات سرمازا(Cryogenic) : گازهايي هستند كه در دماهاي پائين به مايع يا جامد تبديل شده اند. نمونه هايي از اين تركيبات سرمازا عبارتند از : هليوم مايع، نيتروژن مايع، اكسيژن مايع و يخ خشك (دي اكسيد كربن جامد). خطراتي كه بدليل استفاده از تركيبات سرمازا(Cryogenic) ممكن است رخ دهد عبارتند از : صدمات بافتي ( به شكل يخ زدن بافت به علت سرما)، ايجاد خفگي بدليل جانشين شدن اين تركيبات با اكسيژن موجود در هوا، احتمال انفجار بدليل نوسانات فشار در ظرف نگهداري. خطر ديگري كه هنگام استفاده از هيدروژن مايع، هليم مايع، و بويژه نيتروژن وجود دارد تغليظ شدن اكسيژن مايع است، كه اگر اكسيژن مايع با مواد قابل اكسيد شدن تماس پيدا كند امكان انفجار وجود خواهد داشت. نكات ذيل هنگام استفاده از تركيبات سرمازا (Cryogenic) بايد رعا يت شود : • نگهداري و كار كردن با مواد سرمازا(Cryogenic) بايد در مكاني كه هواي آن به خوبي تهويه مي شود انجام گردد. (از نگهداري و كاركردن با اين مواد در فضاهاي كوچك و درب بسته اجتناب كنيد).
• به عنوان يك اقدام پيشگيرانه هميشه موقع جابجاكردن يا كار كردن با مواد سرمازا از دستكش مخصوص استفاده كنيد. • موقع تخليه ماده سرمازا يا بازكردن درب ظرف آن بايد ماسك محافظ صورت پوشيده شود. • حمل و نقل مواد سرمازا(Cryogenic) بايد به شيوه صحيح و تأييد شده انجام گيرد (مثلاً استفاده از ظروف دو جدارة مخصوص). بايد مراقبت نمود كه شيوه كار باعث افزايش بيش از حد گاز و بالارفتن فشار نشود. • در صورت استفاده از بالابرهاي برقي براي انتقال مواد سرمازا بايد درب ظروف مورد استفاده كاملاً سفت و محكم بوده و حداكثر ظرفيت آن يك ليتر (براي مواد مايع) يا يك كيلوگرم (براي مواد جامد) باشد. مواد منفجر شونده
تركيب قابل انفجار تركيبي است كه در صورت قرار گرفتن در معرض ضربه ناگهاني، فشار يا دماي بالا، سبب آزادكردن مقادير زيادي حرارت و گاز با فشار زياد به محيط مي شود. جدول زير نام موادي است كه در صورت تركيب شدن با يكديگر توانايي توليد ماده منفجرشونده را دارند. اين واكنشگرها به شكل عمومي در آزمايشگاهها موجود است. - استون + كلروفرم در حضور يك باز - استون + مس ، نقره جيوه يا نمكهاي آنها - آمونياك (محلولهاي آبي آمونياك)+CL2، Br2، I2 - كربن دي سولفيد + سديم آزيد - كلر + يك الكل - كلروفرم يا تتراكلريد كربن + پودر آلومينيوم يا منيزيم - شاركول + عامل اكسيد كننده - دي اتيل اتر + كلر - دي متيل سولفوكسيد + يك آسيل هاليد ، SOCl2 يا POCl3 - دي متيل سولفوكسيد + Cro3 - اتانول + كلسيم هيپوكلريت - اتانول + نيترات نقره - اسيد نيتريك + استيك اسيد يا استيك انيدريد - پيكريك اسيد + نمك يك فلز سنگين مانند سرب، جيوه يا نقره - اكسيد نقره + آمونياك + اتانول - سديم + هيدروكربن كلردار - سديم هيپوكلريت + آمين سموم ‹‹Poisons››
سموم، تركيباتي شيميايي هستند كه در صورت استنشاق، خوردن، تزريق يا جذب پوستي آنها در بدن، باعث صدمه به اندامهاي هدف، مانند كبد، ريه يا اندام تناسلي مي گردند. سيلندرهاي گاز فشرده
خطرات ناشي از وجود سيلندرهاي حاوي گاز فشرده در آزمايشگاه به دو صورت شيميايي يا فيزيكي ممكن است باشد. - آزاد شدن ناگهاني حجم زيادي از يك گاز در محيط مي تواند سبب كم شدن اكسيژن موجود در هوا و متعاقب آن ايجاد خفگي در افراد حاضر در آزمايشگاه نمايد. - بعضي از گازهاي موجود در آزمايشگاه به دليل قابليت زياد اشتعال پذيري شان ممكن است سبب آتش سوزي در محيط شوند. - در صورتي كه شير خروجي در اثر ضربه به سيلندرها آسيب ديده باشد، احتمال بروز صدمات جبران ناپذير وجود دارد. ( توجه : 1- درپوش شير سيلندر در موقع حمل و نقل بسته باشد. 2- در آزمايشگاه سيلندر گاز فشرده، با وسيله اي مناسب به ديوار ثابت شود. 3- حمل و نقل سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاهها با وسيله مخصوص آن انجام شود.) جابجايي سيلندرهاي گاز فشرده
- جابجايي سيلندرهاي گاز فشرده، بايد بوسيله دوچرخه مخصوص آن كه مجهز يه زنجير محافظ سيلندر است انجام شود. - به منظور محافظت از شير سيلندر، حتماً موقع حمل و نقل درپوش محافظ شير بسته شده باشد. - سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاه حتماً به وسيله زنجير يا تسمه اي محكم به ديوار ثابت شده باشد. روشها و اقدامات احتياطي براي كاركردن با سيلندرهاي گاز فشرده رعايت نكات احتياطي در ارتباط با سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاه : - سيلندرها، يا در نگهدارندة فلزي مخصوص كه در كف آزمايشگاه است قرار مي گيرد يا بوسيله تسمه يا زنجيري فلزي به ديوار ثابت مي شود و يا بوسيله يك گيره به ميز كار نصب مي گردد. - سيلندرها را در مسير تردد عمومي قرار ندهيد. - سيلندرهايي كه حاوي گازهاي قابل اشتعال هستند در مكاني دور از شعله ( چراغ بونزن) و گرم كننده هاي برقي (هات پليت) بگذاريد. - براي اطمينان از نوع گاز موجود در سيلندر، به رنگ سيلندر اعتماد نكنيد، بلكه حتماٌ برچسپ سيلندر را بررسي كنيد. - با توجه به نوع گاز سيلندر، تنها از شير تنظيم كننده (رگولاتور) مخصوص به آن گاز استفاده كنيد. - شيرهاي خروجي در مواقعي كه لازم نيست بايد بسته باشد. - هرگز خودتان اقدام به پركردن مجدد سيلندر نكنيد. توليد كنندگان مربوطه اين كار را خواهند كرد و در صورت نياز، سيلندرها را رفع نقص خواهند نمود. مواد شيميايي خيلي خطرناك
Highly Hazardous Substances
بر اساس استاندارد تعريف شده به وسيله ادارة ايمني و سلامت شغلي
[occupational safety and Health Administration (OSHA)]، مواد شيميايي اي كه خطرات ويژهاي دارند تحت عنوان Particularly Hazardous Substances (PHS) نام گذاري و در سه گروه تقسيم بندي شدهاند. (PHS) به تركيبات شيميايي اطلاق مي شود كه اگر به طور صحيح و مناسب بكار برده نشوند، ممكن است صدمات فوق العاده شديدي براي افرادي كه با آنها سروكار دارند ايجاد كند. اين صدمات ممكن است به صورت سرطان- صدمه به جنين- ايجاد عيوب ژنتيكي- عقيمي يا ايجاد تغيير در دستگاه توليد مثل باشد. بعلاوه سرايت مقادير بسيار كم بعضي از تركيبات مانند مهاركننده كولين استراز، سيانيد يا مواد شيميايي فوق العاده سمي، ممكن صدمات جبران ناپذير و حتي مرگ به دنبال داشته باشد. بنابراين كار كردن با اين تركيبات در آزمايشگاه مستلزم رعايت اقدامات ايمني شديدتر و بيشتري مي باشد. ( با توجه به مقادير و روشي كه هنگام كار كردن با اين مواد در آزمايشگاه اتخاذ مي شود بايد دستورالعمل ايمني مناسب را رعايت نمود.) براساس تقسيم بندي OSHA، سه گروه آن به قرار زير است: 1- موادي كه به عنوان عوامل سرطان زا شناخته شده اند. Carcinogen) "Select" موادي كه توسط OSHA به عنوان (گروه مواد سرطان زا) انتخاب شده اند Carcinogen) (Select در يكي از زير گروههاي زير قرار مي گيرند. الف- موادي كه توسط OSHA سرطان زا اعلام شده است : Carcinogen) OSHA) اين مواد به وسيله OSHA به عنوان سرطان زا معرفي شده اند. هر كدام از اين مواد استانداردهاي مخصوص به خود را دارد كه در زير گروه 2 استانداردهاي عمومي صنعتي كه توسط OSHA بيان شده قرار مي گيرند. ب- موادي كه در انسان سرطان زا شناخته مي شوند. (Known Human Carcinogen) اين مواد در تقسيم بندي اي كه از سوي [National Toxicology Program (NTP)] در جديدترين گزارشات سالانه اش بيان مي شود به عنوان موادي كه مي توانند سرطان زا باشند شناخته مي شوند. يا در تقسيم بندي كه به وسيله International Agency for Research on cancer “IARC” اعلام شده در گروه يك ‹‹ عوامل سرطان در انسان›› قرار دارند. ج- موادي كه توان ايجاد سرطان در انسان را دارند.
اين مواد در ليستي كه از سوي IARC اعلام شده يا در گروه 2A ‹‹ موادي كه احتمالاً در انسان ايجاد سرطان مي كنند›› “Probably Carcinogenic to humans” و يا در گروه 2B ‹ موادي كه شايد سبب ايجاد سرطان در انسان شوند › ”Possibly Carcinogenic to humans” قرار مي گيرند. و يا در طبقه بندي كه توسط [National Toxicology Program (NTP)] اعلام شده با عنوان reasonably anticipated to be a carcinogen (موادي كه سرطان زا بودن آنها قابل انتظار است) ناميده مي شوند. با توجه به آزمايشاتي كه به طرق ذيل بر روي حيوانات انجام شده، دلايل آماري معني داري وجود دارد كه حاكي از شيوع تومور در آنهاست. • ورود مواد سرطان زا از طريق استنشاق : سرايت مزمن به شكل روزانه 6 تا 7 ساعت، هفته اي 5 روز و مقدار ماده كمتر از 15 ميلي گرم در هر متر مكعب از فضا. • سرايت از طريق پوست : تماس مواد با پوست به مقدار كمتر از 300 ميلي گرم به ازاي هر كيلو وزن بدن در هر هفته • خوراكي : خوردن مقداري كمتر از 50 ميلي گرم به ازاي هر كيلو وزن بدن به طور روزانه 2- سموم مؤثر بر دستگاه توليد مثل “Reproductive Toxins” اين تركيبات به موادي اطلاق مي شود كه بر فرآيند طبيعي توليد مثل اثرات منفي ايجاد مي كنند. اثرات مضر اين مواد به شكل كاهش تمايلات جنسي، كاهش امكان باروري، مرگ جنيني ، القاء نقص كروموزومي (ايجاد جهش) ايجاد ناهنجاري در جنين يا نقايص اساسي بعد از تولد جنين ممكن است ظاهر شود. بعضي از مواقع مشكلات بعد از يك دوره نهفتگي طولاني مدت ممكن است ظاهر شود. گاهي مواقع تعدّد مواد شيميايي، پيچيدگي جريان طبيعي توليد مثل در انسان، و تأثير عوامل ديگر (مانند : سيگار كشيدن، رژيم غذايي، اثرات محيطي) باعث مي شود كه اثر تماس با مواد شيميايي بر ايجاد اين نقايص به سختي پذيرفته شود. با توجه به اين عدم يقين، زنان باردار هنگام كار كردن با مواد شيميايي آزمايشگاه بايد احتياطات لازم را بطور كامل انجام دهند. زنان باردار بايد اين مطلب را (حاملگي) به مسئول آزمايشگاه اطلاع دهند. زيرا با ارزيابي خطر در آزمايشگاه و بكارگيري اقدامات پيشگيرانه و استفاده از تجهيزات ايمني مناسب مي توانند كار را به شكل ايمن انجام دهند. صدمات ناشي از سموم بر روي تخم بارور شده و جنين، در مراحل اوليه آبستني شديدتر است. ضمن اينكه اكثر خانمها در اين مرحله حساس، از بارداري خود بي اطلاع هستند. بنابراين به بانواني كه در سنين مناسب بارداري هستند توصيه مي شود كه هنگام كاركردن با مواد شيميايي دقت لازم را بعمل آورند، بخصوص در مورد موادي كه به طور سريع از طريق پوست جذب مي شود (مانند فرم آميد “ formamide ”). با توجه به شرايط محيط كار و نظر طبيب معالج، يكي از انتخاب هاي زير ممكن است انجام شود. • كار در محيط آزمايشگاه بدون نياز به هيچ تغييري ادامه يابد. • كار در محيط آزمايشگاه با ايجاد تغييراتي در روش كار آزمايش انجام شود يا با استفاده از تجهيزات محافظت شخصي در محيط انجام شود. • در موارد نادري ممكن است طبيب معالج توصيه كند كه تا پايان دورة بارداري در آزمايشگاه فعاليت نكند. از تغييرات ديگري كه ممكن است نياز شود مورد توجه قرار گيرد : • بررسي مواد شيميايي كه در آزمايشگاه استفاده مي شوند از نظر تراتوژنيسيته و تعويض آنها ، يا واگذار كردن كار با آنها به شخص ديگر (شخص غير باردار) • مواظبت شديدتر به منظور اجتناب از سرايت مواد شيميايي هنگام جابجايي يا كار كردن با آنها. • حساسيت ويژه در مورد استفاده از تجهيزات ايمني فردي، در صورت لزوم از تمامي تجهيزات ايمني استفاده شود. • در صورت امكان تمام آزمايشات در زير هود شيمي انجام شود، يا اينكه از ساير شيوه هاي مناسب مهندسي مهار خطر استفاده گردد. عوامل سمي مؤثر بر دستگاه توليد مثل1-2-3-4
1)Casarett and Doull’s TOXICOLOGY The Basic Science of Poisons; 3rd Edition, Macmillan Publishing Co., New York, 1986 3- موادي كه سميّت فوق العاده زيادي دارند.
مواد سمي با سميت فوق العاده زياد، به آن دسته از موادي اطلاق مي شود كه مي توانند با يك بار تماس حتي با مقدار كم سبب آسيب هاي جدي، ناتواني و از كار افتادگي و شايد مرگ گردند. جدول زير مقادير خطرناك مواد شيميايي با توجه به راههاي ورود آنها توسط OSHA تعيين گرديده است.
(1) : Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Disposal of Chemicals; National Academy Press, Washington, D.C., 1995
(2) : تعريف LD50 : مقدار مادة شيميايي كه مي تواند از طريق خوردن، تزريق شدن يا از طريق پوست، تحت شرايط كنترل شده آزمايشگاهي ، 50 درصد تعداد حيوانات مورد آزمايش را بكشد. (3) : LC50: غلظتي از يك ماده شيميايي موجود در هوا، كه قادر است 50 درصد تعداد حيواناتي كه با آن در تماس بوده اند را بكشد. استانداردهاي OSHA در ارتباط با مواد سمي (Toxic )در لينك زير قابل دستيابي است. http://www.osha.gov/pls/oshaweb/owaidsp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=10106 آدرس آژانس تحقيقات بين المللي سرطان http://www.iarc.fr/ ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
راه كارهاي كنترل خطر
- هودهاي شيمي هود شيمي نخستين سد محافظ براي كاركنان و محيط آزمايشگاه در هنگام كار با مواد خطرناك شيميايي است. به عنوان يك قاعده كلي، هنگام كار كردن با موادي كه به طور محسوس فرار هستند، يا جزء مواد فوق العاده خطرناكي هستند كه اصلي ترين روش ورود آنها به بدن از طريق تنفس است، بايد از هود شيمي استفاده كرد. تمام هودهاي شيمي بايد بطور سالانه بازبيني شده و تأييديه صحت كاركرد داشته باشند. رعايت اصول بيان شده ذيل هنگام استفاده از هود ضروري است : (برگه اطلاعات بايد روي هود نصب باشد) • فقط موادي در فضاي كار، زير هود قرار گيرد كه براي انجام آزمايش به آن نياز است زيرا بهم ريختگي و شلوغ بودن سبب اختلال جريان هوا و افزايش خطر براي كاركنان آزمايشگاه خواهد شد. • هنگام كاركردن، شيشه محافظ جلويي در پائين ترين حالت قرار داشته باشد. • ظروف حاوي مواد شيميايي حداقل 15 تا 20 سانتيمتر از دريچه ورودي فاصله داشته باشند. • قبل از شروع بكار، كنترل شود كه فن تهويه هوا سالم باشد. (جريان هوا برقرار باشد) قبل و بعد از كاركردن با پركلريك اسيد ‹‹ HClO4 ›› در زير هود، بايد فضاي داخل هود شسته و خشك شده باشد. زيرا در هودي كه با پركلريك اسيد كار شده باشد امكان تجمع نمكهاي پركلرات به صورت پودر بسيار ريز در اگزوز خروجي وجود دارد و نمكهاي پركلرات ممكن است منفجر شوند. - تهويه هوا يكي ديگر از روشهاي كاهش خطرات ناشي از مواد شيميايي موجود در هوا، استفاده از سيستمهاي تهويه هوا است، كه با توجه به محيط هاي كاري مختلف مي تواند انواع گوناگوني داشته باشد. نكته مهم در مورد اين سيستمها بازبيني دوره اي و تأييديه صحت كاركرد آنها توسط مسئولين فني ذيربط مي باشد. دوش و چشم شوي اضطراري
براساس استاندارد OSHA C ]، 151 ،1910[ ، لازم است دوش ها و چشم شوي هاي اضطراري در مكانهايي كه امكان پاشيدن مواد خورنده (Corrosive) به بدن يا چشم وجود دارد نصب شود. - موقعيت نصب دوش و چشم شوي نسبت به محلي كه با مواد خطرناك شيميايي كار مي شود نبايد بيشتر از 22 متر يا 10 ثانيه زمان براي رسيدن به آن باشد. - مكان نصب دوش و چشم شوي اظطراري بايد كاملاً مشخص و در معرض ديد قرار داشته باشد. - چشم شوي بايد هفته اي يكبار بازبيني شود و با بازكردن جريان آب آن ذرات احتمالي تخليه و شستشو شود. - به منظور جلوگيري از ورود ذرات معلق به خروجي هاي چشم شوي، نبايد درب پوش نازلها برداشته شود. تجهيزات ايمني فردي (PPE) Personal Protective Equipment تجهيزات ايمني فردي كه سدّ اوليه محافظت محسوب مي شوند، به وسايلي اطلاق مي شود كه شخص را در مقابل استنشاق مواد خطرناك يا هر گونه تماس بدن با آنها محافظت مي كند. الف- تجهيزات متداول
روپوش آزمايشگاه : به منظور محافظت لباسهاي شخصي از آلوده شدن يا پاشيدن مواد شيميايي به آنها بايد روپوش پوشيده شود.
هنگام كاركردن با حجم زيادي از اسيدهاي قوي (يا موارد مشابه) بايد از پيش بند پلاستيكي مخصوص و محفاظ كفش استفاده شود. كفش : در آزمايشگاه نبايد از دمپائي يا كفشي كه رو باز است استفاده كرد. پوشيدن كفش هاي رو بسته، پاها را در مقابل ريختن احتمالي مواد شيميايي يا سقوط اجسام محافظت مي كند. عينك : عينك يا محافظ صورت را بايد هنگام كار كردن با مواد شيميايي روي سكوهاي آزمايشگاه يا هود شيمي استفاده كرد. استفاده از عينك يا محافظ، چشمها و صورت را در مقابل خطر احتمالي پاشيدن مواد شيميايي ناشي از انفجار يا واكنشهاي شديد محافظت خواهد كرد. ب- انواع دستكشها انتخاب دستكش مناسب با توجه به نوع ماده شيميايي بسيار مهم است. زيرا هر دستكشي براي كاركردن با تمام مواد شيميايي يا موقعيت ها مناسب نيست. نكات مهم هنگام استفاده از دستكش ها • به راهنما يا پيشنهاد كارخانه سازنده ماده شيميايي جهت انتخاب دستكش مناسب مراجعه كنيد. • در صورت پاره شدن دستكش حين كار، بلافاصله آن را تعويض كنيد. • هنگام تعويض دستكش ها و بعد از اتمام كار دستها را بايد شستشو داد. ج- ماسكها زماني كه استفاده از هود شيمي امكان پذير نيست بايد از ماسك محافظ استفاده كرد. انتخاب صحيح نوع ماسك بايد با توجه به نوع ماده شيميايي (غبار- بخار) انجام شود. قبل از شروع به كار كنترل شود كه اندازه ماسك مناسب صورت باشد، در اين صورت از كاركرد صحيح آن مي توان مطمئن بود. ريختن مواد شيميايي در آزمايشگاه
بعضي مواقع بطور سهوي يا پافشاري بر يك ايده و روش كار ناصحيح، ممكن است باعث بروز حادثه در آزمايشگاه شود. عمده ترين حادثه در آزمايشگاه ريختن مواد شيميايي است. دستورات ذيل در صورتي كه ميزان ماده شيميايي ريخته شد كم باشد بايد انجام شود. • افراد حاضر در آزمايشگاه را بلافاصله مطلع كنيد. • از استنشاق بخارات ماده ريخته شده اجتناب كنيد. • از تجهيزات ايمني فردي مانند محافظ چشم و صورت، دستكش و لباس استفاده كنيد. • ماده ريخته شده را در يك مكان كوچك محدود كنيد. • از مواد مناسب براي خنثي كردن و جذب اسيدها و بازهاي معدني استفاده كنيد. • باقيمانده بي اثر را جمع آوري كرده و بعد از قرار دادن در ظرف مناسب به همراه پسماندهاي شيميايي معدوم كنيد. • براي ساير مواد شيميايي، مي توان از بسته هاي مخصوص جمع آوري يا جاذب مناسب يا ماسه خشك استفاده كرد. • بعد از جمع آوري ماده ريخته شده، سطوح با آب شسته شود. در صورتيكه ميزان ماده شيميايي ريخته شده زياد باشد انجام اقدامات زير ضروري است.
• كمك به اشخاص مصدوم يا آلوده شده با مواد شيميايي، براي خارج كردن آنها از محيط آلوده. • در صورتيكه مواد ريخته شده قابل اشتعال هستند، تمام منابع حرارتي و شعله ها بايد خاموش شود. • براي پيشگيري از سرايت به ساير فضاها، تمامي درب ها بسته شود. • اطلاع به افراد ذيصلاح براي انجام اقدامات اورژانسي. پسماندهاي شيميايي
تمام آزمايشگاهها بايد دستورالعمل مربوط به شيوه صحيح امحاء پسماندهاي شيميايي را رعايت كنند. بنابراين ضروري است تا يك برنامه مديريتي صحيح جهت پسماندهاي شيميايي به مورد اجرا گذاشته شود. اصول نگهدري و جابجايي پسماندهاي شيميايي • درب ظروف نگهداري پسماندهاي شيميايي بايد هميشه بسته باشد. • ظروف حاوي پسماندهاي شيميايي بايد حتماً برچسب داشته باشند. بر روي برچسب بايد حتماً كلمه پسماند و نام ماده شيميايي قيد گردد. (مثال پسماند- كلروفرم) • به منظور پيشگيري از شكستن و ريختن پسماندهاي شيميايي، ظروف شيشه اي حاوي اين مواد را روي زمين و در جايي كه امكان صدمه به آن وجود دارد قرار ندهيد. درصورتيكه مجبور به اين كار هستيد ظروف شيشه اي را در يك ظرف مطمئن ديگر قرار دهيد. • پسماندهاي شيميايي را مدت زمان طولاني در آزمايشگاه نگهداري نكنيد. (حداكثر بعد از 30 روز به شيوه صحيح معدوم گردد). مواد شيميايي توليدشده در آزمايشگاه
براي شناساييي مواد شيميايي سنتز شده در آزمايشگاه و جلوگيري از خطرات احتمالي آنها، بايد دستورالعملهاي ويژه و تجهيزات ايمني مناسب تدارك ديده شود. براساس نوع ماده شيميايي توليد شده اي كه قرار است در آزمايشگاه استفاده شود، پيش بيني هاي ويژه بايد بعمل آيد. الف- استفاده از ماده شيميايي توليد شده اي كه خطرات آن كاملاً شناخته شده است. كاركردن با مواد شيميايي سنتز شده اي كه خطرات آن كاملاً شناخته شده است (مثلاً خاصيت سرطان زايي يا سميت دارند) هنگام بايد انجام شود كه : - اولاً كاركنان و دانشجويان آموزش مناسب و لازم را در زمينه استفاده از اين مواد ديده باشند. - ثانياً تجهيزات ايمني فردي (PPE) در آزمايشگاه مهيا باشد و همچنين در صورت امكان از شيوه هاي مهندسي مهار خطر استفاده گردد.
ب- استفاده از ماده شيميايي توليد شده اي كه خطرات آن شناخته شده نيست. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
+ نوشته شده در یکشنبه ۱۳۹۱/۱۲/۰۶ ساعت 14:54 توسط مسعود فشکی
|